I SA/Ol 197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Błesiński ( sprawozdawca) po rozpoznaniu dniu 22 kwietnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. , nr "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika - radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 10 marca 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest posiadaczem mieszkania o powierzchni 60,6 m2. Wyjaśnił, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do opłacenia kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi, jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że przedmiot sprawy jest skomplikowany i w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich "interesów" przed Sądem. Wskazał, że ponosi opłaty za mieszkanie. Dodatkowo wypłaca alimenty żonie w wysokości 600 zł miesięcznie jak i spłaca inne zobowiązania. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 13 maca 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie w terminie siedmiu dni dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty ewentualnej eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 12.2013 r. do 03.2014 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy pozostaje w związku małżeńskim z I. Z., w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać dochody współmałżonki jak i posiadany ewentualnie majątek, - dokumentów potwierdzających podstawę prawną jak i wysokość wypłacanych przez skarżącego alimentów, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący uzyskał w okresie od stycznia do marca 2014 r. dochody z "prac dorywczych" w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać ich wysokość, (w związku ze złożonym przez wnioskodawcę do akt administracyjnych oświadczeniem z dnia 17.12.2013 r.), - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących ewentualnie posiadaną/e kartę/y kredytową/e, z okresu ostatnich trzech miesięcy (grudzień 2013r. – luty 2014 r.), - dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu emerytury przez wnioskodawcę W. Z., - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył pismo procesowe z dnia 26.03.2014, w którym oświadczył, że jest współwłaścicielem wraz z żoną mieszkania położonego przy ul. "[...]" w O. Stwierdził, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 2040 zł, z której opłaca alimenty na żonę w wysokości 600 zł, przy czym na chwilę obecną posiada zaległości z tego tytułu w wysokości 6.000 zł. Do oświadczenia załączył kopie: faktury za telefon za marzec 2014 r. na kwotę 50,41 zł, fakturę za "[...]" na kwotę 55 zł, protokół ugody z dnia 15.02.2013 r., polecenie przelewu na rzecz Urzędu Miasta – podatku za 2014 r. w wysokości 70 zł, potwierdzenie przelewu za odbiór odpadów stałych za dwa miesiące marzec i kwiecień 2014 r. za dwie osoby w kwocie 39,20 zł, blankiet opłaty za energię elektryczną z terminem płatności 06.03.2014 r. na kwotę 149, 13 zł, dowód opłaty za mieszkanie za miesiąc marzec 2014 r. na kwotę 400,15 zł, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu emerytury W. Z. z dnia 17.01.2014 r. w wysokości 2466 zł brutto, 2038,44 zł netto. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014r. , referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie . Od postanowienia tego , w ustawowym terminie , skarżący wniósł sprzeciw ( zatytułowany "zażalenie" ) . Na mocy art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza utraciło moc , a wniosek rozpoznany został przez sąd. Rozpoznając wniosek , Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Zauważyć należy, że ciężar dowodu, tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, w udzielonej odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Jak wynika bowiem z oświadczeń złożonych na formularzu wniosku PPF i odpowiedzi na wezwanie, skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.040 zł netto miesięczne, przyznanego decyzją ZUS z dnia 17 stycznia 2014r.(k.28 akt sąd.). Natomiast miesięczne wydatki na opłaty wynoszą 693,88 zł. Skarżący ponosi je na utrzymanie mieszkania stanowiącego współwłasność z żoną, tym samym udział skarżącego w opłatach wynosi ½ co daje miesięczne koszty utrzymania w granicach ok. 346,94 zł. Dodatkowo skarżący świadczy alimenty na żonę w wysokości 600 zł miesięcznie , do czego zobowiązał się na mocy ugody sądowej (k. 23 ). Łączne stałe miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą więc ok. 950 zł. Tym samym w dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota ok. 1100 zł. Podkreślić przy tym należy, że wnioskodawca pomimo wezwania nie określił wysokości ponoszonych wydatków na żywność czy zakup towarów przemysłowych. Nadto pomimo wezwania nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie opłaca alimenty, spłaca inne zobowiązania i ewentualnie czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Zauważenia wymaga , że skarżący w przeszłości prowadził działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że w ostatnich kilku latach posiadał trzy samochody osobowe , z których dwa sprzedał stosunkowo niedawno ( w 2012r. "[...]" a w 2013r. "[...]" ). Osiągnął przychody więc , które mogłyby odzwierciedlać rachunki bankowe , a których skarżący nie ujawnił . W żaden sposób wnioskodawca nie wykazał także kosztów leczenia , na które powołuje się w sprzeciwie od postanowienia referendarza . Wskazać ponadto należy , że z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie , iż ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie praw pomocy , spoczywa na ubiegającej się o pomoc stronę . W sytuacji , gdy dane podawane przez wnioskodawcę są niekompletne lub uchyla się on od zobrazowania w pełni swojej sytuacji materialnej , sąd nie ma obowiązku prowadzenia w tym zakresie dodatkowego dochodzenia ( por. postanowienie NSA z dnia 29 .10.2013r. , sygn. akt I FZ 414/13 dostępne w CBOS, www. orzeczenia.nsa. gov.pl ). Od obowiązku wykazania rzeczywistej sytuacji materialnej nie zwalnia skarżącego fakt , że przy wypełnianiu wniosku i uzupełnianiu materiałów w wykonaniu wezwania sądu , korzystał z pomocy biura rachunkowego . W ocenie sądu skarżący nie wykazał zatem , że nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych i że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( radcy prawnego ) , podnieść należy dodatkowo, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. , sąd administracyjny udziela stronom występującym bez radcy prawnego lub adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań . Ten obowiązek sądu odnosi się wskazówek i gwarancji procesowych strony . Z powyższych względów , na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 245 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia .