I SA/Ol 285/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. F. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2018r., sygn. akt I SA/Ol 285/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2015r. do stycznia 2016r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 – sentencja postanowienia P. F. (dalej powoływany m.in. jako skarżący, wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2015r. do stycznia 2016r. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę strony w związku z nieuzupełnieniem braków formalnych skargi. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym wraz ze skargą, a następnie uzupełnionym, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (31 l.) i synem (5l.). Skarżący wskazał, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, podobnie nie uzyskuje dochodów jego żona. W rubryce zobowiązania skarżący wykazał leasingi niewymagalne około 46.000 zł, kredyty niewymagalne około 30.000 zł, media i czynsz za mieszkanie 1.200 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 409,53 m2, który podlega zajęciu komorniczemu z tytułu postępowania podatkowego, ponadto jest właścicielem gruntu o powierzchni 0,0008 ha o wartości 2.000 zł, gruntu o powierzchni 0,1056 ha o wartości 26.250 zł, gruntu o powierzchni 0,1169 ha o wartości 29.222 zł, gruntu o powierzchni 0,8478 zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni 2538 m2 o wartości 6.400.000 zł, gruntu o powierzchni 0,6394 ha zabudowanego garażem o powierzchni 490 m2 o wartości 2.900.000 zł, gruntu o powierzchni 0,0710 ha o wartości 81.500 zł, gruntu o powierzchni 1,5600 ha zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni 9625,23 m2 o wartości 25.000.000 zł, gruntu o powierzchni 0,3236 ha zabudowanego budynkiem biurowym o powierzchni 1343 m2 o wartości 3.000.000 zł, gruntów o powierzchni 0,0706 ha o wartości 175.000 zł, powyższe grunty znajdują się przy ulicy "[...]", ponadto gruntu o powierzchni 2,1400 ha w miejscowości W. wraz z domem o powierzchni 409,53 m2 o wartości 3.000.000 zł oraz gruntów o powierzchni 0,3388 ha w miejscowości C. o wartości 350.000 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu "[...]" o wartości 7.000 zł. Innego majątku nie posiada. Dodał, iż wszystkie grunty i nieruchomości są zajęte bądź zabezpieczone przez Urzędy i banki. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż w związku z prowadzoną kontrolą podatkową zostały zablokowane wszystkie jego rachunki bankowe oraz środki pieniężne. Nie ma możliwości zarobkowych, gdyż jego firma pod względem prowadzenia działalności jest zablokowana przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzoną kontrolą podatkową. Z uwagi na powyższe powstały różne długi i zobowiązania, których skarżący nie jest w stanie spłacać, tym samym nie posiada także środków na uiszczenie opłaty sądowej, Dodał, iż przed kontrolą jego firma działała prężnie i rozwijała się dynamicznie. Wskazał, iż wszystkie posiadane przez niego nieruchomości są obciążone hipotekami co powoduje niemożność ich sprzedaży w celu pozyskania środków na poniesienie kosztów. Obecnie nie posiada żadnych dochodów i nie jest w stanie uiszczać bieżących zobowiązań. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r., Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy zwrócił uwagę na posiadanie przez skarżącego majątku nieruchomego o znacznej wartości. Wskazał, iż majątek wnioskodawcy stanowi jedenaście nieruchomości o łącznej szacunkowej wartości 41.463.970 zł co oznacza, że wnioskodawca posiada potencjalne możliwości pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, w związku z posiadaniem znacznego majątku nieruchomego. Odnosząc się do posiadanych przez wnioskodawcę zobowiązań referendarz podniósł, iż ich wysokość i rodzaj jest efektem podjętych przez skarżącego decyzji gospodarczych. Stwierdził także, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań nie stanowi obligatoryjnej przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ żadne zobowiązania strony nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Podkreślono także, że obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza braku możliwości korzystania z niej czy też możliwości uzyskiwania z niej dodatkowych środków pieniężnych. Dodatkowo okoliczności o obciążeniu nieruchomości nie zostały wykazane przez skarżącego. Podniesiono, że same twierdzenia o niemożliwości spieniężenia majątku, czy też zabezpieczenia "wszelkich gruntów i nieruchomości" przez "Urząd i Banki", nie zostały poparte żadnymi przekonywującymi faktami. Podobnie jak twierdzenia o wysokich zobowiązaniach, zadłużeniu, zajęciach komorniczych, braku uzyskiwania dochodów. Referendarz sądowy stwierdził, że nawet w przypadku uznania ich za prawdziwe, majątek o wartości (ponad 41 mln zł), może stanowić źródło pozyskania dodatkowych środków finansowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że toczy się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, wszystkie otrzymywane należności przeznacza na bieżące potrzeby, opłaty i wyżywienie. Dodatkowo korzysta z pomocy rodziny. Pełnomocnik skarżącego podniósł ponadto, że nie jest w stanie przedstawić żadnych nowych dowodów ponieważ ich nie ma. Skarżący zawiesił działalność gospodarczą nie posiada więc zeznań podatkowych do przedłożenia. Nie posiada także oszczędności ani rachunków bankowych w związku z czym nie może przedłożyć z nich dokumentów. Nie opłaca żadnych rachunków więc nie może tego wykazać. Podkreślono, że można pokazać tylko to co się ma, a skarżący nic nie ma. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.)., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw przed sądem (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. CBOSA). