I SA/Ol 2/25
WyrokWSA w Olsztynie2025-03-05
Skład orzekający: Katarzyna Górska, Andrzej Brzuzy, Anna Janowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prawidłowo odmówiły przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 z powodu stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej, a także braku samodzielnego prowadzenia odrębnego gospodarstwa rolnego przez stronę?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły przyznania płatności, ponieważ stwierdziły istnienie sieci powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych między skarżącą spółką a innymi podmiotami, zarządzanymi przez tę samą osobę. Te powiązania, w połączeniu z brakiem wykazania samodzielności i odrębności prowadzonej działalności rolniczej oraz brakiem wystarczających dowodów na faktyczne użytkowanie gruntów i prowadzenie działalności, wskazują na sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia bezpośredniego, w szczególności obejście przepisów dotyczących degresywności stawek płatności. Skarga została oddalona na podstawie art. 151 PPSA.Stan faktyczny
Spółka G. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że strona sztucznie stworzyła warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy, a także nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa rolnego. Organy wskazały na powiązania osobowe i kapitałowe między spółką a innymi podmiotami, a także na brak wystarczających dowodów na samodzielność działalności. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. WSA oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Janowska, Protokolant specjalista Monika Rząp, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 10 października 2024 r., nr 277/OR14/2024 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 oddala skargę.
Wnioskiem z 30 maja 2022 r. G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. (dalej jako: "strona", "skarżąca", "spółka"), deklarując powierzchnię gruntów rolnych 104,81 ha, zwróciła się m.in. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz uzupełniającej płatności podstawowej na 2022 r. Następnie strona złożyła zmianę do rzeczonego wniosku, która nie modyfikowała wielkości deklaracji.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej jako: "Kierownik BP", "organ I instancji") odmówił stronie przyznania ww. płatności, powołując się na art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L z 1995 r. Nr 312 str.1), dalej jako: "rozporządzeniem 2988/95", oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L z 2013 r. Nr 347, str. 549 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie nr 1306/2013", uznając, że w sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a strona nie prowadzi odrębnego gospodarstwa rolnego, które jest przez nią samodzielnie zarządzane.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ II instancji", "organ odwoławczy") decyzją z 10 października 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Dyrektor OR podał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego 28 kwietnia 2023 r. Kierownik BP skierował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących wniosków o dopłaty w zakresie wskazania:
1. Dlaczego i na jakiej podstawie 4 powiązane podmioty: S. G., E. G., skarżąca oraz G.1 Sp. z o.o. (dalej jako: "G.1") - składają wnioski na wybrane i jednocześnie wydzielone z większych kompleksów rolnych działki, położone w obrębach [...], [...], [...], [...], [...] (woj. [...]), [...], [...], [...], [...] (woj. [...]);
2. Na czym ma polegać odrębność i samodzielność gospodarstw rolnych wszystkich powiązanych podmiotów oraz na czym ma polegać prowadzenie gospodarstwa rolnego w oparciu o działki gruntu z różnych województw w kontekście definicji gospodarstwa rolnego z art. 553 k.c.;
3. Wszystkich numerów ksiąg wieczystych, w których występują wszystkie działki wskazywane we wnioskach o przyznanie płatności;
4. Kopii rachunków zysków i strat, bilansów i sprawozdań finansowych spółki za wszystkie lata, w których spółka wnioskowała o dopłaty z ARiMR.
W wezwaniu pouczono stronę, że niezłożenie wyjaśnień będzie miało wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania płatności, o które się ubiega.
W odpowiedzi na wezwanie spółka wyjaśniła, że w związku z wcześniej prowadzonym postępowaniem organ I instancji jest w posiadaniu kopii rachunków zysków i strat, bilansów i sprawozdań finansowych za wszystkie lata, w których skarżąca wnioskowała o dopłaty z ARiMR. Strona krótko nakreśliła dane pochodzące z tych dokumentów, jak również profile działalności spółek. Podobnie, dotyczy to kwestii posiadania sprzętu rolniczego czy korzystania z usług rolniczych. Opis ten jest zbieżny z przytoczonymi w niniejszej decyzji twierdzeniami i wyjaśnieniami strony, zawartymi w odwołaniu. Dodatkowo, skarżąca podała, że w 2022 r. zaczęła kupować sprzęt rolniczy (rozrzutnik obornika, brona chwastownik), aby zmniejszyć koszty produkcji rolnej i uniezależnić się od usług zewnętrznych. W załączeniu do pisma strona przedłożyła spisy numerów ksiąg wieczystych przyporządkowanych odpowiednio do każdej z osób fizycznych oraz prawnych.
Dyrektor OR podał, że dodatkowo strona 12 czerwca 2024 r. (data wpływu do organu) złożyła dodatkowe wyjaśnienia, załączając jednocześnie dokumentację dotyczącą prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego - wymienioną na str. 6-14 decyzji.
Uzasadniając wydaną decyzję Dyrektor OR wskazał w pierwszej kolejności, że warunki do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 zostały określone w przepisach prawnych ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775, ze zm.), dalej jako: "ustawa obszarowa", oraz wynikających z ich treści aktów prawa krajowego oraz unijnego. Przytoczył treść art. 8 ust. 1 ustawy obszarowej, art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.
W ocenie organu odwoławczego pierwszorzędne znaczenie w przedmiotowej sprawie nabiera ocena, czy skarżąca prowadziła samodzielne, odrębne gospodarstwo rolne. Warunkiem nadania odrębnego numeru producenta rolnego jest samodzielne prowadzenie odrębnego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą. Przyjmuje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo rolne osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące jego prowadzenia. Natomiast za zorganizowaną całość gospodarczą należy przyjąć gospodarstwo, którego składniki stanowią pewien zorganizowany, spójny system zdolny do osiągania założonych celów. Gospodarstwo przestaje stanowić zorganizowaną całość, jeżeli brak jednego z elementów tego systemu uniemożliwia prowadzenie działalności w zakresie produkcji rolnej lub hodowlanej.
Dyrektor OR wyjaśnił, że za rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 2013 r. str. 608, ze zm.). dalej jako "rozporządzenie nr 1307/2013", uważa się osobę fizyczną lub prawna bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym wart. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE oraz która prowadzi działalność rolniczą. Poprzez samodzielne prowadzenie gospodarstwa natomiast należy rozumieć: (-) prowadzenie gospodarstwa osobiście, (-) prowadzenie gospodarstwa na własny rachunek i we własnym imieniu. Dyrektor OR wyjaśnił, że beneficjentem jakiejkolwiek pomocy z ARiMR może być osoba, która jest rolnikiem, która posiada i prowadzi gospodarstwo rolne, która produkuje żywność lub pasze. Zatem niesłuszne są zdaniem organu II instancji twierdzenia strony, że zasady mające zastosowanie do prowadzenia gospodarstw rolnych przez osoby fizyczne nie mogą być stosowane analogicznie do spółek prawa handlowego.
Następnie organ odwoławczy zauważył, że przypadki, w których może zachodzić podejrzenie stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, to sztuczny podział gospodarstw/podmiotu w celu uniknięcia ograniczeń, w szczególności poprzez:
- tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów, które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania,
- występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie współposiadaczami gruntów,
- podmioty posiadają ten sam adres siedziby/zamieszkania,
- podmioty, które reprezentuje ta sama osoba uprawniona do reprezentacji (np.: członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik.
Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z preambułą do rozporządzenia nr 2988/95 prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Z tego też powodu, państwo członkowskie sprawdza m.in. czy nie zostały stworzone sztuczne warunki (np. sztuczny podziw gospodarstwa) w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Wyjaśnił, że pojęcie "sztucznego podziału gospodarstwa rolnego" odnosi się głównie do sytuacji podziału gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, dokonanego w celu zawyżenia przysługującej pojedynczemu rolnikowi kwoty płatności bezpośrednich (w związku z ominięciem przepisów modulacyjnych dotyczących powierzchni gospodarstw) oraz płatności rolnośrodowiskowych i z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Celem płatności jest bowiem dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach danej płatności, nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem, współwłaścicielem) działek rolnych w rozumieniu k.c., ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować.
Mając na uwadze powyższe organ II instancji podkreślił, że w trakcie weryfikacji wniosku spółki ustalono, że jej reprezentant S. G. jest również reprezentantem innej spółki – G.1, w imieniu której także złożył wniosek o przyznanie płatności. S. G. jest zarejestrowany w ARiMR jako producent rolny i również składa wnioski jako osoba fizyczna, podobnie jak jego żona E. G.
W tym stanie rzeczy Kierownik BP postanowił w pierwszej kolejności zbadać, czy w rozpatrywanej sprawie warunki do otrzymania płatności nie zostały sztucznie stworzone, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia bezpośredniego.
Organ II instancji podał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że państwo G. wpis do Ewidencji Producentów uzyskali w 2004 r. jako dwa odrębne gospodarstwa rolne. Następnie, jak wynika z danych dostępnych w KRS, pod przewodnictwem S. G. powstała G.1 Sp. z o.o., która wpis do rejestru uzyskała 9 października 2013 r. Jako przedmiot przeważającej działalności spółki wskazano uprawy rolne połączone z chowem i hodowlą zwierząt (działalność mieszana). Przedmiot pozostałej działalności określono na: wynajem i dzierżawa maszyn i urządzeń rolniczych, wynajem i dzierżawa pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli, wynajem i dzierżawa pozostałych maszyn, urządzeń oraz dóbr materialnych, gdzie indziej niesklasyfikowane, działalność usługowa wspomagająca produkcję roślinną, działalność usługowa wspomagająca chów i hodowlę zwierząt gospodarskich, działalność usługowa następująca po zbiorach, przygotowanie terenu pod budowę, sprzedaż hurtowa zboża, nieprzetworzonego tytoniu, nasion i pasz dla zwierząt, wynajem i dzierżawa maszyn i urządzeń budowlanych. Prezesem spółki G.1 jest S. G., który reprezentuje ją jednoosobowo, posiadając 100% udziałów. Z danych posiadanych przez ARiMR wynika, że siedziba producenta rolnego jest tożsama z siedzibą gospodarstwa rolnego S. G. W dalszej kolejności S. G. powołał do życia G. Sp. z .o.o. uzyskując wpis do KRS w dniu 20 kwietnia 2017 r. Jako przedmiot przeważającej działalności spółki wskazano uprawę zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, z wyłączeniem ryżu. Przedmiot pozostałej działalności określono na: chów i hodowla bydła mlecznego, chów i hodowla pozostałego bydła i bawołów, chów i hodowla koni i pozostałych zwierząt koniowatych, chów i hodowla świń, chów i hodowla drobiu, sprzedaż hurtowa zboża, nieprzetworzonego tytoniu, nasion i pasz dla zwierząt. Rzeczona spółka reprezentowana jest przez jej prezesa S. G. samodzielnie. Jednakże spółka posiada dwoje wspólników, tj. S. G. posiadającego 90% udziałów oraz G. M. posiadającą 10% udziałów. G. M. nie jest uprawniona do reprezentowania rzeczonego podmiotu. Jako osoba fizyczna prowadzi również gospodarstwo rolne i składa wnioski o przyznanie płatności.
Organ odwoławczy stwierdził, że ze względu na degresywność stawek niektórych płatności wydawałoby się, że areał deklarowany przez wszystkie podmioty nie zmierza bezpośrednio do obejścia tych degresywności oraz maksymalizacji otrzymywanych płatności, jednakże działki deklarowane przez te podmioty znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie w tzw. kompleksach. W związku z tym faktem zachodzą okoliczności wskazujące, że podmioty celowo wyodrębniły bądź kupowały działki sąsiadujące ze sobą, aby prowadząc podobne uprawy jako cztery podmioty maksymalizować jednak otrzymywane płatności, gdyż równie dobrze uprawiać i zgłaszać je do płatności mógł jeden podmiot (szczególnie, że w trzech z czterech podmiotów decyzję o profilu upraw podejmuje S. G.).
W dalszej kolejności na str. 25 decyzji Dyrektor OR przedstawił tabelę, z której wywiódł, że większość deklarowanych przez spółkę działek ewidencyjnych była deklarowana w różnym czasie przez niektóre z zaangażowanych podmiotów, a dodatkowo w takiej samej lub zbliżonej powierzchni. Ponadto ujawniono kolejne osoby, których deklaracje opiewają na działki, których rzekomym właścicielem jest skarżąca. W tym przypadku występuje nie tylko zbieżność nazwisk, ale również zbieżność adresów, gdyż producent rolny – M. G. wskazał, że jego siedziba znajduje się pod innym adresem ale jego adres korespondencyjny pokrywa się z adresem siedziby spółki G.1. Ponadto jest to adres zbieżny z siedzibą gospodarstwa rolnego K. G.
Zdaniem organu odwoławczego grunty orne deklarowane we wnioskach o przyznanie płatności zostały tak podzielone, by ominąć przepisy degresywności stawek płatności.
