I SA/Ol 211/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010r. postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) Wnioskiem złożonym w dniu 8 kwietnia 2015r. skarżąca B. K., reprezentowana przez radcę prawnego G. R., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca aktualnie nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. W dniu 20 marca 2015r. zawarła umowę zlecenia w przedmiocie zatrudnienia, jednak nie otrzymała jeszcze wynagrodzenia, gdyż jest ono uzależnione od wykonywania pracy na terenie Niemiec w terminie i miejscu wskazanym przez zleceniodawcę. Prognozowane wynagrodzenie wynosić ma 779 euro netto za 31 dni pracy. Wnioskodawczyni wskazała, iż utrzymuje się z darowizn od najbliższej rodziny. Wnioskodawczyni nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, ruchomego zasobów pieniężnych. Zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym o powierzchni 24m2. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała na brak pracy, brak majątku i środków do życia, korzystanie z pomocy najbliższych tj. córki i brata w celu zaspokojenia egzystencjonalnych potrzeb. Do wniosku załączono kserokopie dwóch umów zlecenia (k. 31- 38), które określają warunki pracy skarżącej. Przedłożono również "Przykładowe wyliczenie wynagrodzenia za 31 dni" (k. 30). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 20 kwietnia 2015r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej, przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.01.2015r. do 31.03.2015r., czy wnioskodawczyni, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą, z okresu ostatnich trzech miesięcy od 01.01.2105r. do 31.03.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - w związku z oświadczeniem, iż skarżąca utrzymuje się z darowizny od brata w kwocie 2.500 zł oraz pomocy córki, należy uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać finansowo skarżącej, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia), należy także wskazać czy skarżąca otrzymuje od brata co miesiąc wyżej wskazaną kwotę, a także na czym polega pomoc córki, - w związku z faktem, iż skarżąca korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła dokumenty źródłowe do których przedstawienia została zobowiązana. Z oświadczenia córki skarżącej I. B. (k. 44) wynika, iż nie zamieszkuje ona z matką jednak pomaga jej finansowo głównie poprzez opłacenie rachunków za dostawę mediów za mieszkanie komunalne. Ponadto córka wnioskodawczyni oświadczyła, że przekazuje matce drobne kwoty w gotówce oraz kupuje żywność. Wyjaśniła również, iż prowadzi gospodarstwo domowe ze swoim narzeczonym, który pracuje i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około 2.000 zł netto. Z dochodów narzeczonego utrzymywane jest ich gospodarstwo domowe. Na okoliczność dokonywania opłat za matkę przedłożono kserokopie następujących dokumentów: potwierdzenia przelewu za czynsz za miesiące styczeń –kwiecień 2015r. w wysokości 166 zł miesięcznie (k. 46-53), kserokopie faktur i przelewów za wodę i ścieki za okres styczeń – kwiecień 2015 zł w wysokości 44,10 zł miesięcznie (k. 54- 58), kserokopie faktur i przelewów za energię elektryczną za okres od 12.12.2014r. do 13.04.2015r. w łącznej kwocie 226,87 zł (k. 59- 62), kserokopię faktury i przelewu za gaz za okres 25.12.2014r.- 25.02.2015r. w wysokości 99,47 zł (k. 63-64) wszystkie opłacone z rachunku bankowego I. B.. Przedłożono również kserokopie dwóch wyciągów bankowych z konta B. K. (k. 65-66). Ponadto przedłożono kserokopie dwóch umów zlecenia dotyczących zatrudnienia córki skarżącej oraz wyciąg z jej konta bankowego, z którego wynika wpływ wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w wysokości: za styczeń 2015r. 1.394,46 zł, za luty 2015r. 936,66 zł, za marzec 1.334,80 zł (k. 67- 71). Skarżąca przedłożyła również oświadczenie swojego brata M. K., z którego wynika, iż okresowo pomaga siostrze. Wskazał, iż jest zatrudniony i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około 2.000 zł (k. 45). Wyjaśnił, iż łącznie wspomógł siostrę w kwocie 2.500 zł, nie jest to pomoc comiesięczna. Załączono również odpis umowy zlecenia z dnia 20 października 2014r. zawartej pomiędzy skarżącą, a radcą prawnym, z której wynika wysokość wynagrodzenia w wysokości 1.500 zł brutto za reprezentowanie skarżącej przed organami podatkowymi oraz Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie oraz wynagrodzenia dodatkowego (success fee) w wysokości zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed WSA w Olsztynie (k. 72). Z przedłożonego odpisu faktury Nr 29/2014 wynika, iż wyżej ustaloną kwotę 1.500 zł skarżąca uiściła w dniu 14.11.2014r. (k. 73). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Oceniając złożony wniosek wzięto pod uwagę całokształt sytuacji materialnej, bytowej i rodzinnej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i stwierdzono, że nie wskazuje ona, aby skarżąca nie mogła ponieść części kosztów sądowych. Przyznać należy, iż skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Nie uzyskuje bowiem dochodu, nie posiada jakiegokolwiek majątku, zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, funkcjonuje dzięki pomocy córki oraz brata. Córka opłaca za skarżącą opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w stałej kwocie około 316 zł miesięcznie, przekazuje jej gotówkę, kupuje żywność. Wnioskodawczyni uprawdopodobniła, iż z uzyskiwanego dochodu córki oraz jej sytuacji bytowej i osobistej jest to możliwe. Brat wnioskodawczyni pomaga jej okazjonalnie, niemniej jednak wspomógł skarżącą finansowo w łącznej kwocie 2.500 zł. Z przedstawionych okoliczności wynika, iż skarżąca nie jest w stanie uiścić samodzielnie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sądowego wynoszą 2.000 zł tytułem wpisu sądowego. Biorąc jednak pod uwagę znaczącą pomoc córki, a także brata skarżącej w jej utrzymaniu oraz możliwości finansowe tych osób uznano, iż skarżąca będzie w stanie uiścić kwotę 1.000 zł tytułem kosztów sądowych. Szczególnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżąca może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt pozostawania skarżącej na utrzymaniu córki oraz okoliczność wynikająca z akt sprawy, a mianowicie darowizna środków pieniężnych w kwocie 190.000 zł na rzecz córki przeznaczona na zakup mieszkania. Stwierdzić zatem należy, iż w sytuacji wyżej opisanego rozdysponowania majątkiem w postaci środków pieniężnych, a właściwie wyzbyciem się jego składników, trudno przerzucić obowiązek całkowitego finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącej na ogół obywateli. Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie również w przedstawionych przez stronę wnioskującą okolicznościach, z których wynika, iż była ona w stanie, w tożsamej sytuacji materialnej i finansowej, ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika w wysokości 1.500 zł w listopadzie ubiegłego roku. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do skorzystania z usługi prawnej w tym zakresie. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Nie będzie zatem nieuprawnionym stwierdzenie, że skoro skarżąca mogła ponieść koszty zastępstwa prawnego, które nie były obligatoryjne na obecnym etapie postępowania sądowego, to może również uiścić koszty sądowe w wysokości 1.000 zł. Wzięto również pod uwagę, że trudna obecnie sytuacja finansowa skarżącej może ulec w każdej chwili poprawie wraz z podjęciem przez nią pracy na podstawie umowy zlecenia, którą podpisała. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.