I SA/Ol 292/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 lipca 2016r.sygn. akt I SA/Ol 292/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 292/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskiem z dnia "[...]" złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że jego obecna sytuacja materialna nie pozwala mu ponieść kosztów wniesienia kasacji od wyroku Sądu. Wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, w związku z czym nie pracuje, nie korzysta również z pomocy społecznej. Oświadczył, że koszty jego utrzymania ponosi żona. Nadto złożył oświadczenie, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną A. P. Nie posiada majątku, nie uzyskuje dochodów. W rubryce 8 formularza "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że podpisał intercyzę małżeńską. Wskazał, że ponosi wydatki na leczenie w kwocie ok. 350 zł. W związku z brakiem wypełnienia każdej niezacienionej rubryki urzędowego formularza wniosku, pismem z dnia 8 lipca 2016 r. wezwano skarżącego do usunięcia ww. braku formalnego. Jednocześnie wezwano do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących stanu majątkowego skarżącego które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF na nieobowiązującym już od 29.08.2016 r. wzorze, w którym w rubryce 5 "Uzasadnienie" stwierdził m.in., że "obecna sytuacja finansowa nie pozwala mu ponieść kosztów opłacenia adwokata". Ponownie oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, w związku z czym nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej. Koszty jego utrzymania pokrywa żona. Wskazał, że jego "dokładna" sytuacja finansowa została zbadana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i znajduje się w aktach sprawy. Wyjaśnił, że z uwagi na złą sytuację finansową przed ślubem zawarł intercyzę małżeńską. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. P., która też jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Oświadczył, że jego żona odmawia podania żądanych informacji, nie jest bowiem stroną postępowania. Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 29 lipca 2016r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Po wskazaniu stanu faktycznego, podstawy prawnej i przytoczeniu tez z orzecznictwa, w konkluzji stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie przedstawił bowiem istotnych dla oceny wniosku oświadczeń jak i dokumentów, tym samym uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Skarżący był zobowiązany do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych odnoszących do jego sytuacji finansowej jak i jego współmałżonki dokumentujących okoliczności, które wskazywałyby na to, że bez przyznania prawa pomocy strona pozbawiona byłaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, czego nie dokonał. We wniesionym sprzeciwie wnioskodawca wniósł o przyznanie bezpłatnej pomocy prawnej do złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniósł, że nie mógł przedstawić żadnych dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Rachunku bankowego nie posiada od momentu zamknięcia działalności gospodarczej w 2007r. Nie generuje dochodu, nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, gdyż koszty jego utrzymania pokrywa żona. Posiadając z żoną intercyzę przedmałżeńską nie ma wglądu i dostępu do dokumentów świadczących o stanie majątkowym żony i nie jest w stanie przedłożyć ich sądowi. Zdaniem skarżącego żona nie jest stroną w postępowaniu i nie ma obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego postępowaniem sądowym. Opłaty sądowe wykraczają poza obowiązki wzajemnej pomocy małżonków, a sprawa dotyczy okresu sprzed zawarcia małżeństwa. Wszystkie dane o stanie majątkowym zostały zawarte we wniosku o prawo pomocy. Skoro Sąd nie stwierdził, by złożone oświadczenie o stanie majątkowym było nieprawdziwe, to powinno być wydane postanowienie przyznające pomoc. Odmowa udzielenia prawa pomocy pozbawi skarżącego możliwości dowodzenia swojej racji przed sądami, a prawo takie gwarantuje mu Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016r., poz. 718) zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." m.in. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie prawa pomocy strona może wnieść do wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a sąd rozpoznając sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznając sprzeciw Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przede wszystkim należy zauważyć, że w sprawie niniejszej skarżący korzysta ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit.e) p.p.s.a. Tym samym, do rozważenia w związku ze złożonym wnioskiem pozostało spełnienie przez skarżącego przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu, w takim wypadku brać pod uwagę kryterium wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.,. W sytuacji, gdy strona jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów postępowania sądowego z mocy prawa , w postępowaniu o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, mimo, że z punktu widzenia instytucji prawa pomocy przyznawanej na wniosek, chodzi o pomoc częściową. Zwolnienie od kosztów sądowych a także ustanowienie adwokata jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich niemających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości niewystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., tj. zarówno wtedy, gdy strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i częściowym, spoczywa na niej ciężar dowodu zaistnienia przesłanek udzielenia pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, nie można uznać, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie stwierdził, iż lakoniczne oświadczenie jak i nie przedstawienie dodatkowych wyjaśnień spowodowało, że nie mogą one być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego, jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, ani tego jak przedstawiają się jego wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Skarżący nie wskazuje, jaka jest miesięczna wysokość dochodów gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z żoną, ani nawet tego, jaką kwotą miesięcznie dysponują na wydatki związane z utrzymaniem. Nie ma racji skarżący, wywodząc w sprzeciwie, jakoby obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami miał charakter ograniczony i nie obejmował ewentualnego finansowania przez współmałżonka kosztów procesu prowadzonego przez drugiego małżonka. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że określony w art.23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy ma charakter normatywny, nie jest uzależniony od rodzaju ustroju majątkowego między małżonkami. W postanowieniu z dnia z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 NSA stwierdził, że stosownie do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne. O ile można się zgodzić z twierdzeniem, że przedstawienie dokumentów bądź konkretnych danych o dochodach małżonki może być utrudnione albo niemożliwe, to z pewnością można było podać dane przybliżone. Skarżący przyznał, że mieszka w domu stanowiącym własność żony, a ponadto jest na jej utrzymaniu. Skoro skarżący uznał, że nie może samodzielnie sfinansować swojego udziału w postępowaniu sądowym poprzez poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, to konieczne było zbadanie, czy mógłby to uczynić z pomocą rodziny. Przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy bezpośrednio sytuacji rodziny strony postępowania. Nieudzielenie odpowiedzi w tym zakresie uniemożliwia jakiekolwiek ustalenie czy i ewentualnie w jakim zakresie wnioskodawca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Powołanie się na okoliczność istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nieudzielenie jakichkolwiek informacji odnośnie do sytuacji majątkowej małżonki, nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych żony. Brak danych w tym zakresie wpływa negatywnie na ocenę wniosku. Oczywistym jest bowiem, że tylko w sytuacji, gdy strona postępowania nie może uzyskać pomocy od najbliższej rodziny uzasadnione jest finansowanie tych kosztów z budżetu Państwa. Ustanowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jego realizacja jest zależna od wymogów proceduralnych, przewidzianych przepisami, w tym mającymi za zadanie ułatwienia skorzystania z tego prawa pod względem finansowym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia pełnych ( a także żądanych) wyjaśnień i dowodów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Reasumując należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wątpliwości – stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwiłoby pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodziny prowadzi do uznania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.