I SA/Ol 286/12

Dnia 8 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2012 roku sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia: - odmówić zmiany postanowienia z dnia 24 lipca 2012 r. odmawiającego przyznania pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. B. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Wnioskiem z dnia 1 maja 2012 r., skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami – A. i M. G. Uzyskuje dochody z tytułu: wynagrodzenia za pracę w wysokości 630 zł brutto, z zaliczek alimentacyjnych w wysokości po 400 zł na każde z dzieci oraz z zasiłków rodzinnych, przy czym skarżąca nie wskazała wysokości tego dochodu. Oświadczyła, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na utrzymaniu ma dwie małoletnie córki i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na którym dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla dorosłej córki. Dodatkowo wyjaśniła, że posiada zaległości z tytułu dostaw gazu oraz za czynsz na kwotę ok. 4.000 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., strona w dniu 8 czerwca 2012 r. została wezwana, w terminie 7 dni do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu. W związku ze złożonym oświadczeniem o posiadanych zaległościach w opłatach za media, należało przedłożyć dokumenty potwierdzające ten fakt oraz wysokość posiadanych zaległości z tego tytułu na dzień 31.05.2012 r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie płaconych alimentów na dorosłą córkę, a mianowicie od jakiego czasu i na jakiej podstawie skarżąca opłaca alimenty na dziecko, należało przedłożyć odpis dokumentu, na podstawie którego opłaca alimenty oraz odpisy potwierdzeń przekazania środków pieniężnych na alimenty za okres od 01.2012 r. do 06.2012 r., - przedłożenie zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy, - przedłożenie odpisów decyzji przyznających zaliczki alimentacyjne na dzieci za okres od 06.2011 do 06.2012 r. oraz decyzje o przyznaniu zasiłku rodzinnego za okres od 06.2011 r. do 06.2012 r., nadto inne decyzję określające wysokość uzyskanej pomocy za okres od 06.2011 do 06.2012 r., - odpis zeznań podatkowych złożonych przez skarżącą do właściwego urzędu skarbowego za rok 2010 i 2011, ewentualnie złożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd skarbowy o nie składaniu zeznań podatkowych za te lata przez skarżącą, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o ilości osób zamieszkujących ze skarżącą w mieszkaniu, należało także przedłożyć zaświadczenie wydane przez odpowiedni organ, określające ilość osób zamieszkujących wraz ze skarżącą w mieszkaniu. W przypadku zamieszkiwania w mieszkaniu także innych osób niż pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym (wskazanych w formularzu wniosku), należało złożyć oświadczenie o sposobie rozliczania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania pomiędzy współlokatorami, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawczynię, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń- czerwiec 2012r.), - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącą i osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 19 czerwca 2012 r. strona skarżąca wyjaśniła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód w wysokości ok. 800 zł miesięcznie, przy czym wysokość ta uzależniona jest od otrzymania premii uznaniowej. Wskazała, że córce I. wypłaca alimenty od dwóch lat na mocy wyroku Sądu. Nadto oświadczyła, że czynsz za mieszanie wynosi 300 zł, w sezonie grzewczym za prąd i gaz płaci 900 zł. Oświadczyła, że nie otrzymuje zasiłku rodzinnego. Otrzymuje zaś dopłatę do mieszkania. Podkreśliła, że nie posiada majątku, zaś jej sytuacja życiowa "jest na granicy nędzy". Dodała, że córka czeka na operację "[...]". Odnośnie zaś zażądanych dokumentów w wezwaniu, oświadczyła, że nie jest możliwe zebranie ich w terminie 7 dni. Przy czym wskazała, że w przypadku gdyby ww. dokumenty były konieczne, to wystąpiła do kadr i do Urzędu Miasta. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W wyniku rozpatrzeniu sprzeciwu, Sąd postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r. o sygn. akt I SA/Ol 286/12 odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie stanowiły podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedlało bowiem sytuacji materialnej skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiając jednocześnie żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. W ocenie Sądu, wyjaśnienia skarżącej budziły uzasadnione wątpliwości, co do wysokości faktycznie uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu wystawionego przez pracodawcę, jak również odpisów deklaracji podatkowych za lata 2010 i 2011 oraz wyciągów z rachunku bankowego za okres 6 ostatnich miesięcy, na podstawie których można byłoby ustalić średni dochód miesięczny uzyskiwany przez skarżącą. Sąd nie uwzględnił również wyjaśnień skarżącej, iż wyznaczony termin był zbyt krótki na otrzymanie takiego zaświadczenia. Wskazał, iż strona nie posiadając żądanych dokumentów mogła je uzyskać – czy to w placówce banku, w której posiada rachunek (odnośnie wyciągów bankowych), czy też w urzędzie skarbowym (odpis zeznania podatkowego), czy też od pracodawcy odpis PIT-11, zwracając się jednocześnie do Sądu o wydłużenie terminu do ich przedłożenia. Podkreślił również, że strona nie przedłożyła również żądanych dokumentów składając sprzeciw. Skarżąca wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie przedłożyła także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Pełnomocnik skarżącej został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł , w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W związku z tym, iż skarżąca nie uregulowała należnego wpisu, Sąd postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. odrzucił skargę. Dnia 31 sierpnia 2012r. jej pełnomocnik nadał na poczcie wniosek o zwolnienie z wpisu sądowego. W wyniku wykonania zarządzenia z dnia 4 września 2012 r., pełnomocnik skarżącej przesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami – A. i M. G. Uzyskuje dochody z tytułu: wynagrodzenia za pracę w wysokości 810 zł brutto, z zaliczek alimentacyjnych w wysokości po 400 zł na każde z dzieci. