I SA/Ol 278/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej ( obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]’, Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu stowarzyszenia za zaległości podatkowe stowarzyszenia, koszty egzekucyjne i odsetki za zwłokę postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący G. P., reprezentowany przez pełnomocnika, w związku ze złożeniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 lipca 2017r., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Według informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (41 l.) oraz dwojgiem dzieci w wieku 19 i 13 lat. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni "[...]" m2 i szacunkowej wartości "[...]" zł. Na zakup domu zaciągnięty został kredyt w wysokości "[...]" zł. Ponadto jest współwłaścicielem działki budowlanej o powierzchni "[...]"m2 (1/6 udziału o wartości "[...]" zł). Jest również właścicielem samochodu marki "[...]" rok produkcji 2015 o wartości "[...]" zł, na którym ustanowiony został zastaw oraz współwłaścicielem wraz z żoną samochodu marki "[...]" rok produkcji 2010 o wartości "[...]" zł. Wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]" zł netto, jego żona otrzymuje również wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]" zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi "[...]" zł netto. Skarżący wykazał następujące stałe miesięczne wydatki: kredyt hipoteczny rata w wysokości 2.000,00 zł, kredyty konsumenckie 500 zł, wydatki na utrzymanie rodziny 2.500,00 zł, koszty dojazdu do pracy 900 zł. Uzasadniając wniosek wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego własnego oraz swojej rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis od skargi kasacyjnej, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący wraz z żoną, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami w łącznej kwocie "[...]" zł netto oraz majątkiem w postaci domu, udziału w działce, dwóch samochodów posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które aktualnie wynoszą 250 zł. Zauważenia wymaga, że dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Ponadto wskazać należy, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby w jego przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Takimi okolicznościami nie jest niewątpliwie spłata kredytów z miesięcznymi ratami w łącznej wysokości 2.500 zł. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do tych ostatnich należą koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dodatkowo zauważyć należy, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji skarżący był w stanie ponieść koszty wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Końcowo wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.