I SA/Ol 237/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K., J. Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: skargi na czynność organu egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia I. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie skargi na czynność organu egzekucyjnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. Z.K. Skarżąca otrzymuje emeryturę, która przed potrąceniami wynosi "[...]" zł miesięcznie. Natomiast emeryturę męża przed potrąceniami stanowi kwota "[...]" zł, co daje łączny dochód małżonków w wysokości "[...]" zł. I. i J. K. są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" m2 z działką o powierzchni "[...]" m2 oraz gospodarstwa rolnego którego powierzchnia wynosi "[...]" ha. Ponadto małżonkowie są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawczyni wykazała wspólne dla obojga małżonków wydatki w postaci: - podatków do urzędu gminy w kwocie około "[...]" zł kwartalnie, - opłat za energię elektryczną – "[...]" zł miesięcznie, - z tytułu spłaty kredytu konsolidacyjnego – "[...]" zł miesięcznie, - zakupu lekarstw – "[...]" zł miesięcznie, - utrzymania telefonu komórkowego i internetu – "[...]" zł miesięcznie, - opłat za wodę – "[...]" zł miesięcznie. Ponadto w rubryce 11 formularza PPF skarżąca podała, że ogólne zadłużenie z tytułu niespłaconych rat kredytu konsolidacyjnego wynosi ok. "[...]" zł na każdego z małżonków. Posiada także zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w "[...]" na dzień 12 grudnia 2017 r. w kwocie "[...]" zł, które z uwagi na brak środków finansowych nie jest spłacane. Wnioskodawczyni podniosła, że wykazane kwoty koszów stanowią ½ wydatków, bowiem takie same koszty ponosi również jej współmałżonek. Posiada on również zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w "[...]" w wysokości "[...]" zł. Argumentując wniosek skarżąca podkreśliła, że emerytury stanowią jedyny dochód małżonków i w 25% są one zajęte na rzecz Urzędu Skarbowego. W tym stanie rzeczy, regulowanie nawet w części zaległych zobowiązań nie jest możliwe. Skarżący są też zadłużeni wobec Banku "[...]" z tytułu niespłacanego kredytu konsolidacyjnego. Istnieją także zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawców Internetu, a ponadto za dwa pełne okresy rozliczeniowe wobec KRUS. Skarżąca podniosła, że do 2013 r. źródłem utrzymania była sporadyczna sprzedaż części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż zostały zajęte one przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przy czym obecnie nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Skarżąca nie jest zatem w stanie opłacić wpisu od skargi ani w całości, jak i w części i dlatego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z jednoznacznym określeniem w rubryce nr 5 o co skarżący wnosi ( "o zwolnienie nas z kosztów sądowych w całości") odstąpiono od wezwania do uzupełnienia braków formularza PPF w związku z nie skreśleniem odpowiedniej treści w rubrykach nr 4.1 i 4.2 formularza PPF, uznając że wola wnioskodawcy została wyraźnie wyrażona w rubryce nr 5. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego, jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalszym jego etapie mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że sytuacja materialna 2-osobowej rodziny skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie jej od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, że skarżąca i jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają majątek o znacznych rozmiarach - dom o powierzchni "[...]" m2, położony na działce o powierzchni "[...]" m2, gospodarstwo rolne o powierzchni ok. "[...]" ha, grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]" ha, na którym znajduje się hala. Niewątpliwie bieżąca sytuacja finansowa skarżącej i jej męża nie jest łatwa, o czym świadczą wysokie zobowiązania małżonków, na poczet spłaty których doszło do zajęcia ich emerytur, lecz nadal są właścicielami wskazanego majątku ruchomego i nieruchomego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika jednocześnie, aby majątek ten został zajęty w całości i że skarżąca pozbawiona została możliwości korzystania z tego majątku. Posiadanie majątku o znacznych rozmiarach stwarza natomiast możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków z tego tytułu. Zauważyć wymaga, że skarżąca nie wykazała jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. "[...]" ha. Nieruchomość tego rodzaju może natomiast przynosić pożytki, czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Wskazać należy, iż wysokość przeciętnego dochodu z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1892), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. (M.P. z 2017 r., poz. 884), dochód ten wyniósł 2.577 zł. Biorąc zatem pod uwagę wielkość posiadanych przez małżonków gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym, ponad trzykrotnie większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, stwierdzić należy, że skarżąca posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Zauważyć należy, że do protokołu o wyjawieniu majątku ( akta sprawy k. nr 118) mąż skarżącej oświadczył, iż nie ma praktycznie dochodu z gospodarstwa rolnego – faktycznie prowadzi je jego syn, który otrzymuje też dotacje unijne. Wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie, bądź z pomocą osób bliskich, zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 88/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca jako współwłaścicielka wskazanego gospodarstwa rolnego nie wykazała, że nie ma możliwości zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, czy to osobiście wykorzystując jego potencjał, czy też korzystając z pomocy finansowej syna, który obecnie prowadzi to gospodarstwo. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na sfinansowanie swojego udziału w sprawie. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć natomiast należy, że skarżąca i jej mąż, poza działką, na której posadowiony jest dom i gospodarstwem rolnym ("[...]" ha), posiadają również grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]" ha, który jak przyjąć należy powinien także przynosić określony dochód, którego skarżąca nie wykazała. Dodać należy, że informacją znaną Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu (zob. postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 507/17, utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniami z dnia 17 października 2017 r.) jest, że wartość tylko tej nieruchomości to około "[...]" zł (kwota ta, kwestionowana przez małżonków jako zbyt niska, określona została przez rzeczoznawcę majątkowego w postępowaniu podatkowym - operat szacunkowy z dnia 6 września 2016 r.). Podnieść również należy, iż w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest skarga na czynność organu egzekucyjnego, skarżący również kwestionują dokonaną przez rzeczoznawcę wycenę czterech działek (każda o powierzchni około 1.300m2) na łączną kwotę "[...]" zł jako zbyt niską. Pomimo wysokich zobowiązań skarżącej w związku z posiadanym zadłużeniem kredytowym i zaległościami wobec Urzędu Skarbowego, wnioskodawczyni nie sposób zakwalifikować do osób ubogich (do których skierowana jest instytucja prawa pomocy) z uwagi na stałe dochody i posiadanie własnych nieruchomości. Z tego właśnie powodu możliwe było zaciągnięcie przez skarżącą i jej męża kredytów, gdyż bank musiał pozytywnie ocenić ich zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli im na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze stałe dochody skarżącej i jej męża z tytułu emerytur w kwocie "[...]" zł oraz posiadany majątek, którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, ograniczające się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, także przy pomocy osoby bliskiej, która korzysta z majątku małżonków, było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.