I SA/Ol 284/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 2009r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22.06.2011r. (doręczonym w dniu 27.06.2011r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła przyznania S.R. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący złożył w dniu 04.07.2011r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) z zachowaniem terminu sprzeciw na to postanowienie. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., sprzeciw spowodował utratę mocy postanowienia referendarza sądowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienia do kosztów sądowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 p.p.s.a. - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Jak wykazał skarżący jego rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów otrzymywanych przez jego żonę w wysokości, jak wynika z wyciągów bankowych, 1.839 zł. W okresie od lutego do maja 2011r. na konto małżonki wnioskodawcy wpłynęły dodatkowo środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku w wysokości 2.009 zł oraz dodatkowe wynagrodzenie tzw. "13-tka" w wysokości 2.172,43 zł. Podkreślić przy tym należy, iż skarżący nie wykazał, czy aktualnie rzeczywiście nie prowadzi działalności gospodarczej oraz czy nie uzyskuje żadnych dochodów. Uwagę Sądu zwrócił wpływ środków pieniężnych na konto firmowe skarżącego, w łącznej wysokości 23.500 zł z firmy A. w okresie od 24.02.2011r. do 07.04.2011r. Obciążenia rachunku przewyższyły wprawdzie kwotę wpływów o 218 zł, trudno jednakże ocenić na co zostały przeznaczone w/w środki pieniężne, ponieważ wypłaty większości z nich (23.000 zł) dokonano za pomocą bankomatów. Skarżący nie wyjaśnił na jakie cele wydatkowane były wskazane środki pieniężne. Analizując wyciągi z rachunku bankowego małżonki skarżącego Sąd zwrócił uwagę, iż na dzień 01.02.2011r. na jej koncie znajdowały się środki pieniężne w wysokości 24.239,77 zł, które systematycznie malały w związku z dokonywanymi płatnościami w sklepach oraz dokonywanymi wypłatami w bankomatach. Również na dzień otrzymania przez wnioskodawcę kwestionowanych decyzji (14, 15 i 16.02.2011r.), na rachunku małżonki skarżącego znajdowały się środki znacznie przewyższające kwoty wpisów w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn. akt I SA/Ol 282/11 wpis - 157 zł, I SA/Ol 283/11 wpis 1.054 zł, I SA/Ol 284/11 wpis 1.779 zł). Wnioskodawca mógł zatem przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na niezbędne koszty postępowania sądowego. Środki takie (+13.074,97 zł) były również do dyspozycji na dzień wniesienia skarg na powyższe decyzje (14.03.2011r.). Z dokumentów wynika, że wydatki w sklepach odzieżowych (płatność kartą), które w trzymiesięcznym okresie wyniosły 2.247 zł, wydatki w sklepach rowerowych, sportowych, ogrodowych i księgarniach wyniosły 1.083 zł, ponadto w formie aukcji internetowych dokonano zakupów na kwotę 1.538 zł. Natomiast z oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie (odzież i środki czystości) wynika, iż na te cele wydatkowana jest kwota 250 zł miesięcznie. Trudno uznać, aby w sytuacji, kiedy strona ponosi wydatki w przedstawionych wyżej wysokościach, zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za powyższym stanowiskiem przemawia również fakt posiadania przez skarżącego majątku nieruchomego o znacznej wartości. Jest on współwłaścicielem domu o powierzchni 833 m2 posadowionego na gruncie o powierzchni 5,4324 ha, na którym ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe (hipotekę) w wysokości 870.000 zł, a skarżący nie wykazał, aby obciążały go koszty z tytułu spłaty kredytu hipotecznego. Niewątpliwie dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości o takiej wartości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia znacznych środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Uwzględniając powyższe nie mogło odnieść skutku umotywowanie sprzeciwu, iż sprzedaż nieruchomości nie może dojść do skutku, a sama nieruchomość generuje koszty związane z jej utrzymaniem. Alternatywnym źródłem dochodu związanego z posiadaniem tej nieruchomości mógłby być bowiem najem. Ocena, w jaki sposób osiągnięcia ewentualnych dochodów związanych z posiadaniem nieruchomości będzie najefektywniejszy, leży bowiem w sferze autonomicznych decyzji skarżącego. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30.08.2005r. o sygn. akt I OZ 835/05 (udostępnione przez NSA w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. W konsekwencji mając na uwadze wysokość osiąganych przez stronę dochodów oraz ciążących na stronie wydatków, oraz okoliczność, iż kwoty wpisów w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn. akt I SA/Ol 282/11, I SA/Ol 283/11, I SA/Ol 284/11) łącznie wynoszą 2.990 zł uznać należy, że poniesienie tych kosztów sądowych jako jedynych na obecnym etapie postępowania przed Sądem, leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący natomiast nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych w jego sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W ocenie Sądu skarżący miał możliwość zgromadzenia środków pieniężnych na uiszczenie kosztów sądowych. Wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącego przewyższają w znacznym stopniu wydatki przeciętnego obywatela ponoszącego konieczne koszty utrzymania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.