I SA/Ol 283/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku S.Rz. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Rz. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]". Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych S. Rz. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]". Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. Wnioskiem z dnia 19 maja 2011r. skarżący S. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 1.054 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwojgiem dzieci. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Za rok 2010 uzyskał dochód w wysokości 49.000 zł. Żona skarżącego pracuje i z tego tytułu uzyskała dochód za rok 2010 w wysokości 39.000 zł. Na jego majątek składa się udział wynoszący 1/8 części we własności domu oraz udział wynoszący 1/8 części we własności samochodu Seat Ibiza z 2002r. Wnioskodawca oświadczył, iż obecnie nie jest w stanie w normalny sposób prowadzić działalności gospodarczej przez co nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego. Dodał, iż rodzina utrzymuje się jedynie z pensji żony w wysokości 1700 zł . Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż na podstawie decyzji organów podatkowych wystawione zostały tytuły wykonawcze, rozpoczęto egzekucję, zajęto mu konto bankowe oraz ustanowiono hipotekę domu, w wyniku czego pozostał bez środków do życia. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia 17 czerwca 2011r. złożył oświadczenie, iż stałe miesięczne wydatki jego rodziny kształtują się w następujący sposób: koszty energii elektrycznej 179 zł, opłata za wodę 45 zł, opłata za telefon skarżącego 250 zł, telefon żony 50 zł, opłata za telewizję 48 zł miesięcznie, koszty wyżywienia 800 zł, koszty ubrań i środków czystości 250 zł, koszty eksploatacji samochodu 300 zł, opłata za przedszkole 220 zł, koszty związane ze szkołą 60 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż nie korzysta z pomocy z zewnątrz. Wskazał, iż pozostałymi właścicielami samochodu marki Seat Ibiza o wartości ok. 11.000 zł. są matka skarżącego G. R. w części 5/8 oraz bracia Paweł i Łukasz R.. Wyjaśnił również, iż jest współwłaścicielem w 1/8 części domu o powierzchni 822 m2, w tym mieszkania, które skarżący zajmuje o powierzchni 300 m2. Dom stoi na gruncie o powierzchni 5,4324 ha. Hipoteka domu obciążona jest wpisami hipotecznymi na kwotę 870.000 zł z tytułu kredytu zaciągniętego przez nieżyjącego ojca wnioskodawcy. Pozostałymi współwłaścicielami są bracia i matka skarżącego. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani innych zasobów pieniężnych. Wymienione składniki majątku pozostawały bez zmian w okresie od 01.07.2007r. do 19.05.2011r. Oświadczył też, iż jego małżonka nie posiada i nie posiadała żadnych nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 Euro oraz zasobów pieniężnych. Wyjaśnił również, iż ani on ani jego małżonka i dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Dodatkowo skarżący przedłożył niektóre rachunki (za przedszkole, energię elektryczną, telefon, wodę) a także wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w którym nie zgadzając się z powołanym rozstrzygnięciem wskazał, iż jego praca ma charakter sezonowy ze względu na pogodę. Działalność prowadzona przez skarżącego polega m.in. na budowie przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych oraz robotach ziemnych i porządkowych, które to zależą od aury. Wskazał, że wraz z grudniem kończy się sezon prac i całą zimę jego rodzina musi przeżyć z odłożonych środków, których nie należy traktować jako oszczędności. To są właśnie środki, które skarżący zwyczajowo trzyma na koncie żony i które widniały na wyciągu bankowym w lutym br. Dalej skarżący oświadczył, że przedstawione przez niego wcześniej zestawienie miesięcznych wydatków to kwoty uśrednione w skali roku, natomiast Sąd ocenił wydatki, które rodzina skarżącego ponosi akurat w tym okresie, ale nie co miesiąc. Podkreślił, że wydatki na odzież ponad 2.000 zł to koszty odzieży i obuwia, które kumulują się w jednym okresie - właśnie luty-marzec , ponieważ w tym czasie kupowane są wszystkie niezbędne rzeczy dzieciom korzystając z przecen i wyprzedaży. Skarżący podkreślił, że pieniądze widniejące na koncie żony nie są oszczędnościami zgromadzonymi ponad normalne dochody, lecz pieniędzmi przeznaczonymi na wszelkie wydatki, aż do czasu otrzymania pieniędzy za pierwsze roboty w nowym roku. Wyjaśnił, że pozostałe wydatki w księgarniach i innych sklepach oraz na aukcjach internetowych dotyczą przede wszystkim niezbędnych zakupów związanych z edukacją dzieci (zeszyty ćwiczeń, książki do angielskiego i pomoce szkolne). Odnosząc się do informacji na temat nieruchomości podał, że dom wraz z gruntem jest wystawiony do sprzedaży od ponad roku, ponieważ jest jedynym, który zajmuje się jego utrzymaniem, mimo że jest czworo współwłaścicieli. W tym czasie nie