I SA/Ol 27/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2016r. skarżący R. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżący utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego w wysokości 769,37 zł oraz renty w wysokości 904 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dorosłym synem. Nie wskazał czy osoby te uzyskują dochody. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 250 m2.o szacunkowej wartości 200.000,00 zł oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,0547 ha, jednego budynku gospodarczego, stodoły i obory. Posiada oszczędności w wysokości około 2.000 zł oraz ciągnik "[...]". Innego majatku nie posiada. Wskazał, że miesieczne wydatki kształtują się następująco: energia elektryczna 400 zł, utrzymanie domu, woda, ogrzewanie 500 zł, zakup lekarstw 240 zł, zakup paliwa 700 zł, ubezpieczenia 50 zł (600 zł/rocznie). Argumentując wniosek skarżący wskazał na niskie dochody gospodarstwa i wysokie koszty utrzymania, w tym leki, a także wysokie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Z oświadczeń złożonych w rozpoznawanym wniosku wynika, że wnioskodawca nie może być uznany za osobę, która ze względu na swój stan majątkowy nie jest zdolna do poniesienia we własnym zakresie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu zainicjowanym skargą. W niniejszej sprawie ciężar ekonomiczny kosztów sądowych ogranicza się do kosztu wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika. Zwrócić również należy uwagę, iż skarżący zobowiązany jest ponadto do uiszczenia wpisów tej samej wysokości w dwóch innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 25/16 i I SA/Ol 26/16), w których wniósł jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Łączna wysokość wpisów wynosi zatem 600 zł. Ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie 100 zł) rozłożony zaś będzie w czasie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Okoliczność, na którą powołuje się skarżący argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. niskie dochody z gospodarstwa oraz wysokie koszty utrzymania, nie stanowi automatycznie przesłanki do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem należy, że pomimo wyżej podnoszonych okoliczności wnioskodawca posiada oszczędności, w wysokości przewyższającej kwoty wymaganych na chwilę obecną wpisów sądowych, czy ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika, jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi potrzeba jego ustanowienia. Tym samym posiada środki, wystarczające na pokrycie kosztów sądowych niniejszej sprawy oraz pozostałych spraw zainicjowanych skargą. Skoro zatem osiągane dochody pozwalają skarżącemu na poczynienie oszczędności, to oznacza, że nie są one na tyle niskie oraz że wystarczają zarówno na zaspokojenie potrzeb utrzymania rodziny jak i gospodarstwa. Zauważenia wymaga, iż skarżący wykazał bardzo niski dochód z posiadanego 10- ha gsopodartswa rolnego. Wskazać należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Stosownie do wydanego na podstawie powołanego unormowania obwieszczenia Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (MP z 2015 r. poz. 861), dochód ten wyniósł 2.506 zł. Skarżący nie podał co prawda czy powierzchnia posiadanego przez niego gruntu rolnego określona została w ha przeliczeniowych, czy też w ha fizycznych, jednakże biorąc pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego, 10 ha, stwierdzić należy, iż dochód ten powinien być większy, niż ten zadeklarowany przez stronę czyli 769,37 zł miesięcznie i wynosić około 25.000 zł rocznie. Ponadto jak wynika z akt sprawy oraz treści skargi skarżący w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego otrzymuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności rolnośrodowiskowe oraz z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W 2013r z tego tytułu przyznano skarżącemu pomniejszona kwotę, niemniej jednak wynosiła ona 18.625 zł. Dodatkowo ustalono również ze strony internetowej "[...]", że w gospodarstwie prowadzona jest działalność sprzedaży regionalnych przetworów i oraz działalnośc agroturystyczna. Z powyższych ustaleń wynika, iż deklarowany przez skarżącego dochód nie jest rzeczywistym i jedynym dochodem rodziny, co potwierdza także możliwość poczynienia z niego oszczędności. W konsekwencji wnioskodawca posiada możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Skarżący nie wykazał przy tym nadzwyczajnych czy ponadprzeciętnych wydatków, na które oszczędności te miałyby być przeznaczone. Zauważyć również należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego domu o powierzchni 250 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 10,24 ha oraz budynków gospodarczych. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; publ. CBOiS). Odnosząc się do odmowy ustanowienia pełnomocnika na marginesie dodać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ponadto przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd, w razie uzasadnionej potrzeby, do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Uznając, że fundusze pozyskiwane do budżetu domowego wnioskodawcy, jego majatek nieruchomy oraz zgromadzone oszczędności stanowić mogą nie tylko realne źródło pokrycia wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego trzyosobowej rodziny, ale również kosztów opłat sądowych w postępowaniu wszczętym wniesioną skargą, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., ewentualnych dochodów pozostałych członków rodziny skarżącego, wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, deklaracji podatkowych, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby rzeczywistą sytuację finansową skarżącego. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.