I SA/Ol 329/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 29 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A w W. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2010 r., od kwietnia do września 2011 r., listopad i grudzień 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła Spółce A z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że według oświadczenia skarżącej Spółki, od grudnia 2014 r. zawiesiła ona działalność gospodarczą na okres 24 miesięcy, z uwagi na brak zleceń oraz trudności w ściągnięciu zadłużenia od kontrahentów. Nie osiąga żadnych dochodów. Jest zadłużona wobec podmiotów trzecich. Nie posiada środków trwałych ani środków pieniężnych rachunkach bankowych. Zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł 393,46 zł. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu oceniła, że dane i wyjaśnienia przedstawione w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) nie pozwoliły na dokonanie obiektywnej oceny, czy Spółka spełnia warunki do przyznania pomocy. W związku z tym wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących zarówno sytuacji finansowej Spółki, jak i jej wspólników. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 maja 2016 r., nie wykazała Ona jednak zasadności złożonego wniosku. W dniu 4 lipca 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnik skarżącej Spółki, w którym wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 maja 2016 r. złożono dokumenty w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik oświadczyła, że świadczenie przez nią usług prawnych objęte jest wynagrodzeniem ryczałtowym w symbolicznej kwocie spłacanej w ratach i uzależnionej od powodzenia w sprawie. Nieprzyznanie prawa pomocy ograniczy Spółce dostęp do sądu. Do pisma pełnomocnik dołączyła odpisy oświadczeń wspólników Spółki o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2015 r., wniosków o zawieszenie działalności gospodarczej od dnia 1 grudnia 2014 r., oświadczenia A.S. o otrzymaniu w dniu 29 lutego 2016 r. od ojca darowizny w wysokości 30.000 zł, oświadczeń wspólników o stanie majątkowym, zestawień stałych miesięcznych kosztów utrzymania wspólników Spółki i ich rodzin wraz z dowodami poniesienia wydatków na utrzymanie oraz wyciąg z rachunku bankowego A.M. (żony M.M.) za okres od 9 do 28 lutego, od 1 do 28 kwietnia 2011 r., od 1 do 31 marca 2016 r., a także wyciąg z rachunku bankowego Spółki od 3 lutego do 3 czerwca 2016 r.. Z oświadczenia o stanie majątkowym A.S. wynika, że wraz z żoną posiadają: dom w miejscowości W. o powierzchni 145 m², na działce o powierzchni 600 m², mieszkanie w W. o powierzchni 49 m², działkę gruntu w M. o powierzchni 0,67 ha, samochód "[...]" o wartości ok. 3.000 zł oraz udziały w Spółce B na sumę 2.500 zł. Jego czteroosobowa rodzina ponosi wydatki w łącznej wysokości 2.580 zł miesięcznie oraz osiąga dochody w wysokości 1.700 zł miesięcznie. Natomiast M.M. wraz z żoną posiadają dom jednorodzinny o powierzchni 220 m² wraz z działką o powierzchni 517 m² w D., samochód "[...]" o wartości ok. 3.500 zł oraz udziały w Spółce B na sumę 2.500 zł. Żona M.M. osiąga dochód w kwocie 3.200 zł miesięcznie, zaś wydatki na utrzymanie czteroosobowej rodziny wynoszą miesięcznie 2.845 zł. W złożonym w dniu 18 lipca 2016 r. sprzeciwie pełnomocnik Spółki zarzuciła postanowieniu z dnia 30 czerwca 2016 r. naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako: "p.p.s.a.", oraz błąd w ustaleniach faktycznych i błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki zwolnienia od opłaty sądowej od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że w zakreślonym terminie strona nie mogła sprostać nałożonemu na nią obowiązkowi uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze względu na liczbę wymaganych dokumentów. Zakwestionowano stanowisko Referendarza, że inne zobowiązania strony nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Przyjęcie, że to koszty sądowe mają charakter priorytetowy powoduje bowiem, że strona powinna popaść w zwłokę z uiszczaniem danin publicznoprawnych i zobowiązań cywilnoprawnych, z czym nie sposób się zgodzić. Strona dodała również, że przedkładając do akt sprawy dokumenty przy piśmie z dnia 27 czerwca 2016 r., wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy ma wyjątkowy charakter i jest stosowana w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, to jest, gdy wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w postępowaniu. Brzmienie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a zatem na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. Zaakcentowania także wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Oznacza to, że nawet w razie spełnienia ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy, sąd może oddalić wniosek. Ta fakultatywność wynika m.in. z faktu, że ww. podmioty posiadają zorganizowaną strukturę, a zatem w swojej działalności winny przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z ich funkcjonowaniem i zgromadzić środki na ten cel (postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07, opubl.: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo wskazać należy, że dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r. poz. 380) są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy, przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Powoduje to, że jednocześnie z kondycją finansową spółki cywilnej należy ocenić sytuację finansową jej wspólników. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wykazano zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że w związku z brakiem odpowiedzi strony na wezwanie z dnia 18 maja 2016 r., badaniu podlegała sytuacja finansowa Spółki w zakresie, w jakim została ona przedstawiona we wniosku. W wyniku tej oceny stwierdzono, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Okoliczności wynikające z odpisów oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej wspólników Spółki przedłożonych przy piśmie z dnia 27 czerwca 2016 r., które wpłynęło do Sądu już po dacie wydania zaskarżonego postanowienia, z oczywistych względów nie mogły być uwzględnione przy dokonywaniu zasadności złożonego wniosku przez referendarza sądowego. Jednakże zdaniem Sądu, mając nawet na uwadze okoliczności wyłaniające się z tych dokumentów, wspólnicy Spółki w dalszym ciągu nie wykazali, aby spełniali przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W związku z wniesionym sprzeciwem uwzględnić bowiem należało, że A.S. wraz z żoną posiadają dom o powierzchni 145 m² i działkę o powierzchni 600 m² w W., mieszkanie w W. o powierzchni 49 m², działkę gruntu w M. o powierzchni 0,67 ha, samochód "[...]" o wartości ok. 3.000 zł oraz udziały w Spółce B na sumę 2.500 zł. Jego rodzina ponosi wydatki w łącznej wysokości 2.580 zł miesięcznie oraz osiąga miesięczne dochody w kwocie 1.700 zł. Przy czym w dniu 29 lutego 2016 r. Wymieniony otrzymał od ojca darowiznę w wysokości 30.000 zł. Natomiast M.M. posiada wspólnie z żoną dom jednorodzinny o powierzchni 220 m² wraz z działką o powierzchni 517 m² w D., samochód "[...]" o wartości ok. 3.500 zł oraz udziały w Spółce B na kwotę 2.500 zł. Żona M.M. osiąga dochód w wysokości 3.200 zł miesięcznie, zaś miesięczne wydatki na utrzymanie czteroosobowej rodziny wynoszą 2.845 zł. Wspólnicy spółki cywilnej nie należą zatem od grona osób ubogich, których środki są bardzo ograniczone, pozwalające na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Posiadają bowiem majątek nieruchomy i ruchomy gwarantujący możliwość uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na uwadze mieć ponadto należy, że pomimo wezwania strona nie wyjaśniła kwestii wartości świadczonych przez pełnomocnik usług prawnych na rzecz Spółki, skoro z oświadczenia pełnomocnik wynika jedynie, że usługi te są wynagradzane ryczałtem w symbolicznej kwocie, spłacanej w ratach i uzależnionej od wyniku sprawy. Nie przedłożono również historii rachunków bankowych wspólników Spółki za aktualne okresy. Podkreślenia wymaga, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona powinna wykazać, iż nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie zostało to uwiarygodnione. Nie wykazano w szczególności, że nie jest możliwym spieniężenie majątku nieruchomego i ruchomego wspólników Spółki. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie zaś podnosi się, że posiadanie nieruchomości co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, w sytuacji, gdy majątek ten może przynosić pożytki lub też może posłużyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (postanowienia: z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 10/04; z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt FZ 9/04; z 17 października 2005 r., sygn. akt II FZ 681/05, opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). W zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy prawidłowo zwróciła uwagę, że prawo pomocy powinno być udzielane w szczególności podmiotom pozbawionym jakichkolwiek środków, bez źródeł dochodów, czy bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest skarżąca Spółka, skoro jej wspólnicy dysponują majątkiem nieruchomym i ruchomym. Nie było zatem podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.