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA) Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. W ocenie Sądu, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że zbadał on sytuację materialną strony i dokonał porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia za stronę kosztów sądowych, zarówno wpisu sądowego w wysokości 37.820 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), jak i na obecnym etapie postępowania, wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł od postanowienia o odrzuceniu skargi. Jak wynika z przedstawionego przez skarżącego wykazu nieruchomości wnioskodawca jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego: domu o powierzchni 409,53 m2, który podlega zajęciu komorniczemu z tytułu postępowania podatkowego, ponadto jest właścicielem gruntu o powierzchni 0,0008 ha o wartości 2.000 zł, gruntu o powierzchni 0,1056 ha o wartości 26.250 zł, gruntu o powierzchni 0,1169 ha o wartości 29.222 zł, gruntu o powierzchni 0,8478 zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni 2538 m2 o wartości 6.400.000 zł, gruntu o powierzchni 0,6394 ha zabudowanego garażem o powierzchni 490 m2 o wartości 2.900.000 zł, gruntu o powierzchni 0,0710 ha o wartości 81.500 zł, gruntu o powierzchni 1,5600 ha zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni 9625,23 m2 o wartości 25.000.000 zł, gruntu o powierzchni 0,3236 ha zabudowanego budynkiem biurowym o powierzchni 1343 m2 o wartości 3.000.000 zł, gruntów o powierzchni 0,0706 ha o wartości 175.000 zł, powyższe grunty znajdują się przy ulicy "[...]", ponadto gruntu o powierzchni 2,1400 ha w miejscowości W. wraz z domem o powierzchni 409,53 m2 o wartości 3.000.000 zł oraz gruntów o powierzchni 0,3388 ha w miejscowości C. o wartości 350.000 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi jedenaście nieruchomości o łącznej szacunkowej wartości 41.463.970 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że okoliczność posiadania majątku, w szczególności prawa własności nieruchomości, wyłącza co do zasady możliwość zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wskazać również należy, że dla oceny związanych z tymi faktami możliwości płatniczych wnioskodawcy istotny jest przy tym aktualny stan nieruchomości, a nie potencjalne zmiany, które mogą nastąpić w przyszłości, jak sygnalizowano w formularzu wniosku PPF, tj. ewentualne zmiany wynikające z faktu obciążenia nieruchomości hipotekami. W sprawie nie wykazano jednak, by posiadany przez wnioskodawcę majątek nie mógł służyć jako zabezpieczenie dodatkowego kredytu lub pożyczki na sfinansowanie kosztów niniejszego postępowania, bez konieczności przerzucania ciężaru sfinansowania tego postępowania na Skarb Państwa. Co więcej nie wykazano jakichkolwiek obciążeń ustanowionych na posiadanych przez skarżącego nieruchomościach, na co powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący. Tym samym oświadczeń niepopartych odpowiednimi dokumentami nie można uznać jako wykazanie podnoszonych okoliczności. Nie można zaaprobować argumentacji sprzeciwu, że "skarżący nic nie ma" dlatego nie jest w stanie niczego wykazać. Powyższe można bowiem stwierdzić na podstawie wpisu w księdze wieczystej. Dlatego też okoliczność, że "wszystkie nieruchomości wnioskodawcy są obciążane hipotekami" nie ma istotnego wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego skoro wnioskodawca nie wykazał, że wysokość zobowiązań przekracza wartość jego majątku, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten jest znaczący. Na marginesie dodać należy, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu (3.781.951,25 zł) nie przekracza wartości majątku skarżącego. Sąd zauważa, że jego rolą nie jest prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie innych zobowiązań, obciążeń czy zadłużenia skarżącego, skoro on sam nie wykazuje trudnej sytuacji finansowej, poprzestając na ogólnikowych oświadczeniach. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu Sąd zauważa, że brak uzyskiwania dochodu skarżący mógł wykazać na podstawie zeznań, deklaracji podatkowych czy też dokumentacji księgowej. Zaprzestanie czy zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej można wykazać przez przedłożenie dokumentów potwierdzających tę okoliczność (np. przedstawienie wpisu do CEIDG). Brak środków finansowych można wykazać poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych bądź przedłożenie dokumentów o zamknięciu rachunków. Zobowiązania strony, jak już wskazano wyżej, można udokumentować poprzez przedstawienie wpisów z ksiąg wieczystych, dokumentów dotyczących zajęcia, egzekucji, umów kredytowych itp. Sąd zauważa, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności, na które się powoływał we wniosku. Nie dysponując pełnym obrazem sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz dowodami potwierdzającymi tę sytuację, Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Natomiast informacje zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz w sprzeciwie okazały się być niewystarczające dla uwzględnienia żądania skarżącego. Jak już wskazano na wstępie, użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli strona nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd odmówi uwzględnienia wniosku. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku zastępowania strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Rolą sądu jest dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego poza twierdzeniami dotyczącymi ogólnych zasad dotyczących przyznawania prawa pomocy, nie przedstawił popartych dowodami okoliczności podnoszonych w formularzu PPF, które wskazywałyby na konieczność przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym wymiarze. Samo natomiast wyjaśnienie, że "skarżący nic nie ma" i z tej przyczyny nie załącza żadnych dokumentów, nie jest wystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej i nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postawa strony sprowadza się do biernego oczekiwania na przyznanie prawa pomocy i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek Sąd nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez skarżącego, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak sentencji postanowienia.