Organ II instancji zauważył, że strona w toku prowadzonego postępowania złożyła szereg dokumentacji świadczącej według jej opinii o prowadzeniu działalności rolniczej. W jego ocenie, pomijając powiązania osobowe między spółkami, bezzasadne wydaje się stworzenie przez S. G. dwóch odrębnych spółek, które zajmują się rolnictwem. Mimo twierdzenia strony, że każda ze spółek zajmuje się innym rodzajem działalności S. G. jako prezes obu podmiotów nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących realizacji działań wskazanych w KRS, dotyczących hodowli zwierząt - nie przedłożono ani jednej faktury lub innego dowodu, który wskazywałby na prowadzenie działalności w pozostałym zakresie. Zdaniem Dyrektora OR wydaje się to szczególnie ekstraordynaryjne wobec określenia głównej działalności spółki G.1 zorientowanej wokół działalności mieszanej, a co za tym idzie również zwierzęcej. Podkreślono, że spółka ta nigdy nie była jednak posiadaczem zwierząt, a jej działalność zamyka się wokół uprawy gruntów rolnych. Skarżąca jako przedmiot pozostałej działalności również określiła chów i hodowlę zwierząt różnych gatunków, jednak nigdy nie podjęła takiej działalności. Obie spółki zajmują się więc wyłącznie uprawą gruntów rolnych. Dlatego niezrozumiałe jest utworzenie przez S. G. aż dwóch odrębnych spółek prawa handlowego. Rzekome gospodarstwo rolne prowadzone przez skarżącą nie jest odrębnym i samodzielnym podmiotem gospodarczym pod względem technicznym i ekonomicznym. Brak posiadania czy też własności sprzętu przez podmioty powiązane, wyposażenia niezbędnego do prowadzenia działalności rolniczej, ścisłe powiązania między poszczególnymi osobami w spółkach są zasadniczymi okolicznościami faktycznymi uzasadniającymi przyjętą przez organ zarówno I, jak i II instancji tezy, że strona samodzielnej i odrębnej działalności rolniczej nie prowadziła. Organ II instancji nadmienił, że nie podważa prowadzonej działalności rolniczej przez stronę, jednakże w jego ocenie nie jest to działalność odrębna i samodzielna. Gospodarstwo skarżącej nie jest wyodrębnione pod względem technicznym ani ekonomicznym. W jego ocenie powołanie do życia dwóch spółek wraz z deklaracją spornych działek ewidencyjnych naprzemiennie przez kilka podmiotów (w latach poprzednich) miało na celu pobieranie zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez kilka podmiotów na gruntach, które w rzeczywistości mogłyby tworzyć jedno gospodarstwo rolne. Nawet fakt ograniczenia deklarowanych gruntów rolnych do działki ewidencyjnej nr [...]. świadczy o próbie stworzenia pozornej odrębności powiązanych spółek i osób fizycznych, jak również ominięcie degresywności m.in. do płatności ekologicznej (mniejsza powierzchnia = wyższa stawka płatności lub otrzymywanie płatności po wielokroć, np. płatności redystrybucyjnej, która jest ograniczona do konkretnego areału).
Zdaniem Dyrektora OR w przedmiotowej sprawie istnieje sieć wzajemnych powiązań pomiędzy podmiotami, gdzie, co najważniejsze, wspólnym mianownikiem jest osoba S. G. Na podstawie zgromadzonych dokumentów w sprawie stwierdzono wzajemne powiązania pomiędzy producentami, którzy w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te płatności, posiadania tego samego adresu, osoby reprezentanta, pozwala na uznanie, że spółki, jak i wymienieni producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy - sztucznie rozdrobniony. Osoby te są ściśle powiązane ze S. G., który pełniąc jednocześnie funkcję reprezentanta spółek może sprawować kontrolę nad tymi podmiotami, mieć wpływ na składane wyjaśnienia i wnioski.
Organ II instancji ocenił, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy stosowanie do art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w nawiązaniu do z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 organ I instancji w sposób prawidłowy odmówił przyznania żądanej płatności.
Zdaniem Dyrektora OR dokumentacja złożona wraz z odwołaniem nie wnosi do sprawy nowych okoliczności. Dokumenty nie potwierdziły, że skarżąca prowadzi samodzielnie działalność rolniczą bez stworzenia sztucznych warunków.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie decyzję organu odwoławczego zaskarżono w całości. Strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 21 ust. 2 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2020 r. poz. 1371), dalej jako: "ustawa wspierająca", poprzez naruszenie obowiązku:
1) stania na straży praworządności poprzez stwierdzenie przez urzędników organu II instancji stworzenia sztucznych warunków stanowiących podstawę do stosowania sankcji w postaci odmowy przyznania/wypłaty pomocy bez przeprowadzenia wyczerpującego i bezstronnego postępowania wyjaśniającego i ograniczeniu się do cytowania treści przepisów (żeby uzasadnienie było dłuższe) i powoływania treści wyroków sądów administracyjnych wydanych w innych stanach faktycznych,
2) wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez:
przyjęcie jako dowód w sprawie z negatywnymi skutkami dla spółki danych dotyczących informacji o deklarowaniu do płatności nieruchomości w okresie, gdy spółka nie istniała, tj. przed 2018 r.-pierwszym, w którym złożyła wnioski o płatność, a mianowicie z lat 2014-2017,
podważenie według "widzi mi się" organu, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu w tym zakresie, wiarygodności faktur za usługi wystawiane spółce przez podmioty mające siedzibę na terenie woj. [...] i [...], podczas gdy skarżąca wybierała najtańszego a nie lokalnego promowanego przez ARiMR Oddział w Olsztynie dostawcę usług,
pomimo niewykazania, że jakiekolwiek działania skarżącej zmierzały do ominięcia degresywności stawek i maksymalizacji płatności, a wręcz przyznania w uzasadnieniu (str. 24). że "wydawałoby się, iż areał deklarowany przez wszystkie podmioty nie zmierza bezpośrednio do obejścia tych degresywności oraz maksymalizacji otrzymywanych płatności" przyjęcie, że skarżąca uczestniczy w tworzeniu sztucznych warunków, dlatego że "działki deklarowane przez te podmioty znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie w tzw. kompleksach", bez wyjaśnienia, jakie to ma znaczenie skoro areał deklarowany przez wszystkie inwigilowane przez organ podmioty nie zmierza bezpośrednio do obejścia tych degresywności oraz maksymalizacji otrzymywanych płatności,
przy jednoczesnym stawianiu w innej części uzasadnienia (str. 26) zarzutu niedotyczącego w ogóle przedmiotu sprawy, tj. odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2022, że "grunty rolne deklarowane we wnioskach o przyznanie płatności zostały tak podzielone, by ominąć przepisy degresywności stawek płatności, zgodnie z którymi w przypadku pakietu rolnictwo ekologiczne płatność przyznawana jest w wysokości 1.100% stawki płatności za powierzchnię od 0,10 do 50,00 ha, 2.75% stawki płatności za powierzchnię od 50,01 do 100,00 ha, 3.60% stawki płatności za powierzchnię powyżej 100,00 ha", podczas gdy decyzja nie dotyczyła w ogóle płatności w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne,
stawianie jako zarzut, że "S. G. jako prezes obu podmiotów nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących realizacji działań wskazanych w KRS dotyczących hodowli zwierząt", podczas gdy S. G. jest prezesem zarządu w dwóch niezależnych od siebie, niepowiązanych majątkowo, mających odrębne konta bankowe, wierzytelności, zobowiązania i odrębne siedziby, a w KRS nie ma żadnych "działań", do których spółka prawa handlowego jest zobowiązana w zakresie działalności tylko przedmiot działalności, którą spółka może prowadzić bez określenia którą działalność musi rozpocząć w określonym czasie,
- "ustalenie", że skarżąca nie prowadzi odrębnej i samodzielnej działalności gospodarczej i "gospodarstwo nie jest wyodrębnione pod względem technicznym ani ekonomicznym", bez wskazania konkretnych powodów, na podstawie których wniosek został sformułowany i ograniczenie się do powoływania dużej ilości wyroków sądów administracyjnych wydawanych w odmiennych stanach faktycznych, podczas gdy skarżąca wykazała dowodami przedłożonymi organowi I instancji i wymienionymi w uzasadnieniu, ale nie przeanalizowanymi w ogóle przez organ II instancji, że prowadzi gospodarstwo rolne odrębne i samodzielne, całkowicie wyodrębnione pod względem technicznym i ekonomicznym, przy wykorzystaniu zarówno własnego sprzętu, jak i kupowanych usług (choć od form nie powiązanych jak wynika z uzasadnienia decyzji z ARiMR Oddział w Olsztynie),
przyjęcie jako argumentu dla ustalenia, że stworzono sztuczne warunki okoliczności, że dwie spółki prawa handlowego mają ten sam skład zarządu, w sytuacji gdy jest to czynnik, który w każdej chwili może ulec zmianie, gdyż skład zarządu spółek może się zmienić, co poddaje w wątpliwość twierdzenia Dyrektora OR, że przyznanie płatności jest sprzeczne z celami wsparcia rolnictwa.