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na utrzymaniu ma dwie małoletnie córki i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na którym dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla dorosłej córki ( 600 zł.). Dodatkowo wyjaśniła, że korzysta z dodatku mieszkaniowego w kwocie 25 zł. Nadto oświadczyła, że czynsz za mieszanie wynosi 350 zł, natomiast łączne miesięczne wydatki za prąd, ogrzewanie, abonament TV wynoszą ok. 910 zł. W ponoszeniu kosztów pomaga jej pełnomocnik, uiszczając miesięcznie 200-300 zł w zależności od wysokości rachunków za media. Pozostała zaś kwotę ok. 1000 zł przeznacza na wydatki na żywność i ubrania. Podkreśliła również, że decyzją z dnia "[...]" Prezes ZUS umorzył jej zaległe składki. Natomiast decyzją z dnia "[...]" Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego umorzył jej zaległość podatkową za maj 2004r. Również WSA w Olsztynie w sprawie I SA/Ol 183/12 zwolnił w całości stronę z kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że w sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W wyniku rozpoznania tego wniosku, prawomocnym postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r. Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast skutki rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmują całe postępowanie rozpoznawcze, w tym również postępowanie kasacyjne ( por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011r., sygn. akt I GZ 120/11, Lex nr 844548). Ponieważ skarżąca wystąpiła z ponownym wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany ww. postanowienia Sądu. Zgodnie bowiem z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem Sądu pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, kolejny wniosek tej samej strony, dotyczący przyznania prawa pomocy w tym samym zakresie, nie może zostać uwzględniony. W ocenie Sądu, zakres żądania ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącą oraz jej argumentacja są tożsame z żądaniem zawartym w poprzednim wniosku rozpoznanym prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 24 lipca 2012 r. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że nie doszło w sprawie do takiej zmiany sytuacji skarżącej, która pozwoliłaby na zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Należy zauważyć, że we wniosku z dnia 1 maja 2012 r. skarżąca również wskazała, że uzyskuje dochody z tytułu: wynagrodzenia za pracę w wysokości 630 zł brutto, z zaliczek alimentacyjnych w wysokości po 400 zł na każde z dzieci oraz z zasiłków rodzinnych, przy czym skarżąca nie wskazała wysokości tego dochodu. Oświadczyła, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na utrzymaniu ma dwie małoletnie córki i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na którym dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla dorosłej córki. W związku z powyższym, Sąd uznał, że przedstawione w rozpoznawanym wniosku argumenty nie wskazują jakoby sytuacja Skarżącej uległa pogorszeniu w stopniu, który nakazywałby zmianę postanowienia Sądu z dnia 24 lipca 2012 r. Również w tym przypadku, strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała bowiem na trudną sytuację materialną nie przestawiając przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Jakkolwiek skarżąca wyjaśniła, jakie ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie to jednakże nadal nie dołączyła do wniosku zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu wystawionego przez pracodawcę, jak również odpisów deklaracji podatkowych za lata 2010 i 2011 oraz wyciągów z rachunku bankowego za okres 6 ostatnich miesięcy, na podstawie których można byłoby ustalić średni dochód miesięczny uzyskiwany przez skarżącą. Tymczasem warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Ponownie rozpoznając zatem sytuację materialną wnioskodawczyni, z uwzględnieniem okoliczności przedstawionych w złożonym formularzu Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zmianę powołanego powyżej postanowienia. Dla zmiany stanowiska Sądu konieczna jest bowiem zmiana okoliczności, na podstawie których Sąd odmówił uprzednio wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie zmiana tych okoliczności nie nastąpiła, natomiast skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Skarżąca nie przedstawiła bowiem Sądowi wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z tym, nadal występują sprzeczności w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu, co stanowi podstawę do odmowy zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 24 lipca 2012 r. Również powoływanie się skarżącej na okoliczność przyznania prawa pomocy w innych postępowaniach nie uzasadnia zmiany postanowienia z dnia 24 lipca 2012 r., gdyż Sąd orzeka na podstawie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w indywidualnej sprawie. Dlatego Sąd na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 165 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.