I SA/Ol 234/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2012 r. do marca 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2012 r. do marca 2013 r. skarżący M. T. ( zwany dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z załączonego do skargi urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni 195 m2, w związku z którym spłaca kredyt, nieruchomość rolną o powierzchni 2,2 ha, oszczędności w kwocie 3.000 zł oraz dwa samochody: osobowy Chrysler Pacifica rok prod. 2006 o wartości ok. 25.000 zł i dostawczy CITROEN JUMPER o wartości ok. 23.000 zł, w związku z którym spłaca kredyt. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości "[...]" miesięcznie brutto. Uzasadniając swój wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wyjaśnił, że prowadzi firmę, która 85% obrotów uzyskuje z tytułu handlu z klientami "[...]". Firma wnioskodawcy mieści się przy przejściu granicznym. Podkreślił, że tocząca się wojna i spadek wartości nabywczej waluty "[...]" wpłynęły na ograniczenie obrotów i zyski sklepu. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie "[...]" miesięcznie. Kwota uzyskiwanego dochodu mieści się w granicach średnich dochodów uzyskiwanych w naszym kraju, tym samym nie można uznać skarżącego za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z danymi GUS wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w pierwszym kwartale 2015 r. wyniosło 4053,47 zł brutto (dane ze strony internetowej http://stat.gov.pl/). Dodatkowo należy podkreślić, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że spłaca dwa kredyty – na dom jak i na samochód. Fakt, że skarżący spłaca zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne dodatkowo potwierdza, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że okoliczność spłacania rat kredytów zaprzecza twierdzeniu strony o trudnej sytuacji materialnej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Dodatkowo zauważyć należy, że spłata kredytu dotyczy domu o powierzchni 195 m2. W sytuacji gdy wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w ocenie orzekającego powierzchnia domu znacząco przekracza niezbędne minimum konieczne do zapewnienia warunków mieszkaniowych jednej osobie. Dodatkowo większa powierzchnia mieszkalna (budynku) przekłada się na wyższe koszty utrzymania domu. Kierując się zatem doświadczeniem życiowym niemożliwe jest przyjęcie, że w sytuacji, gdy wnioskodawca z własnej woli spłaca raty kredytów na dom i samochód, ponosi dużo wyższe koszty utrzymania niż to konieczne dla zapewnienia minimum egzystencji, nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów sądowych. Podkreślić również należy, że w sytuacji gdy wnioskodawca nie może wygospodarować środków pieniężnych z bieżących dochodów ma możliwość opłacić je z posiadanych oszczędności. Kwota oszczędności znacząco przekracza wartość niezbędnego do rozpoznania sprawy wpisu od skargi, który biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w skardze wyniesie 1.500 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U z 2003 r. Nr 221, poz. 2193]). Na marginesie należy zauważyć, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 2,2 ha. Posiadany zaś majątek może stanowić źródło dochodu. Kierując się bowiem wskazaniami art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381) dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się przyjmując za podstawę wielkość posiadanych gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz.827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnych wyjaśnień odnośnie wysokości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść kosztów postępowania. Wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Wskazać należy, że sytuacji skarżącego – uzyskującego dochody w granicach średniego wynagrodzenia brutto wypłacanego w naszym kraju, posiadającego znaczny majątek nieruchomy i ruchomy w tym oszczędności - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową innych osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.