I SA/Ol 280/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący W. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, natomiast żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1011 zł brutto – tj. 836 zł netto. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 60.6 m2. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że w obecnej chwili nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: 1. wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, 2. wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę oraz osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń- czerwiec 2012 r.), w tym z rachunków obsługujących spłatę pożyczek i kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę, nadto przedłożenie potwierdzenia czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, 3. oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 13.06.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), 4. oświadczenie w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, 5. odpisu księgi przychodów i rozchodów za okres 01.04.2012 r. do 31.05.2012r. 6. deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 7. odpis deklaracji podatkowej za 2010 i 2011 rok, 8. ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, 9. innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . Nadto wnioskodawca został pouczony, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 25 czerwca 2012 r. wyjaśnił, że z dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 836 zł ponosi koszty z tytułu: czynszu za mieszkanie w wysokości 461,50 zł miesięcznie, za telefon 55 zł, za energię 87 zł, za media 60 zł. Nadto stwierdził, iż ponosi koszty wyżywienia oraz spłaty bieżących zobowiązań kredytowych, których dokonuje z ewentualnych przychodów, co "faktycznie powoduje dalszy wzrost jego zobowiązań". Do oświadczenia załączył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym dodatkowo oświadczył, że posiada samochód osobowy marki WV, obciążony kredytem. Nadto przedstawił tabelę środków trwałych na rok 2012 , z której wynika, że posiada samochód osobowy marki WV- wartość początkowa 17.500 zł, od którego dokonuje odpisów amortyzacyjnych w kwocie 291,67 zł miesięcznie oraz przedłożył odpis zeznania podatkowego PIT-28 za rok 2010 i PIT – 28 za rok 2011 oraz odpisy pięciu deklaracji VAT-7 za pięć miesięcy br. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Ponieważ na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Zauważyć należy, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Oceniając sytuację finansową skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie, jest przede wszystkim bardzo ogólnikowe a przez to, w ocenie referendarza sądowego mało niewiarygodne. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała ze dwuosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego w wysokość 836 zł netto. Z tego dochodu opłacane są koszty z tytułu utrzymania mieszania i opłat za media w wysokości stałej 663,50 zł miesięcznie oraz koszty wyżywienia, na które należy uznać, że pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 172,50 zł miesięcznie. Nadmienić należy, że skarżący nie wskazał jakie koszty ponosi na zakup środków czystości czy też ewentualnie na zakup odzieży. Nieprawdopodobne, jest w ocenie referendarza, żeby skarżący, który należy podkreślić prowadzi działalność gospodarczą nie ponosił nawet minimalnych wydatków na zakup środków higieny czy też odzieży i obuwia. Dodatkowo wskazać należy, że poza ogólnymi twierdzeniami, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, skarżący nie wyjaśnił z jakich środków jest w stanie spłacać raty kredytu w wysokości 664,24 zł miesięcznie, oraz z jakich środków zapłacił za prowadzenie ksiąg i sporządzenie deklaracji za okres od stycznia do marca 2012 r. kwoty 553,50 zł (KP z dnia 10.01.2012 r.). co wynika z harmonogramu spłat i odpisu KP dołączonych do akt administracyjnych sprawy (k. 81 i 80). Ogólnego stwierdzenia, że spłaty bieżących zobowiązań kredytowych dokonuje z ewentualnych przychodów, nie sposób pogodzić, z wyjaśnieniami skarżącego, że nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej. Nadmienić przy tym należy, że przedstawione odpisy deklaracji VAT-7 wskazują, że od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. podatnik dokonywał nabycia towarów i usług na kwotę ok. 1000 zł miesięcznie, z wyjątkiem maja 2012 r. gdzie wartość ta wyniosła tylko 193 zł. Tym samym należy stwierdzić, że przedstawione dokumenty podatkowe wskazują, że w okresie od stycznia do maja 2012 r. wykazane obroty dla podatku od towarów i usług są niewielkie, co mogłoby potwierdzić, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Jednakże, nie tłumaczy to w żaden sposób okoliczności skąd skarżący "bierze" środki na spłatę zobowiązania kredytowego w kwocie 664,24 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, nie wskazał też aby korzystał z czyjeś pomocy. Dodatkowo zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżący nie złożył oświadczenia, co do posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 13.06.2012 r., oświadczenia w zakresie posiadania polis ubezpieczeniowych na życie, nie przedłożył także istotnych z punku widzenia oceny, czy rzeczywiście prowadzona działalność jest niedochodowa odpisów księgi przychodów i rozchodów za okres od 1.04.2012 r. do 31.05.2012 r.. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Zauważyć przy tym należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków referendarz sądowy mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Poprzestając na tak lakonicznym określeniu swojej sytuacji materialnej i życiowej spowodował, że brak było możliwości obiektywnego ocenienia jego aktualnej sytuacji materialnej i ewentualnie stwierdzenia czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej. Natomiast złożone wyjaśnienia dotyczące sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny są mało wiarygodne, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego uprawnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.