I SA/Ol 221/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. wspólnika Spółki cywilnej A o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Spółki cywilnej A, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Spółka cywilna A wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W skardze zawarto wniosek o ustanowienie adwokata ze względu na zawiłość sprawy oraz brak środków na jego opłacenie. Wnioskiem z dnia 16 maja 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, A. O. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że posiada on 50% udziałów w Spółce A. Nie posiada środków pieniężnych jak również przedmiotów wartościowych. Nie posiada dochodów. Pozostałe rubryki dotyczące stanu rodzinnego, pozostałych składników majątku, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały wykreślone. Argumentując wniosek A. O. podniósł, iż Urząd Skarbowy pobiera wszystkie pieniądze, nie pozostawiając środków na życie i pomoc prawną. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 27.05.2013 r. A.O. wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i prywatnych) za ostatnie trzy miesiące (luty- kwiecień 2013r) wraz z potwierdzeniem o zablokowaniu kont, lub czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - zeznania podatkowego za rok 2012, - wyciągu z księgi przychodów i rozchodów określającego wysokość uzyskanego przychodu, poniesionych kosztów oraz wysokości dochodu za rok 2012, - deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia na czym polegała, kiedy miała miejsce wynikająca z tabeli amortyzacyjnej środków trwałych za rok 2012, - "inwestycja w obcym środku trwałym" na kwotę 28.115,45 zł, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym wnioskodawca zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, budynek ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie – podania więzi jakie łączą go z osobą u której zamieszkuje, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego wnioskodawca się utrzymuje, w związku z wypełnieniem rubryki nr 10 formularza wniosku PPF " Dochody" w sposób wskazujący, iż nie osiąga on dochodów, w sytuacji korzystania z pomocy finansowej innych osób (np. rodziny), należy wskazać stopień pokrewieństwa oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać finansowo skarżącemu, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób, - oświadczenia o posiadanych nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2010 r. do 16.05.2013 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonka ze wskazaniem źródeł z których jest uzyskiwany, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonka: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez A. O. polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. W odpowiedzi na wezwanie A. O. wyjaśnił, iż nie posiada prywatnego konta w banku. Inwestycja w obcym środku trwałym dotyczyła remontu dzierżawionego na zakład cukierniczy lokalu w "[...]" wiele lat temu. Wyjaśnił również, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych. Do złożonego wyjaśnienia załączył zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w "[...]" z dnia 26.03.2013r (k. 21) potwierdzające, iż na rachunku prowadzonym dla zakładu nie ma środków pieniężnych na dzień 26.03.2013r., a także że w okresie 01.01.2013r. – 26.03.2013r nie odnotowano wpływu środków na ten rachunek. Złożył również zeznanie PIT 36 za 2012r., z którego wynika osiągnięcie przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 232 499,25 zł, przy kosztach uzyskania przychodu 243 717,56 zł. Strata wyniosła 11218,31 zł. PIT /B potwierdzający powyższe dane. Ponadto załączył wezwanie ZUS do Banku Spółdzielczego w "[...]" do przekazania zajętej tytułami wykonawczymi kwoty w wysokości 5306,30 zł oraz tytuł wykonawczy dotyczący tej samej zaległości. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, złożonego w niniejszej sprawie trzeba zaznaczyć w pierwszej kolejności, że co prawda stroną skarżącą jest sama spółka cywilna, jednakże ocena, czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musi dotyczyć finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Spółka taka nie posiada ani osobowości, ani podmiotowości prawnej, odrębnego majątku, a za zobowiązania, zaciągnięte w jej ramach, odpowiadają solidarnie wspólnicy (art. 864 k.c.). Oznacza to, że w odniesieniu do spółki cywilnej jako podatnika i strony skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawa do zwolnienia od kosztów sądowych istnieje wówczas, kiedy żaden ze wspólników nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi na specyfikę spółki cywilnej przyjmuje się, że do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" – S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, str. 265. wyd. Lexis Nexis W-wa 2007 r.