Skarżąca podniosła, że w sprawie nie doszło do podziału jednego gospodarstwa na kilka mniejszych w taki sposób, aby ominąć limity przyznawanych płatności. Stawiając zarzut stworzenia sztucznych warunków, organy powinny wykazać, że ewentualny podział gospodarstwa, który w tym przypadku nie miał miejsca lub posiadanie udziałów przez osoby fizyczne w kilku spółkach prawa handlowego, co jak wynika z uzasadnienia decyzji, Dyrektor OR uważa za nieprawidłowe, odbywały się tylko i wyłącznie w celu ominięcia limitów płatności. Strona zaznaczyła, że dowody, które przedłożyła w sprawie jednoznacznie wskazują na samodzielność zarówno spółki, jak i pozostałych podmiotów, lecz nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.".
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji należało orzec, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł przyczyn do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Istota i płaszczyzna sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy ARiMR w ustalonym stanie faktycznym miały prawo do uznania, że w niniejszej sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach systemów wsparcia, a strona nie prowadzi odrębnego gospodarstwa rolnego, które jest przez nią samodzielnie zarządzane i w związku z tym odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r.
Zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Według art. 4 ust 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 2 ustawy wspierającej poprzez naruszenie obowiązku stania na straży praworządności poprzez stwierdzenie przez urzędników organu II instancji stworzenia sztucznych warunków stanowiących podstawę do stosowania sankcji w postaci odmowy przyznania/wypłaty pomocy, bez przeprowadzenia wyczerpującego i bezstronnego postępowania wyjaśniającego i ograniczeniu się do cytowania treści przepisów (żeby uzasadnienie było dłuższe) i powoływania treści wyroków sądów administracyjnych wydanych w innych stanach faktycznych, to w ocenie sądu nie zasługuje on na uwzględnienie.
Wskazać w pierwszej kolejności należy, że przedmiotowy przepis nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie gdyż warunki do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. zostały określone w przepisach prawnych ustawy obszarowej oraz wynikających z treści aktów prawa krajowego oraz unijnego. Odwołać się bowiem trzeba do art. 168 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261, ze zm.), z którego z jednej strony wynika, że traci moc ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 i 2727), z drugiej zaś stosownie od art. 167 do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej przez ww. art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (co miało miejsce w tej sprawie, gdyż postępowanie zostało wszczęte w 2022 r. a decyzja ostateczna wydana została 10 października 2024 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe.
Niemniej jednak przywołany w skardze art. 21 ust. 2 ustawy wspierającej ma analogiczną treść jak art. 3 ust. 3 ustawy obszarowej. Podkreślić zatem należy, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna. Wynika to ze znacznego ograniczenia niektórych z zasad postępowania, określonych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 przedmiotowej ustawy z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W przywołanym zaś art. 3 ust. 3 zawarto klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów ww. Kodeksu. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: (1) stoi na straży praworządności; (2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; (3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; (4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Z ustępu 2 wynika natomiast, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że ustawodawca ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. w art. 77 k.p.a. zgodnie, z którą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym przypadku obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1672/22, organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 §1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana wyłącznie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (jak chciałaby tego spółka). W literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, z dyspozycji (wedle, której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne) wynika, że to na stronie, która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r., sygn. akt I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 1950/18. Podkreślane jest też, że w tym specyficznym postępowaniu to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jak zauważył bowiem NSA w wyroku z 24 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 1372/20 w świetle art. 3 ust. 3 ustawy obszarowej aktywność wnioskującego o pomoc finansową nie może sprowadzać się tylko do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Należy tez pamiętać, że to wnioskodawca ponosi konsekwencje nieudowodnienia faktu istotnego dla złożonego wniosku. Bowiem specyfika spraw w przedmiocie przyznania płatności wiąże się z tym, iż posiadaczem niezbędnych informacji oraz materiału dowodowego, które umożliwiają rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, jest przede wszystkim strona postępowania (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2621/18).
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie płatności ciąży obowiązek udzielania informacji zgodnie z rzeczywistością. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada producent rolny, zaś organ jest zobowiązany rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy. Jednocześnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, przy czym strona postępowania ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wykazanie przez organ sztucznego stworzenia warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiału dowodowego kwestionującego zasadność stanowiska organu o sztucznym stworzeniu warunków. Należy też pamiętać, że pojęcie sztucznego tworzenia warunków należy do nieostrych; jego znaczenie ustalić należy w toku wykładni na tle okoliczności konkretnego przypadku. Sztuczny to przymiotnik określający coś, co zostało wytworzone w sposób nienaturalny, w innym celu, niż nastąpiłoby w ramach normalnego porządku rzeczy. Sztuczny charakter czynności prawnych można przypisać takim, których sens sprowadza się do wywołania określonego skutku, który nie wystąpiłby, gdyby obrót gospodarczy toczył się swobodnie i uczciwie (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2634/18).
Podkreślić w tym miejscu należy, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji podejmował, pomimo braku szczegółowych wyjaśnień strony na tym etapie, odpowiednie czynności procesowe. Skierował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień z 28 kwietnia 2023 r. w zakresie wskazania: (-) dlaczego i na jakiej podstawie 4 powiązane podmioty: S. G., E. G., Spółka oraz G.1 Sp. z o.o. składają wnioski na wybrane i jednocześnie wydzielone z większych kompleksów rolnych działki, położone w obrębach: [...], [...], [...], [...], [...] (woj. [...]), [...], [...],[...], [...] (woj. [...]); (-) na czy m ma polegać odrębność i samodzielność gospodarstw rolnych wszystkich powiązanych podmiotów oraz na czym ma polegać prowadzenie gospodarstwa rolnego w oparciu o działki gruntu z różnych województw w kontekście definicji gospodarstwa rolnego z art. 553 k.c.; (-) podania wszystkich numerów ksiąg wieczystych, w których występują wszystkie działki wskazywane we wnioskach o przyznanie płatności; (-) złożenia kopii rachunków zysków i strat, bilansów i sprawozdań finansowych spółki za wszystkie lata, w których spółka wnioskowała o dopłaty z ARiMR.
W tym, miejscu wymaga podkreślenia, że strona została pouczona w sposób jednoznaczny w wezwaniu, że niezłożenie wyjaśnień będzie miało wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania płatności, o które się ubiega oraz o tym, że w postępowaniu tym obowiązuje odwrócony ciężar dowodu, tj., że to obowiązkiem strony jest udowodnienie prowadzenia samodzielnie gospodarstwa rolnego.
