I SA/Ol 217/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"r., Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu w sprawie przyznania płatności na rok 2010 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2011 r. skarżący S. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe Skarżący nie pracuje, utrzymuje się z renty w wysokości 741,60 zł. Wnioskodawca jest właścicielem następujących nieruchomości: przedwojennego domu o powierzchni 80 m2, jak określił nieruchomość ta wymaga remontu, przedwojennej obory i stodoły, obory z lat 70-tych, domu w stanie surowym (budowa od 15 lat - obecnie przerwana), nieruchomości rolnej o powierzchni 41,78 ha. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał na problemy zdrowotne spowodowane pobiciem w 2009r., w wyniku którego doznał złamania podstawy czaszki, wyjaśnił iż od tamtego czasu odczuwa skutki napadu. Wnioskodawca oświadczył również, iż ponosi koszty zakupu lekarstw oraz wizyt u specjalistów. Określił, iż koszty te są duże i różne. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Korzystając z tej możliwości pismem z dnia 12.04.2011r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany; w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach, ruchomościach, zasobach pieniężnych, a także gdzie małżonka zamieszkuje i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie: sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów (w tym także z tytułu płatności obszarowych za ostatni rok oraz rok bieżący) z posiadanej nieruchomości rolnej o powierzchni 41,78 ha, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wysokości oraz częstotliwości otrzymywanego świadczenia rentowego tj. czy kwota 741,60 zł jest kwotą netto i czy otrzymywana jest co miesiąc (w związku z podaniem przez skarżącego informacji, iż jest to kwota za I kwartał 2011r.), – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący prowadzi jakąkolwiek działalność gospodarczą, w przypadku odpowiedzi twierdzącej podania rodzaju prowadzonej działalności oraz dochodów z niej uzyskiwanych, - przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż przesłany wniosek (urzędowy formularz) wypełnił zgodnie z pytaniami. Na wniosku podkreślił poz. 1 zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, iż nie wnosił o "przyznanie mu prawa pomocy w osobie fizycznej". Dodał, iż jest emerytowanym rolnikiem z zawieszoną emeryturą w 100%, otrzymuje jedynie rentę w wysokości 741 zł na kwartał. Wyjaśnił również, iż uzyskał pożyczkę w kwocie 20.000 zł w Banku Spółdzielczym w "[...]" I Oddział w "[...]" na wykonanie niezbędnych prac w gospodarstwie oraz ratowanie zdrowia. Nadmienił, iż z niecierpliwością oczekuje na dopłatę finansową za rok 2010 z ARiMR Oddział w "[...]". Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Odnosząc się do oświadczenia skarżącego, iż nie wnosił o przyznanie "prawa pomocy w osobie fizycznej", stwierdzić należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnioskował w skardze oraz w przedłożonym formularzu wniosku, mieści się właśnie w pojęciu "przyznania prawa pomocy osobie fizycznej", jak wyżej wskazano, w zakresie częściowym. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Trzeba tutaj także podkreślić, iż art. 255 p.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do jego osoby. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, zdaniem referendarza, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. Wnioskodawca nie uzupełnił również złożonego wniosku o wszystkie wskazane w wezwaniu z dnia 12 kwietnia 2011r. dane. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do skarżącego pytań zauważyć należy, iż nie przedłożył on m.in. dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Powyższe wyjaśnienia miały szczególne znaczenie w aspekcie dochodów z jakich utrzymuje się wnioskodawca tj. w renty wysokości 741 netto na kwartał. Biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego zasadne było wyjaśnienie czy skarżący korzysta z dodatkowych form pomocy oraz ich zakresu. Niewyjaśniona pozostała sytuacja rodzinna i bytowa skarżącego, tj. czy pozostaje on w związku małżeńskim, jakie dochody osiąga ewentualnie małżonka i jaki posiada majątek. Wypada w tym miejscu odnotować, że przepisu art. 252 p.p.s.a. nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Do takich osób niewątpliwie można zaliczyć współmałżonków, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Niewyjaśniona pozostała również kwestia uzyskiwania dochodu z posiadanego przez skarżącego majątku nieruchomego - w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 41,78 ha. Nie wiadomym jest zatem czy nieruchomość powyższa przynosi jakiekolwiek dochody czy to przez jej użytkowanie (uprawę), ewentualną dzierżawę lub dodatkowo płatności obszarowe. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.