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek złożony przez wspólnika spółki A – A. O. stwierdzić należy, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż A. O. nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jak również kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż wnioskodawca nie wyjaśnił z czego się utrzymuje. Ustalenie powyższej okoliczności było kluczowe w sytuacji: braku uzyskiwania jakichkolwiek dochodów przez niego jak i przez spółkę. Niewyjaśniona pozostała zatem kwestia pokrywania wydatków skarżącego nawet tych najbardziej egzystencjalnych. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez A.O. budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. W ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji wspólnika spółki było zestawienie jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Nie złożono również wyjaśnień dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy oraz posiadania ewentualnego majątku przez współmałżonka. Dla ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych istotne są bowiem kompleksowe dane dotyczące wnioskującego. Nie jest również wiadome u kogo wnioskodawca zamieszkuje, w sytuacji nie posiadania majątku nieruchomego, oraz czy ponosi z tego tytułu dodatkowe koszty utrzymania. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez wspólnika spółki w okresie trzyletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy posiadał on w tym okresie ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez potencjalnego wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w pewnym przedziale czasu poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Nie przedłożono również deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, do których złożenia wnioskodawca został wezwany. Na podstawie tych dokumentów możliwe byłoby ustalenie wysokości obrotów spółki w bieżącym okresie, określenie wartości nabywanych towarów i usług. Powyższe obrazowałoby aktualną kondycję finansową spółki. Pozwoliłoby określić czy obroty te są znaczne czy przeciwnie spółka dokonuje minimalnego nabycia towarów i usług, bądź nie dokonuje go wcale. Nie przedstawiono również wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, na podstawie której można dokonać analizy operacji gospodarczych firmy, w tym co istotne dla oceny możliwości finansowych – rodzaju ponoszonych kosztów potrzebnych do uzyskania przychodu. Odnosząc się natomiast do danych które zostały przedstawione wskazać należy, iż okoliczności dotyczące zadłużenia, bądź wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Kryterium przyznania prawa pomocy nie ogranicza się bowiem do sytuacji posiadania zaległości przez wnoszących wnioski o przyznanie prawa pomocy, a odnosi się ogólnie do całokształtu sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Wskazać również należy, iż wykazana kwota należności podlegających egzekucji (5306,30 zł), zgodnie z przedłożonym tytułem wykonawczym nie jest kwotą znaczną czy niemożliwą do uiszczenia, w świetle przychodów spółki kształtujących się na poziomie 487 435,11 zł. Niewiarygodnie i nierzetelnie została również wyjaśniona kwestia środków pieniężnych na rachunku bankowym spółki. Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia wyciągów bankowych za ostatnie trzy miesiące tj. luty – kwiecień 2013r. Brak środków na rachunku spółki wykazany został jedynie w okresie 01.01.2013r. - 26.03.2013r., czyli za niepełne pierwsze trzy miesiące roku. Niewyjaśniony pozostał zatem stan środków na rachunku w okresie późniejszym tj. po 26.03.2013r. oraz operacje finansowe jakie mogły mieć miejsce po tej dacie. Odnosząc się do poniesionej za ostatni rok podatkowy straty wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Powstanie straty w pewnym okresie nie oznacza jeszcze całkowitej utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. CBOiS). Zwrócić należy uwagę, że firma w roku 2012 odniosła wyraźny przychód, jednak koszty uzyskania przychodu, przekroczyły przychód. Uwzględniając proporcje pomiędzy uzyskanym przychodem 487. 435,11 zł, a kosztami jego uzyskania, należy stwierdzić, że strata jest jednak, nieznaczna ( 22.436,61 zł). Dlatego też poniesionej w ubiegłym roku straty nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie, by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące niniejszego postępowania sądowego. Tym bardziej, że obligatoryjne koszty sądowe na obecnym etapie tj. wpis od skargi wynosi 100 zł ( stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 221,poz. 2193 ze zm.). Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącą czy ustanowionego pełnomocnika (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Reasumując należy stwierdzić iż uzyskanie kompletnych i wyczerpujących danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.