I SA/Ol 234/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. B. od decyzji Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 7 kwietnia 2025 r., nr 113/OR14/2025 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz M. B. kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Przedmiotem sprzeciwu M. B. (dalej jako: "strona", "skarżący") jest decyzja Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ odwoławczy") wydana wskutek odwołania strony od decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej jako: "Kierownik BP", "organ I instancji") z 20 lipca 2023 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2013 w łącznej wysokości 15.506,96 zł, podlegającą zwrotowi na rachunek Agencji. Mocą tej decyzji organ odwoławczy, powołując art. 138 §2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 poz. 572), dalej jako: "k.p.a.", uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi (dalej: "decyzja kasatoryjna"). Z akt sprawy wynika, że pismem z 18 kwietnia 2023 r. Kierownik BP zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2013 w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w O. II Wydział Karny z 29 października 2021 r. sygn. akt [...]. Po przeprowadzeniu tego postępowania Kierownik BP wydał opisaną powyżej decyzję z 20 lipca 2023 r., od której strona wniosła odwołanie. W decyzji kasatoryjnnej Dyrektor OR ocenił, że Kierownik BP nie był organem właściwym do wydania decyzji z 20 lipca 2023 r. Zauważył bowiem, że strona złożyła wniosek o zmianę w ewidencji producentów adresu zamieszkania z: [...], woj. warmińsko-mazurskie na adres: [...], woj. mazowieckie. Decyzją z 27 lipca 2023 r. Kierownik BP ARiMR [...] z siedzibą w W. zaktualizował dane strony w tym zakresie zgodnie z wnioskiem przyjętym 27 czerwca 2023 r. Okoliczność ta zdaniem Dyrektora OR powinna być wzięta pod uwagę przez organ I instancji podczas ustalania swojej właściwości w niniejszej sprawie, do czego organ ten jest zobowiązany na podstawie art. 19 k.p.a. Organ odwoławczy przyjął bowiem, że użyty w art. 29 ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 1199), dalej jako: "ustawa o Agencji" czas teraźniejszy wskazuje na konieczność bieżącego uwzględnienia przez organ właściwości miejscowej w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Polecił zatem organowi I instancji, aby ponownie rozpatrując sprawę poczynił ustalenia w kierunku właściwości miejscowej organu w kontekście przede wszystkim przepisów regulacji zawartej w art. 14 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2023 r. poz. 885, ze zm.), dalej jako: "ustawa o ewidencji producentów"), a w przypadku ustalenia braku właściwości miejscowej - w kierunku zastosowania art. 65 k.p.a. W sprzeciwie wniesiono o uchylenie decyzji kasatoryjnej Dyrektora OR oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podniesiono, że odwołanie skarżącego było rozpatrywane na tyle długo, że organ odwoławczy powinien wydać decyzję merytoryczną i stwierdzić, że nałożenie obowiązku zwrotu płatności wobec skarżącego było w świetle okoliczności ustalonych w wyroku karnym bezpodstawne. W odpowiedzi na sprzeciw Dyrektor OR wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw od decyzji jest zasadny. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. W świetle art. 3 §2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Jednak w tego rodzaju sprawach sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 §2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Uwzględnienie sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej następuje w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia art. 138 §2 k.p.a. (art. 151a §1 zd. 1 p.p.s.a.). Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli sądu jest zaskarżona w drodze sprzeciwu decyzja kasatoryjna Dyrektora OR. Zgodnie z art. 138 §2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej w drodze sprzeciwu decyzji, w ocenie Dyrektora OR decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż organ ten nie wziął pod uwagę okoliczności zmiany adresu strony dokonanej w ewidencji producentów. Organ odwoławczy polecił jednocześnie organowi I instancji aby ponownie rozpatrując sprawę poczynił ustalenia w kierunku właściwości miejscowej w kontekście przede wszystkim regulacji zawartej w art. 14 ustawy o ewidencji producentów, a w przypadku ustalenia braku właściwości miejscowej - w kierunku zastosowania art. 65 k.p.a. Zdaniem sądu przedstawiona ocena Dyrektora OR nie uprawniała tego organu do wydania decyzji kasatoryjnej w oparciu o wspomniany już wcześniej art. 138 §2 k.p.a. Uszło bowiem uwadze organu odwoławczego, że w kontrolowanej sprawie wszczęcie postępowania nastąpiło z urzędu, co wynika wprost z treści zawiadomienia w tym przedmiocie z 18 kwietnia 2023 r. W takim zaś przypadku nie mamy do czynienia z żądaniem strony, będącym w świetle art. 63 §1 k.p.a. podaniem, które w razie stwierdzenia przez organ braku właściwości do jego rozpatrzenia mogłoby zostać przekazane do organu właściwego w trybie art. 65 §1 k.p.a. W przepisie tym wyraźnie bowiem wskazano, że: "jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie". Przepis art. 65 k.p.a. wbrew twierdzeniom organu odwoławczego nie stanowi zatem podstawy prawnej do przekazania sprawy według właściwości innemu organowi, a jedynie podania, co oznacza, że może on znaleźć zastosowanie jedynie w postępowaniach wszczętych na żądanie strony (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 74/21). Przepis ten nie znajduje natomiast zastosowania w sprawach, w których tak jak w kontrolowanej sprawie, postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W tego rodzaju postępowaniu stwierdzenie braku właściwości w sprawie po jego wszczęciu przez organ I instancji winno skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 §1 k.p.a. W razie zaś dostrzeżenia tej wady kwalifikowanej dopiero po wniesieniu odwołania organ odwoławczy winien wydać decyzję opisaną w art. 138 §1 pkt 2 in fine k.p.a., tj. uchylić decyzję organu I instancji w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości. W sytuacji zatem, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie, ustalony stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i postępowanie przed organem I instancji zostało wszczęte z urzędu stwierdzenie wydania decyzji przez ten organ z naruszeniem przepisów o właściwości nie uprawniało organu odwoławczego do wydania decyzji kasatoryjnej, o której mowa w art. 138 §2 k.p.a. Sąd podziela przy tym ocenę Dyrektora OR, że wobec zmiany adresu zamieszkania strony decyzja Kierownika BP z 20 lipca 2023 r. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, środki publiczne: 1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowe, przeznaczone na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej. W świetle zaś art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o Agencji: "właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej". W odniesieniu do płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) zastosowanie znajduje również art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 412, ze zm.) zgodnie z którym, właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby strony. Ze sposobem ustalania właściwości miejscowej organu w ww. sprawach koresponduje wynikający z art. 14 ust. 1 ustawy o ewidencji producentów obowiązek zgłaszania zmian danych. W świetle tego przepisu "producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku o wpis producenta do ewidencji producentów, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany". Jak wynika z akt sprawy skarżący dopełnił tego obowiązku co skutkowało po pierwsze wydaniem decyzji przez Kierownika BP ARiMR [...] z siedzibą w W. z 27 lipca 2023 r., aktualizującej dane dotyczące miejsca zamieszkania rolnika, a po wtóre zmianą właściwości miejscowej organu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151a §1 zd. 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §1 i art. 64b §1 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego należnego wpisu od sprzeciwu (100,00 zł). Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.