I SA/Ol 314/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za styczeń 2013r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2016r., złożonym wraz ze skargą, skarżąca I. B., reprezentowana przez adwokata S. S., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 293 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach PPF (k. 8-11) wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami w wieku 12 lat i 10 lat. Skarżąca nie pracuje, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 488 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 236 zł oraz alimenty w wysokości po 500 zł na każde dziecko (łącznie 1.000 zł). Dochód rodziny wynosi 1.724 zł miesięcznie. Skarżąca jest właścicielka pawilonu handlowego o powierzchni 30 m2 i szacunkowej wartości 20.000 zł. Innego majątku nie posiada. Wskazała, iż synowie są właścicielami lokalu mieszkalnego przy ul. "[...]" w "[...]", w którym skarżaca wraz z nimi zamieszkuje oraz mieszkania przy ul. "[...]" w "[...]". Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą czynsz mieszkaniowy ok. 400 zł, energia elektryczna około 150 zł, gaz około 40 zł, woda około 45 zł, TV, Internet 84 zł, koszty wyżywienia 800 zł. Pozostała kwota wydatkowana jest w zależności od potrzeb na wydatki szkolne dzieci bądź na lekarstwa. Koszty utrzymania wyczerpują cały posiadany dochód. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, że do lipca 2015r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu, którą zawiesiła z uwagi na brak obrotu w sprzedaży. Podniosła, iż w związku z postawą byłego męża tj. zadysponowania przez niego środkiem trwałym w postaci samochodu niemożliwe było zamknięcie przez skarżącą działalności gospodarczej. We wrześniu 2015r. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna i otrzymała zasiłek dla bezrobotnych. Do złożonego wniosku przedłożono wyciag z rachunku bankowego z banku Millenium za okres 11 styczeń 2016r do 12 kwiecień 2016r. (k.12-13), kopię decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" z dnia 21 października 2015r. (k. 14) w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego na okres roku na każde dziecko w wysokości 118 zł, oraz jednorazowego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł na każde dziecko, kopię zeznania podatkowego za rok 2015 PIT-36 (k. 15-21), z którego wynika poniesienie straty w wysokości 6.775,06 zł, fakturę za gaz za okres 25.03.2016r.-25.05.2016r. w wysokości 43,35 zł, decyzję Starosty Powiatu w "[...]" z dnia 9 października 2015r. o uznaniu za osobę bezrobotną oraz przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych (k.23), pismo ze Spółdzielni Mieszkaniowej w zakresie opłat za mieszkanie w wysokości 389,57 zł miesięcznie (k.23), dowód wpłaty na rzecz Energa Obrót w wysokości 272 zł (k.23), faktura za wodę i ścieki za okres 13.08.2015r. – 16.02.2016r. w wysokości 172 zł (k.23). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż drugi lokal mieszkalny należący do jej synów jest przeznaczony do wynajmu, jednakże od lutego 2016r. do chwili obecnej brak jest osób zainteresowanych jego wynajęciem. W związku z tym sakrżąca nie uzyskuje dodatkowego dochodu z tego tytułu. Pawilon handlowy na bazarze miejskim należący do skarżącej nie może zostać wynajęty z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej, a nie jej zamknięcie. Zamknięcie działalności gospodarczej nie jest natomiast możliwe z powodu postawy byłego męża. Sztucznie istniejąca działalność gospodarcza musi mieć własną siedzibę, co uniemożliwia skarżącej wynajmowanie lokalu innym podmiotom gospodarczym. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie pozostaje w związku małżeńskim. Oświadczyła również, iż wynagrodzenie pełnomocnika zostało ustalone na kwotę 500 zł, ratalnie co miesiąc 100 zł. Dotychczas zapłacono kwotę 200 zł. Do złożonych oświadczeń przedłożono kopię wyroku rozwodowego z dnia 10 maja 2013r. (k. 33), umowę nr 32/2016 o pomoc prawną za postępowanie przed WSA w Olsztynie 500 zł płatne ratalnie po 100 zł miesięcznie (k. 34), oświadczenie adwokata S. S. o zapłacie kwoty 200 zł za udzieloną pomoc prawną (k. 35). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie wskazać należy, iż na obecnym etapie sprawy niezbędne jest uiszczenie wpisu w wysokości 293 zł. Referendarz sądowy nie kwestionuje wyjaśnień skarżącej w zakresie uzyskiwania bardzo niskich dochodów na utrzymanie trzyosobowej rodziny oraz braku zasobów finansowych. Zgodzić należy się ze skarżącą, iż znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na pozostawanie bez pracy i utrzymywanie się z pomocy społecznej oraz alimentów. Powyższa okoliczność nie oznacza jednakże automatycznie o spełnieniu przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zwrócić bowiem należy uwagę, że skarżąca posiada potencjalne możliwości zdobycia dodatkowych środków pieniężnych z uwagi na posiadanie przez nią lokalu handlowego oraz posiadanie przez jej dzieci drugiego mieszkania. Podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności o niemożności uzyskiwania dodatkowego dochodu z pozostającego do jej dyspozycji majątku nieruchomego w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego są mało prawdopodobne. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że posiadanie majątku, w szczególności dodatkowych nieruchomości, które nie służą jedynie zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro małoletnie dzieci wnioskodawczyni posiadają dwa mieszkania w tym jedno nie jest przez rodzinę zamieszkiwane, nadto skarżąca posiada pawilon handlowy, to może i powinna rozporządzać nimi w sposób przynoszący dochody, w szczególności przez wykorzystanie zgodnie z charakterem posiadanych nieruchomości, jak również odpłatne wydzierżawienie, wynajęcie, obciążenie bądź ostatecznie sprzedaż. Podkreślić należy, że to od skarżącej zależy w jaki sposób wykorzystuje swój majątek nieruchomy i nie można wymagać, aby skutki jej decyzji w tym przedmiocie powodowały kredytowanie jej przez budżet państwa, w celu pokrycia kosztów postępowania. Wskazać również należy, iż skarżąca podjęła zobowiązanie ustanowienia i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika w swojej sprawie, którego koszt ma wynieść 500 zł (dotychczas zapłaciła kwotę 200 zł), a więc znacznie więcej niż wymagany na chwilę obecną wpis od skargi, od którego uiszczenia zależy dalszy byt sprawy. Okoliczność ustanowienia przez wnioskodawczynię pełnomocnika, nie wskazuje na jej trudną sytuację materialną i finansową, która wymagałaby interwencji ze strony państwa w zakresie uiszczania za niego kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty wnioskodawczyni może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Wskazane wyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że skarżąca pomimo pozostawania bez pracy, nie jest osobą, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.