I SA/Ol 3/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 09 kwietnia 2015 r. oddalił skargę S. M., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia "[...]" Nr "[...]", w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Skarżący S. M. w dniu 22 maja 2015 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego A. B. Składając oświadczenie na urzędowym formularzu wniosku wyjaśnił, że w związku z odmową przyznania dopłat za 2013 i 2014 rok nie posiada żadnych środków do życia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Posiada dom o powierzchni 100 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 18 ha. Podkreślił, że prowadzi małe gospodarstwo rolne, które stanowi jedyne źródło utrzymania. Obecnie nie jest możliwa jego sprzedaż, z uwagi na zawartą umowę użyczenia. Gospodarstwo nie przynosi dochodów. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Obwiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwości obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, na obecnym etapie postępowania jest to wpis od skargi kasacyjnej i ustanowienie radcy prawnego przy czym zaznaczył, że jeżeli to możliwe, wnosi o wyznaczenie radcy prawnego A. B. Rozpoznając powyższy wniosek należy stwierdzić, że skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego A. B. w postępowaniu przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym na mocy pełnomocnictwa z dnia 18 marca 2014 r. Ponadto w dniu 10 marca 2015 r. wnioskodawca udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu L. O. do reprezentowania go we wszystkich sprawach sądowych m.in. spraw przed sądami administracyjnymi i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pełnomocnik L. O. udzielił pełnomocnictwa subsydiarnego radcy prawnemu A. D. do zastępowania przed wszystkimi sądami w tym przed sądami administracyjnymi. Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnik subsydiarny w dniu 7 maja 2015 r. wykonał fotokopie akt. W dniu 20 maja 2015 r. skarżący poinformował tut. Sąd, iż z powodu braków środków finansowych wypowiedział pełnomocnictwo obecnemu pełnomocnikowi. Z przesłanego pisma wynikało, że S. M. wypowiedział pełnomocnictwo A. B. Zgodnie z art. 246 § 3 P.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą. W sytuacji zatem gdy, skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru brak jest podstaw do udzielenia tego rodzaju pomocy. Podkreślić bowiem należy, że wnioskodawca skutecznie wypowiedział pełnomocnictwo jedynie radcy prawnemu A. B., natomiast udzielone pełnomocnictwo z dnia 10 marca 2015 r. radcy prawnemu L. O. jest wciąż aktualne i wiąże strony. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie radcy prawnego. Natomiast co do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności, jest on w stanie ponieść koszty sądowe. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Posiada dom o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 18 ha. Dodatkowo z przedstawionego oświadczenia wynika, że wnioskodawca posiada rachunek bankowy, na którym saldo na dzień 5.05.2015 r. wynosiło "[...]" zł. Biorąc pod uwagę powyższe należało stwierdzić, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy posiada on środki na opłacenie kosztów sądowych koniecznych do rozpoznania ewentualnie złożonej skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu, którymi na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie – 587 zł. Stwierdzić bowiem należy, że zarówno zgromadzone środki pieniężne na koncie bankowym jak i posiadany majątek pozwalają skarżącemu bez pomocy państwa opłacić niezbędne koszty postępowania. Podkreślić przy tym należy, że posiadane gospodarstwo rolne przez wnioskodawcę przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku, czy też posiadających niewielki majątek niezbędny do zaspokojenia w minimalnym zakresie warunków bytowych. Należy jeszcze dodać, że w orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny tej nie zmienia podniesiona przez wnioskodawcę okoliczność zawarcia umowy użyczenia gospodarstwa rolnego. Podjęta bowiem przez wnioskodawcę decyzja o oddaniu gospodarstwa innemu podmiotowi do bezpłatnego użytkowania, nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy. Rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania posiadanej nieruchomości jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich, pozbawionych możliwości zarobkowych i majątku. Okoliczność ta powoduje, że strona nie wykorzystuje wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych. Oznacza to, że w sprawie nie można przyjąć, że spełnienie zostały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.