I SA/Ol 212/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), Sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Marika Brzozowiec, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 14 maja 2009 r., sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług oddala skargę Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia "[...]", nr "[...]", którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku M. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" nr "[...]". W uzasadnieniu postanowienia wydanego w I instancji Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż badając kwestię możliwości wszczęcia postępowania w tej sprawie stwierdzono, że zgłoszone w dniu 12 listopada 2008r. żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", znak: "[...]", zostało uprzednio rozstrzygnięte decyzjami ostatecznymi. Mając na uwadze zasadę powagi rzeczy osądzonej, na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej odmówił wszczęcia postępowania w ww. zakresie. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył zażalenie, w którym podtrzymał stanowisko o zasadności żądania stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" oraz o wynagrodzenie szkody wyrządzonej ww. decyzją. W jego ocenie sprzeczne z zasadą praworządności jest powoływanie się na zasadę powagi rzeczy osądzonej, w odniesieniu do decyzji, która została wydana z naruszeniem prawa i wyrządziła szkodę podatnikowi. Pełnomocnik powołał się na pismo z dnia 22.10.2008r. złożone do Naczelnika Urzędu Skarbowego, w którym, jak stwierdził przedstawione zostało odwołanie strony od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił zażalenia. W motywach postanowienia przytoczył treść art. 165 § 1 i art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Według tych przepisów postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednak gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższy przepis, jako przesłankę odmowy wszczęcia postępowania wskazuje wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną. Pozostałe przesłanki odmowy wszczęcia postępowania zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z "jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć: 1. braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2. sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz 3. przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna). Wskazał, iż z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]", Dyrektor Izby Skarbowej odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", znak: "[...]", w oparciu o podstawę prawną wynikającą z art. 247 §1 pkt 1, 2 i 4 Ordynacji podatkowej. W wyniku złożonego przez Stronę odwołania, decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]", po zweryfikowaniu pod względem zasadności i zgodności rozstrzygnięcia z przepisami prawa, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia "[...]". Dodał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5.10.2005r., sygn. akt I SA/Ol 319/05, oddalił skargę na wymienioną wyżej decyzję. Dalej organ podniósł, iż postanowieniem z dnia "[...]", znak: "[...]", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 247 § 1 pkt 4, decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", znak: "[...]". Postanowieniem z dnia "[...]", znak: "[...]", utrzymał zaś w mocy swoje postanowienie z dnia "[...]". Strona wyczerpała tok postępowania w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", który był rozpatrywany w dwóch instancjach. Zasadnie zatem stwierdzono, iż przeszkodę do uwzględnienia żądania stanowi zasada powagi rzeczy osądzonej, bowiem w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka tożsamości przedmiotu roszczeń i tożsamości wskazanej podstawy prawnej tych roszczeń. Mając na uwadze fakt, iż w sprawie objętej żądaniem strony zapadła już uprzednio decyzja ostateczna, zaaprobowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", nie może być ponownie przedmiotem postępowania podatkowego. Stanowiłoby to naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. podniosła, że od wielu lat składa "odwołania" od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", która wyrządziła jej szkodę przez bezprawne "wyłudzenie" kwoty 24.688 zł. Stwierdziła, że do żądania zwrotu wymienionej kwoty upoważnia art. 77 Konstytucji. Organy podatkowe manipulowały dowodami, przedstawiając sądom administracyjnym fragmenty sprawy mniej istotne. Najczęściej powoływały się na przeszkody formalne, w postaci zaistnienia powagi rzeczy osądzonej, uniemożliwiając merytoryczną ocenę argumentów. Zdaniem skarżącej twarde dowody w sprawie to fakt błędnego przyjęcia, że prowadząc w 1996r. kolportaż prasy osiągnęła obrót przekraczający 80 tys. zł i stała się podatnikiem VAT. Została zmuszona do zapłaty podatku wraz z sankcjami. Na