było żadnych chętnych czy poważnie zainteresowanych zakupem tej nieruchomości, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)- dalej powoływana jako p.p.s.a. Stosownie do treści art. 245 § 1-3 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy p.p.s.a. - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Jak wykazał skarżący jego rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów otrzymywanych przez jego żonę w wysokości, jak wynika z wyciągów bankowych, 1.839 zł. W okresie od lutego do maja 2011r na konto małżonki wnioskodawcy wpłynęły dodatkowo środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku w wysokości 2.009 zł oraz dodatkowe wynagrodzenie tzw. "13-tka" w wysokości 2.172,43 zł. Podkreślić przy tym należy, iż skarżący nie wykazał, czy aktualnie rzeczywiście nie prowadzi działalności gospodarczej oraz czy nie uzyskuje żadnych dochodów. Uwagę Sądu zwrócił m. in. wpływ środków pieniężnych na konto firmowe skarżącego, w łącznej wysokości 23.500 zł z firmy H.Sp. z o.o. w E. w okresie od 24 lutego 2011r. do 7 kwietnia 2011r.. Obciążenia rachunku przewyższyły wprawdzie kwotę wpływów o 218 zł, trudno jednakże ocenić na co zostały przeznaczone w/w środki pieniężne, ponieważ wypłaty większości z nich (23.000 zł) dokonano za pomocą bankomatów . Skarżący nie wyjaśnił na jakie cele wydatkowane były wskazane środki pieniężne. Analizując wyciągi z rachunku bankowego małżonki skarżącego Sąd zwrócił uwagę, iż na dzień 1 lutego 2011r. na jej koncie znajdowały się środki pieniężne w wysokości 24.239,77 zł, które systematycznie malały w związku z dokonywanymi płatnościami w sklepach oraz dokonywanymi wypłatami w bankomatach. Również na dzień otrzymania przez wnioskodawcę kwestionowanych decyzji (14 i 16 lutego 2011r.), na rachunku małżonki skarżącego znajdowały się środki znacznie przewyższające kwoty wpisów w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem ( sygn. akt I SA/Ol 282/11 wpis -157 zł, I SA/Ol 283/11 wpis 1.054 zł, I SA/Ol 284/11 wpis 1.779 zł). Wnioskodawca mógł zatem przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na niezbędne koszty postępowania sądowego. Środki takie ( + 13.074,97 zł) były również do dyspozycji na dzień wniesienia skarg na powyższe decyzje ( 14 marca 2011r.). Podkreślić należy, że uwagę Sądu przykuły wydatki w sklepach odzieżowych (płatność kartą), które w trzymiesięcznym okresie wyniosły 2.247 zł, wydatki w sklepach rowerowych, sportowych, ogrodowych i księgarniach wyniosły 1.083 zł, ponadto w formie aukcji internetowych dokonano zakupów na kwotę 1.538 zł. Natomiast z oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie (odzież i środki czystości) wynika, iż na te cele wydatkowana jest kwota 250 zł miesięcznie. Trudno uznać, aby w sytuacji, kiedy strona ponosi wydatki w przedstawionych wyżej wysokościach, zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za stanowiskiem Sądu przemawia również fakt posiadania przez skarżącego majątku nieruchomego o znacznej wartości. Jest on współwłaścicielem domu o powierzchni 833 m2 posadowionego na gruncie p powierzchni 5,4324 ha, na którym ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe (hipotekę) w wysokości 870.000 zł, a skarżący nie wykazał, aby obciążały go koszty z tytułu spłaty kredytu hipotecznego. Niewątpliwie dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości o takiej wartości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia znacznych środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Uwzględniając powyższe, nie mogło odnieść skutku umotywowanie sprzeciwu, iż sprzedaż nieruchomości nie może dojść do skutku, a sama nieruchomość generuje koszty związane z jej utrzymaniem. Alternatywnym źródłem dochodu związanego z posiadaniem tej nieruchomości mógłby być bowiem najem. Ocena, jaki sposób osiągnięcia ewentualnych dochodów związanych z posiadaniem nieruchomości będzie najefektywniejszy leży bowiem w sferze autonomicznych decyzji skarżącego. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. CBOiIS, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Mając zatem na uwadze wysokość osiąganych przez stronę dochodów oraz ciążących na stronie wydatków, oraz okoliczność, iż kwoty wpisów w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn. akt I SA/Ol 282/11, I SA/Ol 28/11 i I SA/Ol 284/11) łącznie wynoszą 2.990 zł uznać należy, że poniesienie kosztów sądowych leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący natomiast nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych w jego sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W ocenie Sądu skarżący miał możliwość zgromadzenia środków pieniężnych na uiszczenie kosztów sądowych. Wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącego przewyższają w znacznym stopniu wydatki przeciętnego obywatela ponoszącego konieczne koszty utrzymania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.