I SA/Ol 227/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące luty, marzec, czerwiec, lipiec, wrzesień 2006 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł Wnioskiem z dnia 26 marca 2012 r., złożonym na urzędowym formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach PPF skarżący W. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. R.. Utrzymuje się z emerytury wojskowej w wysokości 652,63 zł netto miesięcznie. Z załączonego do formularza wniosku odpisu decyzji z dnia 01.03.2011 r. wynika, iż po waloryzacji (2011 r.) emerytura wojskowa skarżącego wynosiła 2.921,41 zł. Z uzyskiwanego dochodu po potrąceniach w związku z tytułami wykonawczymi oraz po odliczeniu zaliczek na podatek dochodowy oraz składki NFZ skarżącemu była wypłacana kwota 652,63 zł. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi majątek odrębny żony. Żona wnioskodawcy ze swoich dochodów opłaca wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania nadto spłaca raty kredytu w wysokości ok. 900 zł miesięcznie. Małżonkowie ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący uzyskiwane dochody w całości wydatkuje na wyżywienie i leki. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 10 maja 2012 r. W. R. został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń. W wykonaniu wezwania wnioskodawca wskazał, iż po potrąceniach otrzymuje emeryturę w wysokości 667,64 zł. Powyższy dochód w całości wydatkuje na zakup lekarstw ok. 100- 120 zł miesięcznie, zakup środków higieny osobistej ok. 40-60 zł miesięcznie oraz wyżywienie. Zamieszkuje w mieszkaniu swojej żony, która ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną). Wyjaśnił ponadto, że zamieszkuje wraz z żoną w jednym mieszkaniu jednakże nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał, iż od 2007 płacił alimenty początkowo na żonę i córkę, a od września 2008 r. płaci alimenty tylko na żonę, na mocy wyroku zaocznego Sądu Rejonowego, w wysokości 55 % otrzymywanej emerytury. Oświadczył, że żona pobiera rentę chorobowa w wysokości 1524,84 zł oraz otrzymuje alimenty w kwocie 1354,70 zł. Natomiast żona skarżącego ponosi wydatki w postaci miesięcznych opłat za: czynsz w wysokości 575,22 zł, energię elektryczną w wysokości 225,37 zł, telefon w wysokości 127,33 zł, abonament za TV kablową 158,91 zł, raty kredytu gotówkowego 808,40 zł, raty za telewizor w kwocie 124,94 zł, leki – 70-80 zł, rehabilitacji 120-150 zł, środki czystości 80-100 zł. Pozostałą kwotę wydatkuje na zakup żywności i ewentualnie niezbędnej odzieży. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych. Nadto w okresie od 01.01.2010 r. do 10.05.2012 r. nie był właścicielem żadnej nieruchomości i ruchomości. Dodał, że kredyt gotówkowy w wysokości 35.000 zł zaciągnął wraz z żoną na spłatę długów wobec wierzyciela, prowadzonej przez niego firmy "A". Z oświadczenia skarżącego wynika też, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada udziałów w innych podmiotach gospodarczych. Ponadto oświadczył, że nie posiada polis ubezpieczeniowych, podobnie żona. W ocenie wnioskodawcy złożone oświadczenie potwierdza, iż uzyskiwane dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla niego. Do złożonych oświadczeń, zgodnie z wezwaniem, załączył odpis wyroku zaocznego Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...] w przedmiocie podwyższenia alimentów na rzecz małżonki z 33% na 55 % miesięcznego wynagrodzenia emerytalnego W. R. , nie mniej niż 1.000 zł miesięcznie. Skarżący przedłożył również odpis umowy kredytowej z dnia 8 grudnia 2006r., z których wynika, iż kredyt zaciągnięto na 6 lat. Nadto przedłożył odpisy PIT-40 za lata 2010 i 2011 , odpisy pism z Biura Emerytalnego skierowane do komornika sądowego w sprawie wysokości potrąceń dokonywanych z emerytury (440,75 zł miesięcznie) oraz pismo skierowane do A. R. o wysokości dokonywanego potrącenia z emerytury skarżącego (1.354,70 zł), potwierdzenie wypłaty renty A. R., zestawienie operacji na rachunku bankowym A. R. za okres od 1.05.2012 r. do 7.05.2012 r., odpis aktu notarialnego z dnia 10.03.2004 r. – umowy wyłączenia wspólności ustawowej pomiędzy małżonkami R., oświadczenie G. B. z dnia 03.01.2007 r., harmonogram spłaty długu wobec kontrahenta firmy "A", potwierdzenia przekazania środków pieniężnych w latach 2006 i 2007 na rzecz kontrahenta, odpis decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, odpisy potwierdzeń przelewów z tytułu zapłaty za czynsz mieszkaniowy, spłaty raty za telewizor, opłaty za telewizję kablową i energię elektryczną. