I SA/Ol 33/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 7 lutego 2011r. skarżący G. H. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z małoletnim synem (14 lat). Skarżący oświadczył także, że nie uzyskuje dochodów, nie posiada też majątku. Wskazał, iż syn jest obecnie na jego utrzymaniu. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż na chwilę obecną nie posiada stałego zatrudnienia. W okresie letnim pracuje w branży budowlanej na terenie Niemiec. Zarobione w ten sposób pieniądze muszą wystarczyć mu na całoroczne utrzymanie. Wraz z synem zamieszkuje u swoich rodziców, którzy pomagają mu w utrzymaniu. Wskazał ponadto, iż jego ojciec jest rencistą i wymaga częstej opieki skarżącego z uwagi na schorzenia ortopedyczne. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 15.02.2012 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, koszty dojazdów do pracy, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, nauki, zajęć pozalekcyjnych itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych w okresie letnim w Niemczech oraz ewentualnych dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych; - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące ( listopad-grudzień 2011r, styczeń 2012r), w tym rachunków obsługujących spłatę kredytów i ewentualnych pożyczek, ewentualnie przedłożenie dokumentów potwierdzających rozwiązanie umów o prowadzenie rachunków bankowych, - oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 01.01.2010 r. do 01.02.2012 r., - oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów przez rodziców wnioskodawcy, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż mieszka u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu oraz treścią art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w kwestii w jaki sposób i w jakim zakresie w kosztach utrzymania syna M. partycypuje jego matka, w związku z oświadczeniem zawartym we wniosku iż "syn M. jest obecnie na moim utrzymaniu", - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie nadesłanym w dniu 12 marca 2012r. złożył oświadczenie, iż ponosi następujące stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny po połowie z rodzicami ponosi wydatki za energię elektryczną 200 zł, czynszu nie płaci, za wodę 80 zł, koszty związane z szukaniem pracy – dojazdy na rozmowy kwalifikacyjne również poza "[...]", do "[...]" i "[...]" – 400 zł, telefon – 100 zł, koszty wyżywienia i środki czystości około 400-500 zł, koszty leczenia syna po urazie kolana – 300 zł, podręczniki i przybory szkolne dla syna 500 zł, zajęcia pozalekcyjne (szkółka piłkarska) – 90 zł. Oświadczył, iż w ponoszeniu tych wydatków pomagają mu również rodzice. Wyjaśnił, iż w okresie wakacyjnym (3 miesiące) pracował w branży ogólno-budowlanej w Niemczech, z której to pracy po odliczeniu kosztów utrzymania pozostała mu kwota około 1.200 euro, nadto w okresie jesiennym (1 miesiąc) pracował przy zbiorze winogron, z której to pracy uzyskał dochód po odliczeniu kosztów utrzymania 1.500 euro. Aktualnie nie pracuje. Wnioskodawca oświadczył, iż w okresie od 01.01.2010 r. do 02.12.2011 r. nie posiadał nieruchomości i ruchomości. Określił, że rodzice uzyskują miesięczne dochody w łącznej kwocie ok. 3.500 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, iż rachunki w "[...]", jak i w "[...]" zostały zajęte w lutym lub marcu ubiegłego roku w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, w związku z czym nie korzysta z rachunków, a bank nie generuje wyciągów. Wskazał, iż nie zaciągał kredytów, jak również pożyczek. Oświadczył również, iż matka jego syna nie partycypuje w stałych kosztach jego utrzymania, czyni to jedynie okazjonalnie z okazji świąt czy urodzin. