I SA/Ol 197/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego Pismem z dnia 25 czerwca 2014r. W. Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez przyznanie na jego rzecz pełnomocnika procesowego z urzędu. Wniosek swój argumentował zawiłością sprawy oraz brakiem środków pieniężnych niezbędnych do opłacenia pełnomocnika z wyboru. Do pisma załączono kserokopię decyzji ZUS z dnia "[...]" w przedmiocie przyznania emerytury. Na podstawie zarządzenia z dnia 27 czerwca 2014r. wezwano skarżącego do złożenia wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" z uwagi na nieuiszczenie wpisu. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.100 zł miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi opłaty za mieszkanie w wysokości 500 zł, wypłaca alimenty żonie w wysokości 600 zł miesięcznie, koszty wyżywienia 800 zł oraz zakup lekarstw 350 zł. Podniósł, iż pojawiły się nowe okoliczności w sprawie tj. otrzymał emeryturę oraz pogorszył się stan jego zdrowia co uniemożliwia mu wykonywanie jakichkolwiek dodatkowych prac zarobkowych. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinien zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 197/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia w formularzu wniosku PPF i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania, skarżący nie określił bowiem wysokości ponoszonych wydatków na żywność czy zakup towarów przemysłowych, ani też nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Analiza tego rodzaju dokumentów, w ocenie Sądu, umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie opłaca alimenty, spłaca inne zobowiązania i ewentualnie czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że skarżący w przeszłości prowadził działalność gospodarczą. Ponadto w ostatnich kilku latach posiadał trzy samochody osobowe, z których dwa sprzedał stosunkowo niedawno osiągając przychody, które mogłyby znaleźć odzwierciedlenie na wyciągach z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 759/14, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. Sąd ten, podzielając stanowisko Sądu I instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. NSA szeroko odniósł się do, spoczywającego na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, ciężaru dowodowego. Zauważył, iż konstrukcja przepisu 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Wskazał, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, wymaganych wyjaśnień. Tym samym poparł argumentację Sądu pierwszej instancji, że brak dokumentów źródłowych uniemożliwia wnikliwą oraz szczegółową ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, wobec czego niemożliwa była weryfikacja twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej strony i braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą. Dodał, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób niezupełny. Z tego powodu naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Wyjaśnienie we wskazanych wyżej postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się strona oraz wskazanie, co powinna uczynić skarżący, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, usprawiedliwiało zaniechanie wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i poprzestanie na stwierdzeniu, że również obecnie nie wykazał on, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka, uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Pomimo wskazań, zawartych we wskazanych wyżej postanowieniach, skarżący nie przedłożył bowiem ponownie dokumentów źródłowych wyjaśniających w sposób zupełny jego sytuację majątkową, takich jak wykazy z rachunków bankowych własnych i współmałżonki, do których przedłożenia był wzywany wezwaniem z dnia 13 marca 2014r., nie wykazał także kosztów leczenia na które powoływał się w sprzeciwie, a następnie w piśmie z dnia 25 czerwca 2014r., nie udokumentował posiadanych zaległości na które powoływał się w piśmie z dnia 26 marca 2014r. W konsekwencji, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść dalszych kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady powinno umożliwiać, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji finansowej nie jest natomiast możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Co prawda skarżący wykazał obecnie wydatki w wysokości równiej uzyskiwanemu dochodowi. Okoliczność ta nie zobowiązuje jednak automatycznie referendarza sądowego do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza w sytuacji niewyjaśnienia przez skarżącego w sposób pełny jego sytuacji finansowej i majątkowej. Zauważyć należy, iż skarżący na różnych etapach niniejszego postępowania przedkładał dodatkowe dokumenty źródłowe mające obrazować jego trudną sytuację majątkową, jednakże zawsze pomijał przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych. Zauważyć należy, jak już wielokrotnie wskazywano w postanowieniach odmawiających wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, iż analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie opłaca alimenty, spłaca inne zobowiązania i ewentualnie czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący w przeszłości prowadził działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że w ostatnich kilku latach posiadał trzy samochody osobowe, z których dwa sprzedał stosunkowo niedawno (w 2012r. "[...]" a w 2013r. "[...]"). Osiągnął zatem przychody, które mogłyby odzwierciedlać rachunki bankowe, a których skarżący nie ujawnił . Niewyjaśniona pozostaje nadal sytuacja czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta nie jest bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się bowiem pod uwagę również wysokość dochodów i majątek współmałżonków. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.