I SA/Ol 28/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 lutego 2016 r. skarżąca W. C. (dalej jako wnioskodawczyni, strona, skarżąca) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i uczącym się synem. Rodzina skarżącej utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]" i dochodów z najmu w wysokości "[...]"miesięcznie. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną. Skarżąca razem z mężem jest współwłaścicielką domu o powierzchni "[...]" o wartości "[...]". Innego majątku nie posiada. Wskazała, że ponosi następujące wydatki: spłata pożyczki z Zakładu Pracy w kwocie 360 zł miesięcznie, spłata rat kredytu z Banku "[...]’ w kwocie 191,48 zł miesięcznie, opłaty za media ok. 380 zł miesięcznie, dodatkowo ponosi koszty ogrzewania ok. 250 zł, dzierżawa za pas ziemi i pas drogowy 206 zł i podatek od nieruchomości 328 zł. Do wniosku skarżąca załączyła: odpis PIT-11 za 2015 r. i dwa PIT-11 za 2014 r., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 9.02.2016r. Pismem z dnia 25 lutego 2016 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających w sposób wyczerpujący i całkowity sytuację materialną i życiową wnioskodawczyni. Na wezwanie z dnia 25.02.2016 r. skarżąca przedstawiła szczegółowe wyjaśnienia i dokumenty źródłowe, do których przedłożenia zobligowano stronę. W tym stanie uznano, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) . Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na wstępie należy wskazać, że skarżąca zobowiązana jest opłacić wpis od skargi w kwocie 335 zł. Dodatkowo stwierdzić należy, że równolegle do sprawy skarżącej toczy się postępowanie ze skargi męża skarżącej, który również zobowiązany jest do opłacenia kosztów sadowych w tym wpisu od skargi w kwocie 335 zł. Oceniając przedstawione oświadczenie zarówno na formularzu wniosku jak i na podstawie złożonych dodatkowych oświadczeń stwierdzić należy, że stałym źródłem utrzymania skarżącej i jej rodziny jest wynagrodzenie uzyskiwane przez nią ze stosunku pracy wraz z dodatkami w postaci premii i nagród. Łącznie w okresie od listopada 2015 r. do 25 lutego br. dochód skarżącej z tego tytułu, wyliczony w oparciu o wpływy na konto wyniósł "[...]" co stanowi średnio "[...]" zł miesięcznie (k. 37 – 54). Ponadto z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że uzyskuje dochód z najmu w kwocie "[...]" miesięcznie, zatem łączny dochód wnioskodawczyni w analizowanym okresie wynosił – "[...]" miesięcznie. Dodatkowo na podstawie dołączonych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej ustalono, że w analizowanym okresie od 1 listopada 2015 r. do 25 lutego 2016 r. skarżąca otrzymała dodatkowe wpływy na konto w postaci: wpłat od "[...]" tytułem "pożyczka" w kwocie łącznej – 1.904 zł, od tej samej osoby skarżąca otrzymała także kwotę 425 zł tytułem "zwrot", kwotę 193 zł tytułem "zwrot pożyczki" i kwotę 600 zł tytułem "na Urząd Skarbowy", dodatkowo na konto skarżącej wpłynęły kwoty w łącznej wysokości 306.90 zł tytułem zwrotu i rezygnacji z zakupu towarów przez internet, kwota 1.595,27 zł tytułem wypłaty odszkodowania oraz kwotę 10.000 zł z tytułu pożyczki z KZP. Nadto z przedstawionych wyjaśnień [pismo strony z dnia 7 marca 2016 r. (k. nr 35-36)] wynika, że miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą ok. 1.416,44 zł. (energia elektryczna, ogrzewanie, wywóz nieczystości, woda, środki czystości, wydatki na naukę i raty spłaty kredytu wraz z odsetkami, telefon, internet, telewizja satelitarna, wpłaty na rzecz Urzędu Skarbowego). Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika także, że w dniu "[...]". zbyła nieruchomość położoną "[...]" za kwotę "[...]", którą to w całości przeznaczyła na remont domu. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę i najmu, w wysokości pozwalającej jej opłacić wszystkie koszty utrzymania, nadto spłacać zobowiązanie z tytułu podatku w kwocie 600 zł miesięcznie (za siebie jak i za bezrobotnego męża). Dodatkowo skarżąca w sierpniu 2015 r. uzyskała dochód w kwocie "[...]", z którego to dochodu bez wątpienia byłaby w stanie opłacić koszty sądowe. Fakt przeznaczenia całego dochodu na remont domu, nie może stanowić podstawy do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że na moment uzyskania ww. dochodu prowadzone było postępowanie podatkowe w zakresie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., które to zakończono się wydaniem decyzji z dnia "[...]" Skarżąca zatem miała świadomość, iż wydanie niekorzystnej dla niej decyzji może wiązać się z koniecznością dochodzenia swoich praw przed sądem, a w konsekwencji obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Podkreślić należy, iż okoliczność w jaki sposób wnioskodawca rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (orzeczenie dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przerzucenie zatem całości kosztów postępowania na Budżet Państwa, a pośrednio na ogół społeczeństwa w tej sytuacji byłoby odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych przez stronę środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, które nie dysponowały i nadal nie dysponują majątkiem czy też dochodami umożliwiającymi pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.