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Jak wykazał wnioskodawca on i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uczący się syn, utrzymują się jedynie z dochodów za pracę wykonywaną w okresie letnim i jesiennym w kwocie łącznej 2.700 euro. Z tych też dochodów, jak wynika z oświadczenia skarżącego, w miarę możliwości opłaca koszty utrzymania rodziny tj.: koszt zakupu produktów spożywczych i środków czystości, który określił na kwotę ok. 400- 500 zł miesięcznie, nadto opłaca zajęcia syna w szkółce piłkarskiej w kwocie 90 zł, telefon -100 zł, koszty związane z poszukiwaniem pracy – 400 zł, energia elektryczna 100 zł, woda 80 zł. Łączne zatem stałe miesięczne wydatki skarżącego to ok. 1.170 zł. Dodatkowo wykazał, jak należy przyjąć, jednorazowe wydatki na zakup podręczników szkolnych w kwocie 500 zł, przyborów szkolnych w kwocie 100 zł oraz leczenia syna – 300 zł tj. łącznie na ten cel wydatkował 900 zł. Wyjaśnił także, że rodzice, u których zamieszkuje pomagają mu w utrzymaniu i ponoszeniu wydatków. Zauważyć jednak należy, iż skarżący nie przedstawił żadnych dowodów (faktur, rachunków, oświadczeń) na ponoszone przez siebie wydatki, również wysokość uzyskanych przez niego dochodów została przyjęta na podstawie oświadczenia. Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie, stwierdzić należy, że z uzyskanego dochodu z pracy wykonywanej w Niemczech w okresie czterech miesięcy w roku 2011 w wysokości 2.700 euro tj. kwoty ok. 11.712,60 zł (liczonej według średniego kursu euro (4,3380 zł za 1 euro) za ostanie 6 miesięcy (na dzień 22.03.2012 r.), na podstawie informacji uzyskanych ze strony Internetowej http://www.money.pl/pieniadze/kurs/eur,978.html), skarżący mógł wygospodarować także niezbędne środki pieniężne konieczne na dochodzenie swych praw przed tut. Sądem. Przyjmując bowiem stałe miesięczne koszty utrzymania skarżącego w wysokości 1.170 zł i licząc, iż pozostaje bez pracy od października ( pracował przez 3 miesiące letnie i 1 miesiąc w okresie jesiennym), stwierdzić należy, iż wydatkował kwotę 7.020 zł oraz kwotę 900 zł (tytułem jednorazowych wydatków). Wskazać również należy, iż zaskarżone postanowienie zostało stronie doręczone w dniu 08.11.2011 r. a zatem w okresie jak należy wnioskować, gdy dysponował dochodem z tytułu pracy wykonanej zagranicą, zaś skargę na ww. rozstrzygnięcie organu podatkowego złożył w dniu 12.12.2011 r. W takiej sytuacji należy uznać, że wnioskodawca mógł przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na niezbędne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego. Odnosząc się natomiast do rodzaju ponoszonych przez skarżącego kosztów, wskazać należy, iż może on jednorazowo poczynić oszczędności, na rzecz szczególnych kosztów jakimi są koszty sądowe, w wydatkach ponoszonych z tytułu poszukiwania pracy. Skarżący określił te wydatki na kwotę 400 zł. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek jednokrotne ograniczenie wydatków z tego tytułu o 100 zł, umożliwi skarżącemu skuteczne wniesienie skargi do sądu. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publikowany LEX Omega nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie", dlatego też, w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący może pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, czy ich części, oczekiwać ze strony rodziców, którzy to łącznie uzyskują dochód w kwocie 3.500 zł miesięcznie, a z których pomocy jak sam oświadczył regularnie korzysta. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i domowej z innymi osobami – w tym przypadku z rodzicami – to właśnie łączne dochody i wydatki tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Twierdzenie powyższe uzasadniają okoliczności niniejszej sprawy: skarżący zamieszkuje wraz z synem u swoich rodziców, systematycznie korzysta z ich pomocy, rodzice partycypują w kosztach jego utrzymania. Przerzucenie zatem ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet Państwa, stanowiłoby także naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa i uznanie, że to ogół społeczeństwa powinien sfinansować koszty postępowania sądowego. Reasumując, stwierdzić należy, iż wnioskodawca dysponował bądź dysponuje nadal środkami, z których mógłby, zabezpieczyć środki niezbędne na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy powinny bowiem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające mogą zwrócić się o pomoc Państwa. Mając na uwadze wysokość wpisu orzekający stwierdza, że wysokość tych niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego czy też jego rodziny. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.