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenie w formularzu wniosku PPF nie dawało podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. W związku z powyższym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Na powyższe wezwanie w wyznaczonym terminie skarżący złożył obszerne wyjaśnienia. Oceniając sytuację materialną i życiową wnioskodawcy w oparciu o złożone oświadczenia jak i dokumenty źródłowe należy stwierdzić, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z przedstawionych oświadczeń wynika bowiem, że skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury wojskowej w kwocie 2.992,41 zł (od dnia 1.03.2012 r.), z którego to po potrąceniu z tytułu alimentów na żonę oraz zajęcia komorniczego do wypłaty miesięcznie zostaje skarżącemu kwota 667,64 zł. Przy czym zauważyć należy, że wypłacane alimenty na żonę mają, w ocenie rozpoznającego wniosek, charakter wyłącznie formalny. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika bowiem, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, wspólnie zamieszkuje z żoną w jej mieszaniu, nadto wspólnie w roku 2006 zaciągnęli kredyt gotówkowy, który to żona obecnie spłaca. Nadto żona opłaca wszystkie koszty związane z bieżącym utrzymaniem mieszania tj. opłaca rachunki za media, czynsz za mieszanie, spłaca również raty za telewizor. W takiej sytuacji trudno jest mówić o konieczności alimentowania żony, czy też jak twierdzi skarżący o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez współmałżonków. Dodatkowo za stwierdzeniem, iż opłacane alimenty mają charakter wyłącznie formalny przemawia fakt, że zostały one zasadzone na mocy wyroku zaocznego, co oznacza, że skarżący nie brał udziału w spawie. Niezależnie od powyższego z przedstawionych oświadczeń wynika jasno, że małżonkowie wspierają się finansowo. Nadto podkreślić należy, że fakt opłacania alimentów na żonę, jak i pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza obowiązku nałożonego Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, a mianowicie do świadczenia sobie wzajemnej pomocy (art. 23 K.r.o). W takim wypadku należy stwierdzić, że skarżący pomimo pozostawania w rozdzielności majątkowej i formalnego opłacania alimentów na żonę ma możliwość opłacenia kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że skarżący otrzymuje dochód w wysokości 667,64 zł miesięcznie, natomiast żona wnioskodawcy uzyskuje dochód w wysokości 2.879,54 zł. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie samodzielnie opłacić należnych kosztów, z mocy prawa może liczyć na pomoc współmałżonka, w tym przypadku żony, która z uzyskiwanych dochodów jest w stanie, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza, wspomóc finansowo męża. Wskazać przy tym należy, że opłacanie przez żonę wnioskodawcy zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym jakimi są zobowiązania z tytułu kredytu gotówkowego czy też raty za telewizor w łącznej wysokości ok. 930 zł miesięcznie nie stanowią uzasadnionej podstawy do zwolnienia w całości od kosztów sądowych skarżącego. Przede wszystkim zobowiązania te nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Nadto stwierdzić należy, że nieracjonalne i nieuzasadnione z uwagi na ogólnie pojmowaną sprawiedliwość społeczną byłoby, aby koszty sądowe za skarżącego pokrywał budżet państwa a tym samym ogół obywateli. Natomiast on sam czy też współmałżonek, z którym zamieszkuje w tym czasie spłacał wspólne zobowiązania prywatnoprawne. Na marginesie należy zauważyć, że skarżącemu na mocy wyroku z dnia 15.10.2009 r. sygn. akt I SA/Ol 434/09 zasądzono zwrot kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Wskazać należy, że wyrokiem tym tut. Sąd uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie zobowiązania w podatku akcyzowym, natomiast przedmiotem wszczętego skargą z dnia 26.03.2012 r. postępowania sądowego jest ponowna decyzja organu w tym przedmiocie. Powyższe zdaniem rozpoznającego wniosku świadczy o tym, że skarżący nie powinien być zaskoczony koniecznością opłacenia kosztów sądowych i winien on przygotować się na taką ewentualność poprzez zabezpieczenie odpowiednich środków finansowych także na ten cel. Nadmienić należy, że wpis od skargi w przedmiotowej spawie zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221,poz. 2193) wynosi 1.364 zł. Referendarz sądowy rozpoznający wniosek skarżącego uznał , iż w sprawie została spełniona przesłanka do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.