skutek odwołań organ podatkowy umorzył 50% sankcji. Uważa, że decyzja Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" uprawomocniła się dopiero po otrzymaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt III SA 878-97 z 16 lutego 1999r. (oddalającego skargę). Dlatego żądanie z dnia 14.04.1999r. o zwrot nadpłaty bezprawnie pobranej sankcji z ustawy o VAT jest nadal aktualne. Do skargi skarżąca załączyła szereg dowodów, które jej zdaniem świadczą o nieprawidłowości decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z argumentacją skargi należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Z przepisów ustawy wynika, że sąd administracyjny nie orzeka bezpośrednio o prawach i obowiązkach obywateli a ma uprawnienia kasacyjne. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie gdy stwierdzi, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego lub przepisów postępowania, mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast "granicę danej sprawy" wyznacza rodzaj i treść zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia), który sąd ocenia pod względem zasadności jego wydania na gruncie przepisów regulujących zasady i formy działania organów w odniesieniu do obszaru zagadnień pozostającego w ich kompetencji. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w trybie art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z wnioskiem skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia postanowienia żądanie zgłoszone dnia 12 listopada 2008r. było kolejnym żądaniem tego samego rodzaju, w odniesieniu do tej samej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej ostateczną decyzją z dnia "[...]" na podstawie art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" ustalającej zobowiązania w podatku od towarów i usług, z uwagi na upływ terminu przewidzianego tym przepisem na złożenie żądania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt I SA/Ol 319/05 oddalił skargę na powyższą decyzję. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności skutkowały brakiem możliwości wydania jakiegokolwiek innego aktu stosowania prawa, odnoszącego się do wniosku. Z istoty stosunków prawnopodatkowych wyznaczonych normami stanowiącymi o obowiązku podatkowym wynika ograniczenie zasady dyspozycyjności. W związku z tym organy podatkowe zostały uprawnione i zobowiązane do wstępnej weryfikacji żądania strony odnośnie wszczęcia postępowania podatkowego. Istotą rozstrzygnięcia w postanowieniu wydanym na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej jest wskazanie wynikających z przepisów prawa podatkowego okoliczności materialnych bądź formalnych stojących na przeszkodzie prowadzeniu postępowania zakończonego decyzją o prawach bądź obowiązkach podatnika. Powyższe postanowienie może być wydane, gdy do organu podatkowego wpłynęło żądanie wszczęcia postępowania - art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej. Trzeba przy tym zauważyć, że zasadniczo (z uwagi na systematykę Działu IV Ordynacji podatkowej) powyższa regulacja dotyczy zwykłego trybu postępowania. Kwestie wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybach nadzwyczajnych, prowadzących do wzruszenia decyzji ostatecznej uregulowane są odrębnie. Z przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności (art. 247 - 252 Ordynacji podatkowej) wynika m.innymi, że postępowanie wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony – art. 248 § 1. Art. 249 § 1 wskazuje zaś, że organ decyzją odmawia wszczęcia postępowania w przypadkach w tym przepisie określonych. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy organ podatkowy na wniosek strony w decyzji ostatecznej rozstrzygnął już kwestię możliwości prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji to zachodzi określona w art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej przyczyna, dla której nie może być wszczęte postępowanie w tej sprawie. Prowadziłoby ono bowiem do wydania takiej samej decyzji, a to z kolei wypełniałoby przesłankę jej nieważności określoną w art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Z treści skargi wynika, że skarżąca (jej pełnomocnik) nie może pogodzić się z tym, że według jej subiektywnego przekonania niezasadnie została obciążona zobowiązaniem (które zostało w 50% umorzone). Trzeba więc podkreślić, że konstytucyjna zasada praworządności wyartykułowana też w art. 120 Ordynacji podatkowej polega na stosowaniu i przestrzeganiu prawa materialnego i właściwych procedur. Dotyczy nie tylko działań organów podatkowych. Nie skorzystanie przez podatnika z odpowiednich środków zaskarżenia we właściwym czasie, powoduje brak możliwości prowadzenia postępowania w celu oceny decyzji pod względem zgodności z prawem. Stwierdzając, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.