Pomimo tego do dnia wydania decyzji I instancji (30 czerwca 2023 r.) spółka nie przedłożyła (poza wyjaśnieniami) wskazanych w wezwaniu wszystkich dokumentów (k. 18 i k. 20-26 akt sprawy). Co więcej, we wniosku o przyznanie płatności z 30 maja 2022 r. skarżąca zobowiązała się do niezwłocznego przekazywania dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności, a także zapewnienia niezbędnej pomocy przy wykonywaniu czynności kontrolnych. Z zobowiązania tego strona przed wydaniem decyzji się nie wywiązała.
Zwrócić należy uwagę, że strona miała wystarczająco dużo czasu, nie tylko aby odpowiedzieć na wezwanie organu z 28 kwietnia 2023 r., ale przedłożyć stosowną dokumentację potwierdzającą uprawnienie do uzyskania wnioskowanej płatności, również w zakresie udowodnienia prowadzenia samodzielnie gospodarstwa rolnego. Mimo to do wydania decyzji przez organ I instancji (tj. 30 czerwca 2023 r.) tego nie zrobiła (poza ogólnikowymi wyjaśnieniami z 30 maja 2023 r. – k. 20-26 akt sprawy). Od złożenia zatem wniosku do dnia wydania ww. decyzji Spółka nie złożyła pełnej dokumentacji, co potwierdza brak realnego zainteresowania strony swoją sprawą. Trudno bowiem za takie uznać (mając na uwadze profesjonalny podmiot, od którego wymagane są wyższe standardy i przede wszystkim znajomość prawa) wskazane wyjaśnienia. O tyle jest istotne, że analogiczna sytuacja miała miejsce (czego sąd ma znajomość z urzędu: sprawy o sygn. akt: I SA/Ol 277/23, I SA/Ol 278/23 i I SA/Ol 279/23) przy pozyskiwaniu dopłat za poprzedni 2021 r.
Należy przy tym zauważyć, że z akt sprawy wynika, że spółka składa wnioski o przyznanie płatności od 2017 r. W związku z powyższym wszelkie terminy czy to składnia wniosków czy też przedkładania stosownej dokumentacji czy w końcu wydawania decyzji są stronie dobrze znane. Spółka wiedziała zatem, że złożenie dokumentów w odpowiedzi na wezwanie nie może przeciągać się w nieskończoność chociażby na podstawie wysłanego zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie z 31 maja 2023 r. (k. 28 akt sprawy), w którym został określony termin do kiedy zostanie wydana decyzja w sprawie. Ponadto, jak już wskazano wcześniej, obowiązkiem strony było niezwłoczne przekazanie wszelkich dokumentów i złożenie stosownych wyjaśnień odnośnie wykazania odrębności i samodzielności gospodarstwa rolnego w stosunku do pozostałych powiązanych producentów rolnych. Tymczasem dokumenty, które zostały poddane ocenie zostały przekazane dopiero na etapie postępowania odwoławczego, tj. w dniu 12 czerwca 2024 r. przy piśmie z 7 czerwca 2024 r., co również pokazuje na brak realnego zainteresowania strony swoja sprawą. Gdyby bowiem było inaczej stosowna dokumentacja zostałaby przekazana nie tylko przy wniosku, ale przede wszystkim tuż po bardzo szczegółowym wezwaniu organu z 28 kwietnia 2023 r., a nie dopiero po niemal roku od wydania decyzji I instancyjnej.
Wraz ze złożonym pismem z 7 czerwca 2024 r. spółka przedstawiła dokumentację wskazaną w pkt 4 ww. wezwania. Pośród przedłożonych dokumentów znalazły się: (-) faktury zakupowe i sprzedażowe z lat 2018-2022; (-) bilanse za lata 2017-2023; (-) rachunki zysków i strat za lata 2018-2023; (-) dodatkowe informacje i wyjaśnienia do sprawozdań za lata 2017-2023; (-) uchwały w sprawie zatwierdzenia sprawozdań za lata 2017-2023; (-) akt założycielski wraz z wydrukiem z KRS; (-) akt nabycia działki, która została zadeklarowana we wniosku; (-) umowa kredytowa na zakup działki zadeklarowanej we wniosku, które miały potwierdzić (udowodnić) prowadzenie samodzielnie gospodarstwa rolnego (przecząc tym samy tezie organów ARiMR o stworzeniu przez stronę sztucznych warunków w celu uzyskania płatności).
Wbrew twierdzeniom strony Dyrektor OR dokonał wszechstronnej i wyczerpującej analizy przedłożonych dokumentów, a jego ocena znalazła wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, która spełnia wymogi art. 107 §3 k.p.a. Prawidłowo wyjaśnił też zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu niniejszej sprawy. Tym samym, nie sposób zgodzić się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu skargi oraz zarzutami wskazanymi w punktach 1 i 2 skargi.
W ocenie sądu organ II instancji prawidłowo ocenił dokumenty przedłożone przez skarżącą znajdujące się w aktach kontrolowanej sprawy oceniając, że nie wnoszą do sprawy nowych okoliczności, które mogłoby potwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do stworzenia sztucznych warunków, celem uzyskania większej płatności. Zdaniem sądu przedłożone dokumenty nie potwierdziły, że strona oraz pozostałe podmioty, które łączy osoba S. G. prowadzą odrębną samodzielną działalność rolniczą. To zaś przekłada się na słuszną konstatację organów ARiMR, że w niniejszej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków celem uzyskania większych płatności.
