I SA/Ol 270/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L B o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi L B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" . Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 10.07.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący L B wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną T B. Z tytułu świadczeń emerytalnych uzyskują łączny dochód w wysokości 1.848,61 zł brutto miesięcznie. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że ponosi koszty leczenia ok. 200 zł miesięcznie, wydatki związane z utrzymaniem i wyżywieniem kształtują się w granicach około 200 zł miesięcznie. Ponadto miesięcznie tytułem spłaty rat kredytu wydatkuje kwotę ok. 560 zł . Zaznaczył, iż z uwagi na "dalszy brak środków do życia popada w coraz większe długi". Dodatkowo wyjaśnił, że posiada zadłużenie wobec: Urzędu Skarbowego około 35.000 zł, ZUS około 3.000 zł, BOŚ SA około 170.000 zł. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: odpisów wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych , w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź oświadczenia o braku takowych, złożenia oświadczenia w kwestii tytułu prawnego do domu, w którym skarżący zamieszkuje , ewentualnie określenia podstawy do zamieszkiwania w tym domu, przedłożenia odpisu/ów dokumentów określającego/ych wysokość spłacanych rat kredytu, datę i cel zaciągnięcia kredytu/ów, oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ewentualnie przedstawienia odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów ( np. rachunków za gaz, energię elektryczna, wodę wywóz nieczystości stałych, telefon) za ostatnie trzy miesiące 2008r. oraz złożenia oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 01.01.2007r. do 10.07.2008r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 21 lipca 2008r. nie złożył żądanych oświadczeń , nie przedłożył też żądanych odpisów dokumentów. W złożonym oświadczeniu odniósł się w szerszym zakresie do podnoszonych już we wniosku okoliczności dotyczących m.in. stanu zdrowia, poddawanym represjom i uciskom ze strony władz polskich. Dodatkowo stwierdził, iż w jego ocenie niezrozumiałe jest wezwanego go na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, gdyż z dostarczonych do akt przedmiotowej sprawy, wielu "twardych dowodów" wynika " miażdżąco wyniszczająca skarżącego, nie tylko od strony moralnej, psychicznej, fizycznej i biologicznej ale także , równolegle na płaszczyźnie bytowej, ekonomicznej i finansowej , stosowana od wielu już lat polityka władz w Polsce, obejmującą także rodzinę skarżącego". Do powyższego pisma dołączył , dwa postanowienia Komornika Sądowego z dnia 11.06.2008r. w przedmiocie umorzenia postępowania na podstawie art. 824 § 1 , ust. 3 kpe i zwrócenia tytułów wykonawczych wierzycielowi wobec bezskuteczności egzekucji. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia jak i dokumenty nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Strona składając oświadczenie poza wykazaniem wysokości ciążących na niej zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego, ZUS , BOŚ SA, powołaniem faktu ciężkiego stanu zdrowia, trwałej "podwójnej niepełnosprawności", określenia wysokości kosztów ponoszonych na leczenie , utrzymanie , wyżywienie, wysokości spłacanych rat kredytów w łącznej kwocie 960 zł miesięcznie oraz określenia wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych w kwocie 1.848,61 zł , nie wyjaśniła innych zdaniem referendarza sądowego istotnych informacji dotyczących jej sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował bowiem wiedzą dotyczącą zarówno tytułu prawnego czy też podstawy faktycznej na jakiej strona zamieszkuje w domu przy ul "[...]" , jak i nie wyjaśniła kiedy i na jaki cel zaciągnęła kredyty, nie przedstawiła też żadnych dokumentów źródłowych mogących potwierdzić wysokość spłacanych rat kredytów. Nie uwiarygodniła też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Nie rozstrzygnięta pozostała również kwestia posiadania, ewentualnie nie posiadania nieruchomości i ruchomości w okresie od 01.01.2007r. do 10.07.2008r., istotna w celu ustalenia sposobu gospodarowania przez stronę posiadanymi ewentualnie składnikami majątkowymi a tym samym wpływu na jej obecną sytuację materialną. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych , czy też kosztów nieobowiązkowego na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ustanowienia adwokata. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy jest , iż skarżący dobrowolnie opłaca raty zaciągniętych kredytów, jak oświadczył w kwocie 560 zł miesięcznie, zaś w przedmiotowej sprawie żąda aby koszty sądowe stanowiące rodzaj daniny publicznej opłacał za niego Skarb Państwa. Wskazać przy tym należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł, zaś wnioskodawca oraz pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona uzyskują stałe miesięczne dochody w kwocie 1.848,61 zł. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Przy czym zauważyć należy, że wnioskodawca miał wiedzę, że w przypadku nie uzupełnienia oświadczenia na wezwanie z dnia 16.07.2008r., brak będzie możliwości ewentualnego pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy . W postanowieniu bowiem z dnia 5 lipca 2005r. sygn. akt I SA/Ol 170/04 po rozpatrzeniu wniosku L i T B w przedmiocie przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bowiem m.in. " Nie może być uznane za sprzeczne z Konstytucją postępowanie Sądu zmierzające do wyegzekwowania obowiązującego prawa (...). Bez dokładnego ustalenia stanu majątkowego i dochodów wnioskodawców nie jest możliwe stwierdzenie, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 29 września 2005r. oddalił zażalenie L i T. B na ww. postanowienie Sądu I instancji. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał , iż " (...) to skarżący chcą uzyskać prawo pomocy i to oni powinni nie tylko współpracować z Sądem poprzez przedstawienie dokumentów, do których złożenia zostali wezwani, ale także z własnej inicjatywy przedstawiać dane i dowody na ich poparcie, mające przekonać Sąd co do tego, iż stronie rzeczywiście powinno zostać przyznane prawo pomocy. Z twierdzeń zawartych w zażaleniu wynika, iż Sąd powinien bez wahania zaufać skromnie udzielonym przez stronę informacjom i przyznać prawo pomocy bez głębszego wnikania w sytuację majątkowa , rodzinną i zdrowotną strony – stanowisko takie jest niezgodne nie tylko z przepisami , ale z samą instytucją prawa pomocy, która stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego i możliwość jej przyznania powinna być w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli". W tak określonym stanie faktycznym brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.