Za takim stanowiskiem przemawiają następujące ustalenia i okoliczności przedmiotowej sprawy:
- strona dla udokumentowania i potwierdzenia odrębnej, samodzielnej działalności rolniczej przedłożyła faktury zakupowe i sprzedażowe za lata 2017-2024. W ocenie sądu trudno uznać tę dokumentację za podważającą tezę organów ARiMR o stworzeniu sztucznych warunków celem uzyskania większych płatności. Brak jest bowiem w niektórych latach zakupu powtarzalnych przecież (i wymaganych) w działalności rolniczej (uprawowej) usług, np.: nawożenia, bronowania, siania, opryskiwania, koszenia, młócenia, itp. (przy braku praktycznie sprzętu i maszyn rolniczych). Ponadto, zakupionych usług nie można powiązać ze zbożem czy też innymi roślinami (np. rzepakiem czy bobikiem), które w danym roku (w dużych ilościach spółka sprzedawała). Spółka przedłożoną dokumentacją nie wykazała również w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że zakup usług i dostawy towaru odpowiada uprawom na posiadanych gruntach. Odnośnie 2017 r. wskazać należy, że spółka dokonała sprzedaży ponad 50 ton zboża (k. 70 akt sprawy). Brak jest potwierdzenia zakupu stosowanych usług (gdyż strona własnego sprzętu i maszyn rolniczych nie posiadała), które by wskazywały, że zboże to było uprawiane w tym roku i zostało skoszone oraz zebrane. Zauważyć należy, że za ten rok przedstawiona została jedynie jedna faktura sprzedaży i 3 faktury zakupowe (usług notarialnych i środków chemiczne – k. 181-183 akt sprawy). Odnośnie 2018 r., to również i w tym przypadku spółka sprzedała ponad 26 ton zboża (k. 71 akt sprawy), natomiast z usług zakupiła tylko oprysk. Za ten rok przedstawiona została tylko jedna faktura sprzedaży i 6 faktur zakupowych (w tym tylko jedna usługa oprysku, certyfikacja, środki chemiczne, zakup pszenicy i ostropestu – k. 184-189 akt sprawy). W roku 2019 strona sprzedała (k. 72-76 akt sprawy) prawie 500 ton różnego rodzaju zbóż, bobiku i słomy. Z usług zakupiła zaś jedynie usługę kombajnowania. Za ten rok przedstawionych zostało 5 faktur sprzedażowych i 7 faktur zakupowych (usługa kombajnowania, środki chemiczne, zakup pszenicy, pobranie próbek i analiza gleby, olej napędowy – k. 173-180 akt sprawy). Jeśli chodzi o 2020 r. strona sprzedała ok 474 ton zboża i rzepaku (k. 77-79 akt sprawy). Zakupiła zaś w tym roku jedynie środki chemiczne. Nie dokonała mimo sprzedaży tak dużej ilości zboża i rzepaku żadnej usługi. Za ten rok przedstawionych zostało 3 faktury sprzedażowe i 2 faktury zakupowe (k. 153 i k. 155 akt sprawy). W przypadku 2021 r. spółka sprzedała (k. 80-91 akt sprawy) ok. 588 ton zbóż i rzepaku. Nie dokonała mimo sprzedaży tak dużej ilości zboża i rzepaku żadnej usługi. Dokonała zaś zakupu (środków chemicznych, pszenicy, wykonanie mapy szkód, wynajmu sprzętu – pokosówki). Za ten rok przedstawionych zostało 3 faktury sprzedażowe i 19 faktur zakupowych (środki chemiczne – k. 154-172 akt sprawy). Odnośnie 2022 r. (którego sprawa dotyczy) strona sprzedała (k. 92-107 akt sprawy) ok. 480 ton zbóż i rzepaku. Dokonała natomiast zakupu (środków chemicznych, oleju napędowego, usługi koszenia, usługi siewu rzepaku, usługi młócenia, usługa pryskania, usług doradczych, brony chwastownika, gorczycy). Zauważyć w tym miejscu należy, że usługa koszenia miała mieć miejsce w listopadzie tego roku. Ponadto usługa siewu dotyczyła wyłącznie rzepaku. Za ten rok przedstawionych zostało 17 faktur sprzedażowych i 22 faktury zakupowe (k. 131-152 akt sprawy). Jeśli natomiast chodzi o 2023 r., strona sprzedała ok. 550 ton zboża i rzepaku (k. 108-116 akt sprawy). Dokonała natomiast zakupu (środków chemicznych, usługa uprawy i koszenia, usługa koszenia, usługa siewu, usługa pryskania, usługa młócenia zboża). Zauważyć w tym miejscu należy, że faktura za usługę uprawy i koszenia pochodzi z listopada 2023 r. Za ten rok przedstawionych zostało 9 faktur sprzedażowych i 14 faktur zakupowych (k. 108-130 akt sprawy).
Zdaniem Sądu trafna jest konstatacja Dyrektora, który weryfikując złożone na etapie postępowania odwoławczego dokumenty wskazał, że pomijając powiązania osobowe między spółkami i osobami fizycznymi, bezzasadnym wydaje się stworzenie przez S. G. dwóch odrębnych spółek, które zajmują rolnictwem. Mimo twierdzenia strony, że każda ze spółek zajmuje się innym rodzajem działalności wyżej wskazany jako prezes obu podmiotów, nie przedstawił w toku postępowania administracyjnego dokumentów, które w sposób nie budzących żadnych wątpliwości wskazywałyby na samodzielną działalność rolniczą Spółki. Z przedstawionych np. faktur na zakup oleju napędowego, pomimo praktycznie braku parku maszynowego nie wynika, jakie maszyny zużyły zakupiony olej napędowy, w jakim czasie i na jakim areale, itp. Również z faktur wystawionych za wynajęcie usług rolniczych związanych z uprawą gruntu rolnego, nie sposób wywieść, kiedy dokładnie te usługi były zrealizowane, jakiego areału dotyczyły, jakich dokładnie upraw dotyczyły. Co istotne skarżący do przedmiotowych faktur na zakup oleju napędowego, jak również do faktur wystawionych za wynajęcie usług rolniczych nie przedłożył praktycznie jakichkolwiek wyjaśnień. Zauważyć również należy, że skarżący nie przedłożył ani jednej faktury lub innego dowodu, który wskazywałby na prowadzenie działalności w pozostałym zakresie, tym bardziej że skarżąca jako przedmiot pozostałej działalności również określiła chów i hodowlę zwierząt różnych gatunków. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że nigdy nie podjęto takiej działalności. Zastanawiające jest więc, co nadmienia organ odwoławczy utworzenie przez S. G. dwóch odrębnych spółek prawa handlowego, które zajmują się wyłącznie uprawą gruntów rolnych. Słusznie też zauważył organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że wspomniana dokumentacja ukazuje jedynie fragment prowadzonej działalności rolniczej, jednakże brak jest uszczegółowienia na czym polegała odrębność prowadzonej działalności spółek ani na czym polega odrębność podmiotów skupionych wokół osoby S. G. i dlaczego nie mogłyby działać jako jeden podmiot, deklarujący całość posiadanego areału. Dokumenty nie potwierdziły też, że skarżąca prowadzi samodzielnie działalność rolniczą bez uczestnictwa w kreacji tworzenia sztucznych warunków. Są raczej próbą (choć zdaniem sądu nieudaną) stworzenia pozorów takiej działalności. A w judykaturze od dawna podnosi się, że obejście prawa czy też jego nadużycie nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot (pkt 52-53 wyroku ETS z 16 marca 2006 r. sygn. C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover). Nie jest więc tak jak podnosi strona w skardze, że od momentu powstania kupuje od podmiotów obcych usługi i dostawy w ilości niezbędnej do upraw posiadanych gruntów (tego bowiem strona nie wykazała, jak wykazano wcześniej), co ma wynikać z bilansów Spółki za poszczególne lata oraz przedłożonych w toku postępowania faktur;
- ścisłe powiązania osobiste i kapitałowe pomiędzy stroną, spółką G.1, S. G. oraz E. G. Jak ustaliły organy ARiMR, S. G. w okresie objętym płatnością był prezesem zarówno Spółki, jak i podmiotu G.1 (reprezentując je jednoosobowo). Był też ich udziałowcem (w pierwszym przypadku w udziale 90%, w przypadku zaś spółki G.1 udział ten był 100%). E. G. była jego żoną. Jak wskazał Dyrektor OR (choć zgodnie zdanymi z bazy KRS siedziba G.1 znajduje się pod adresem: K., ul. [...], [...] O.), to z danych posiadanych przez ARiMR wynika, że siedziba jest tożsama z siedzibą gospodarstwa rolnego S. G., tj. K., [...] O. Taki sam adres widnieje na dokumentach obrotowych spółki. Organ zauważył też, że z danych dostępnych na [...] wynika, że jest to jeden adres. Organ wskazał również, że zgodnie z danymi z bazy KRS, które są tożsame z danymi posiadanymi przez ARiMR siedziba strony znajduje się pod adresem (P., [...] D.). Wskazał również, że adres ten jest zbieżny z adresem zamieszkania E. G. (choć swoją siedzibę przed organami ARiMR określa na adres gospodarstwa rolnego swojego męża S. G.);
- skarżąca nie posiadała praktycznie żadnych maszyn i sprzętu rolniczego za wyjątkiem dwóch urządzeń rolniczych, tj. brony chwastownika i brony talerzowej;
- w kontekście przedstawionych przez stronę faktur dotyczących wynajmu usług rolniczych organ odwoławczy zauważył, że faktury pochodzące od podmiotów, które swoją działalność prowadzą w województwie [...], m.in. w O. czy K., co jest zbieżne z prowadzeniem działalności przez podmioty powiązane (G.1, czy S. G.) - w odróżnieniu od skarżącej, której siedziba gospodarstwa rolnego znajduje się w województwie [...]. Ponadto, przedłożono również fakturę na zakup usługi siewu od firmy działającej na terenie województwa [...]. Stoi to w sprzeczności, jak podniósł Dyrektor OR z twierdzeniami Spółki zawartymi w odwołaniu, dotyczącymi ekonomiki działalności rolniczej w pobliżu siedziby gospodarstwa (strona odniosła się do zakupywania gruntów w pobliżu siedziby gospodarstwa, lecz per analogiam można odnieść to do całości wykonywanej działalności rolniczej), a dodatkowo może świadczyć również o zamierzonym działaniu Pana S. G., który zarządza przecież trzema podmiotami, w tym dwoma położonymi właśnie na terenie województwa [...];
- organ wskazał na brak sensu w tworzeniu dwóch spółek (gospodarstwa M. i G.1) o zbliżonym profilu upraw;
- działka, która w 2022 r. została jako jedyna zadeklarowana do płatności jest własnością strony (co zostało potwierdzone dokumentacją przedłożoną przy piśmie/wyjaśnieniach z 12 czerwca 2024 r. Była ona również deklarowana przez Spółkę w latach 2018-2021. Natomiast z tabeli zawartej w zaskarżonej decyzji (s. 25) wynika, że skarżąca w latach 2018-2021 deklarowała też inne działki, które w poszczególnych latach były deklarowane przez inne osoby (E. G., S. G., K. G., M. G., G. M. - 10% udziałowca Spółki). Na uwagę w tym miejscu zasługuje to (jak zauważył Dyrektor OR), że producent rolny K. G. ma zbieżny adres z siedzibą gospodarstwa rolnego K. G. Ponadto adres korespondencyjny pokrywa się z adresem siedziby spółki G.1. Dyrektor OR podniósł także, że co do dwóch działek udało się ustalić, że były one własnością S. G., w przypadku pozostałych deklarowanych w latach poprzednich przez skarżącą działek nie wskazano numerów ksiąg wieczystych, co spowodowało, że nie można było ustalić w toku postępowania kto jest ich właścicielem oraz na jakiej podstawie były użytkowane przez stronę. Nie przedłożono również żadnej umowy na użytkowanie tych samych gruntów, np. umowy dzierżawy gruntu rolnego. Organ wskazał przy tym, że podczas analizy danych zawartych w przedmiotowej tabeli organ zauważył, że strona nie tylko nie przedstawiła dokumentów potwierdzających prawo do użytkowania działek rolnych nie będących jej własnością, ale w kampanii 2022 ograniczyła deklarację tylko do działki będącej jej własnością, co świadczy o próbie stworzenia pozornej odrębności powiązanych spółek i osób fizycznych;
- organ II instancji wskazał, że działki deklarowane przez powiązane podmioty znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie w tzw. kompleksach. W związku z tym faktem zachodzą okoliczności wskazujące, że podmioty celowo wyodrębniły bądź kupowały działki sąsiadujące ze sobą, aby prowadząc podobne uprawy jako cztery podmioty maksymalizować jednak otrzymywane płatności, gdyż równie dobrze uprawiać i zgłaszać je do płatności mógł jeden podmiot (szczególnie, że w trzech z czterech podmiotów decyzję o profilu upraw podejmuje S. G.);
- jak ustaliły organy ARiMR, na działkach przedstawionych do płatności przez producentów rolnych oraz graniczących ze sobą występuje ten sam rodzaj upraw;
- pomimo twierdzenia strony, że każda ze spółek zajmuje się innym rodzajem działalności, nie przedstawiono żadnych dokumentów, że taka sytuacja ma miejsce. Jest o tyle zasadne, że główna działalność spółki G.1 zorientowana jest wokół działalności mieszanej, a co za tym idzie również zwierzęcej. Dyrektor OR stwierdził, że spółka ta nigdy nie była posiadaczem zwierząt, a jej działalność zmyka się wokół uprawy gruntów rolnych. Skarżąca jako przedmiot pozostałej działalności również określiła chów i hodowlę zwierząt różnych gatunków, jednak nigdy nie podjęła takiej działalności. W ocenie Dyrektora OR nakreśla to obraz obu spółek jako producentów rolnych zajmujących się wyłącznie uprawą gruntów rolnych (o zbliżonej strukturze rodzaju upraw), co powoduje, że niezrozumiałe jest utworzenie przez S. G. aż dwóch odrębnych spółek prawa handlowego.
W ocenie sądu zgodzić należy się z organami ARiMR, że w niniejszym przypadku istnieje sieć wzajemnych powiązań pomiędzy podmiotami, gdzie, wspólnym mianownikiem jest osoba S. G. - właściciela Spółki oraz spółki G.1 oraz osoba E. G. - żony S. G. W konsekwencji działanie polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia, jakim jest zapewnienie konkurencyjności przez udzielanie pomocy mniejszym producentom rolnym. Tym samym należało przyjąć, że skarżąca, jako beneficjent takiego podziału, nie mogła spełniać warunków do przyznania wnioskowanych przez nią płatności do tak wyodrębnionego gospodarstwa. Reasumując S. G. stworzył takie warunki, aby zarówno on sam jak również Spółka oraz pozostałe podmioty mogli uzyskać korzystniejszą sytuacje w zakresie przyznawanych płatności, od tej jaką miałby beneficjent, gdyby składał pojedynczy wniosek.
Przywołany wcześniej art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 zawiera tzw. klauzulę generalną, pozwalającą organom administracyjnym na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymaniu wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie danej płatności, bowiem z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie.
Z omawianych przepisów wynika, że celem stworzenia sztucznych warunków jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Pomimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych, przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19; z 18 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 2148/18)
Z kolei w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, dotyczącego wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, który ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje w dalszym ciągu aktualny (por. wyroki NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 29/19 oraz z 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18) wskazano, że organ, dokonując oceny sprawy w konkretnych jej okolicznościach, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Ponadto, dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", Trybunał wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W nowszym orzecznictwie dotyczącym wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013, tj. w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20 Trybunał wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013 r., C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy.
Mając na uwadze powyższe, z wykładni unormowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 wynika więc, że pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek: 1) obiektywnego stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności; 2) wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści; 3) obiektywnego wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.
W myśl ugruntowanego orzecznictwa TSUE (por. wyrok z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12; wyrok z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20) ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena winna powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres. Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilkudziesięciu podmiotów gospodarczych. Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa. Zwracać należy również uwagę na inne lata, kiedy również wnioskowano o przyznanie różnych płatności. Okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają zazwyczaj porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków nie w obrębie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenia zatem mechanizmów działania może nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych także przez inne osoby na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 496/23). Słusznie zatem organ odwoławczy odnosi się w niniejszej decyzji do poprzednich deklaracji dotyczących zgłaszanej do płatności powierzchni (działek ewidencyjnych i prawa do ich użytkowania) przez skarżącą, gdyż każde działanie na przestrzeni lat - nawet ograniczenie deklaracji gruntów, co miało miejsce w tej sprawie (w porównaniu do lat poprzednich – patrz tabela ujęta na str. 25 zaskarżonej decyzji) ma znaczenie w kontekście kreowania sztucznych warunków do uzyskania zawyżonych płatności. Słusznie też zauważył Dyrektor OR, że ww. fakt ograniczenia deklarowanych gruntów rolnych do działki ewidencyjnej nr [...] świadczy o próbie stworzenia pozornej odrębności spółek i osób fizycznych, jak również ominięcia degresywności m.in. do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej - jak w tej sprawie czy ONW (mniejsza powierzchnia = wyższa stawka płatności lub otrzymanie płatności po wielokroć, np. płatności redystrybucyjnej, która jest ograniczona do konkretnego areału).
Zdaniem sądu w niniejszym przypadku organy rozstrzygając przedmiotową sprawę wykazały wystąpienie wszystkich wskazanych przesłanek oraz - wbrew zarzutom skargi – prawidłowo zastosowały art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 i w tym kontekście w sposób właściwy zinterpretowały przesłanki sztucznych warunków w rozumieniu tych przepisów. Nadto organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji w żadnym miejscu nie twierdził, że doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, a jedynie do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności.
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor OR wykazał, że skarżąca, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Na podstawie zgromadzonych dokumentów w sprawie stwierdzono wzajemne powiązania pomiędzy producentami, którzy w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu, osoby reprezentanta, pozwala na uznanie, że spółki, jak i wymienieni producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy - sztucznie rozdrobniony. Osoby te są ściśle powiązane z osobą S. G., który pełniąc jednocześnie funkcję reprezentanta spółek może sprawować kontrolę nad tymi podmiotami, mieć wpływ na składane wyjaśnienia i wnioski. W niniejszej sprawie składając 4 oddzielne wnioski o płatność, zarówno spółki jak i osoby fizyczne otrzymują wyższe płatności niż by otrzymali składając jeden wspólny wniosek na wszystkie działki.
W tych okolicznościach została więc spełniona przesłanka obiektywna, gdyż poprzez obejście ograniczeń kwotowych i powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia, które realizują przepisy wprowadzające ograniczenia, w tym m.in. wspieranie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, zapobieganie niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, przeciwdziałanie koncentracji środków w największych gospodarstwach, czy zrównoważony rozdział płatności wśród małych i dużych beneficjentów. Cele te można zrekonstruować z treści rozporządzeń unijnych (pkt 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, art. 3 i art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, Dz. Urz. UE L z 2013 r. Nr 347, str. 487, ze zm.), obrazujących wolę prawodawcy, aby wsparciem objęte zostały przede wszystkim mniejsze gospodarstwa, zważywszy, że duże podmioty korzystają już z tzw. efektu skali. Jak wskazano w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Wskazany powyżej cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności wskazane cele wsparcia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, nie mogły zostać w niniejszej sprawie osiągnięte, co oznacza, że wystąpiła przesłanka obiektywna, o której mowa w powołanym wyżej wyroku TSUE w sprawie C-434/12.
Zdaniem sądu, w sposób niebudzący wątpliwości organy obu instancji wykazały również wystąpienie w sprawie przesłanki subiektywnej poprzez zobrazowanie zarówno w sposób opisowy, powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych pomiędzy skarżącą i pozostałymi podmiotami. Pozwoliło to na ustalenie zamierzonej koordynacji działań mającej na celu pozyskanie wyższego wsparcia niż to, które przysługiwałoby w sytuacji niestworzenia sztucznych warunków. Ustalone okoliczności faktyczne, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez Spółkę, w ocenie sądu jednoznacznie wskazują, że w sprawie nie mamy do czynienia z odrębnymi podmiotami prowadzącymi samodzielną działalność rolniczą.
Mając zatem na względzie wykazane powiązania majątkowe, osobowe i organizacyjne oraz pozostałe opisane wcześniej okoliczności sprawy uzasadniające twierdzenie o istnieniu w sprawie zamierzonej koordynacji działań, które ukierunkowane były wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia, uznać należało, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie wystąpił zarówno element subiektywny, jak i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, o którym mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12. W rzeczywistości skarżący wraz z pozostałymi wnioskującymi o płatności byli w świetle art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013 jednym rolnikiem prowadzącym jedno gospodarstwo rolne, na którym poprzez stworzenie sztucznych warunków prowadzili działalność ukierunkowaną na osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami wsparcia. A jak podkreślił organ II instancji w zaskarżonej decyzji grunty orne deklarowane we wnioskach o przyznanie płatności zostały tak podzielone, by ominąć przepisy degresywności stawek płatności.
Sąd nie uwzględnił również zarzutu (pkt 2 skargi) braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego z uwagi na to, że uzasadnienie decyzji odnosi się m.in. do płatności ekologicznej podczas gdy zaskarżona decyzja dotyczy odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2022 r. W ocenie sądu strona przede wszystkim tego zarzutu w sposób szczegółowy nie uzasadniała, a nie jest rolą sądu doszukiwanie się stawianych w skardze zarzutów. Ponadto spółka nie wykazała, że miało to jakikolwiek negatywny wpływ na prawidłowość przyjętego rozstrzygnięcia.
Uwzględniając dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zarzuty podniesione w skardze w żaden sposób nie wpływają na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stanowią natomiast niczym nie popartą polemikę, pozostającą bez istotnego znaczenia dla sprawy. Raz jeszcze podkreślić należy, że wykazanie przez organ stworzenia sztucznych warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiałem dowodowym niezasadności stanowiska organu. Na organach nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności. Ponadto okoliczności wskazane wcześniej, w tym przede wszystkim: powiązania osobowe między spółkami i osobami fizycznymi, ogólnikowe wyjaśnienia, posiadanie tego samego adresu, brak praktycznie parku maszynowego, brak uszczegółowienia na czym polega odrębność prowadzonej działalności, brak wyjaśnienia na czym polega odrębność podmiotów skupionych wokół S. G. i dlaczego nie mogłyby one działać jako jeden podmiot, brak możliwości jednoznacznego powiązania i przyporządkowania zakupionych przez stronę usług w danym roku (gdyż z opisu faktur, jak i wyjaśnień strony to nie wynika) do sprzedanego w dużych ilościach zboża i innych roślin uprawnych oraz ich powiązania i przyporządkowania do gruntów zadeklarowanych w danym roku do płatności. A to właśnie spółka jeśli chciała wykazać samodzielność rolniczą winna to w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wykazać. Tym samym, w ocenie sądu organy ARiMR wykazały stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r.
Sąd, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło