I SA/Ol 346/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata ze skargi D. J. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 5 maja 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, D. J. F. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje dochodów, nie posiada żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że na dzień dzisiejszy jest osobą bezrobotną. Do wniosku załączył: odpisy zeznań podatkowych PIT-36 za 2007 i 2008 rok, z których wynikało, że w 2007 osiągnął dochód w wysokości 17.517,71 zł, zaś w roku 2008 w wysokości 772,00 zł, nadto odpis karty aktywności zawodowej bezrobotnego, odpis rozwiązania umowy o pracę z dnia 2.06.2008r. oraz zaświadczenie Wojewódzkiego Zespołu Lecznictwa Narkotycznego z dnia 20.11.2008 r. potwierdzające fakt przyjęcia do Szpitala w dniu 17.11.2008 r. i dalszego w nim przebywania. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia o źródłach i wysokości uzyskiwanych dochodów (ewentualnie otrzymywanej pomocy finansowej czy też rzeczowej – w takim przypadku należało określić wysokość tej pomocy i wskazać osoby od których uzyskuje ww. pomoc), oświadczenia czy korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej czy też innych instytucji o podobnym charakterze, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało przedłożyć odpisy dokumentów potwierdzających fakt jak i wysokość uzyskanej pomocy, wyjaśnienie na jakiej podstawie faktycznej czy też prawnej zamieszkuje przy ul. A., w O., oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych stałych kosztów utrzymania, oświadczenia o posiadanych ruchomościach (powyżej 3.000 euro) i nieruchomościach w okresie od 01.01.2005r. do 05.05.2009 r., nadto wyjaśnienie czy nadal posiada samochód Mercedes-Benz S320CDI, ewentualnie określenie formy prawnej na podstawie której zbył ww. samochód ( w przypadku sprzedaży należało wskazać datę sprzedaży i cenę zbycia ww. pojazdu), oraz przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 29.05.2009r. oświadczył, że w chwili obecnej nie ma żadnych źródeł dochodów, nie otrzymuje również żadnej pomocy finansowej czy też rzeczowej. Wyjaśnił, iż nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, czy też innej instytucji o podobnym charakterze. Odnosząc się do kwestii posiadanego tytułu do zamieszkiwanego lokalu stwierdził, że zamieszkuje je na zasadzie nieodpłatnego użyczenia, mieszkanie zaś stanowi własność jego rodziców, którzy na stałe zamieszkują w swoim domu w N. Wnioskodawca jedynie ponosi koszty bieżącej eksploatacji, które wynoszą: czynsz 143,02 zł, energia 85,52 zł, gaz 342,89 zł, koszty żywności około 400 zł. Ponadto wyjaśnił, że w chwili obecnej nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro. Samochód marki Mercedes-Benz s 320cdi, zbył na mocy umowy sprzedaży na przełomie kwietnia-maja 2006 r., za kwotę 50.000 zł. Uzyskane ze sprzedaży pieniądze przeznaczył na bieżące utrzymanie, w związku z długotrwałym przebywaniem bez pracy, a także na koszty egzekucji prowadzonej przez Izbę Celną. Obecnie pozostało mu jedynie 1.000 zł oszczędności. W związku z powyższym oświadczył, że poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego spowoduje zagrożenie jego egzystencji. Do pisma załączył odpis rachunku za energię elektryczna za kwiecień 2009 r. w wysokości 85,52 zł (opłacony), rachunek za gaz za kwiecień 2009 r. w wysokości 342,89 zł ( nie zapłacony), oraz dowód wpłaty za czynsz w wysokości 143,02 zł ( data zapłaty 16.04.2009 r.). Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a. ) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację materialną i życiową wnioskodawcy bierze się pod uwagę również sposób w jaki wnioskodawca gospodarował swoim majątkiem do chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie bowiem również ta okoliczność wpływa i kształtuje obecną sytuację materialną wnioskodawcy. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Podkreślić należy, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów nie korzysta również z niczyjej pomocy, nic nie posiada poza kwotą 1.000 zł oszczędności, która wystarczy mu wyłącznie na opłacenie miesięcznych bieżących kosztów utrzymania. Dodatkowo zaznaczyć należy, że skarżący stwierdził, że kwotę uzyskaną ze sprzedaży samochodu przeznaczył na bieżące utrzymanie, w związku z pozostawaniem bez pracy przez dłuższy okres i poniesionymi kosztami egzekucji. Przy czym nie określił w jakiej wysokości opłacił koszty egzekucji. Odnosząc się do powyższych wyjaśnień stwierdzić należy, że z przedstawionych oświadczeń strony wynika, że pozostaje bez pracy od roku. Bowiem po zbyciu samochodu, jak sam wnioskodawca oświadczył we wniosku o umorzenie należności celnych (akta sprawy karta nr 70) w czerwcu 2006 r. "ponownie zamieszkałem w W.B.". Natomiast z dołączonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2007 r. wynika, że w roku tym uzyskał dochód w wysokości 17.517,71 zł. Zatem podnoszona okoliczność, że środki uzyskane ze sprzedaży samochodu marki Mercedes Benz w kwocie 50.000 zł ( w maju 2006 r.) wydatkował w całości na bieżące utrzymanie i koszty egzekucyjne wydaje się niewiarygodna. Niewiarygodne wydaje się to oświadczenie również w świetle faktu, że organ celny w sytuacji braku możliwości doręczenia skarżącemu postanowienia o wszczęciu postępowania ( z uwagi na jego nieobecność, przebywanie za granicą) wnioskiem z dnia 8.02.2006 r. wystąpił do Sądu Rejonowego o wyznaczenie dla wnioskodawcy kuratora. Dopiero po wyznaczeniu przez Sąd Rejonowy kuratora, postanowieniem z dnia 30.06.2006r. wszczął postępowanie, w toku którego z uwagi na nieobecność wnioskodawcy reprezentował go ustanowiony pełnomocnik M. O. ( tj: do dnia "[...]" wydania decyzji przez organ II instancji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe). Zatem w okresie tym organ egzekucyjny, z uwagi na brak informacji o miejscu pobytu wnioskodawcy, w praktyce nie mógł prowadzić skutecznej egzekucji. W sytuacji zatem gdy wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów mogących potwierdzić fakt, iż z uzyskanego dochodu ze sprzedaży samochodu wyegzekwowano jakiekolwiek środki, jak i z poczynionych ustaleń, że bez pracy pozostaje od roku ( nawet uwzględniając fakt, że miesięczne koszty utrzymania kształtowały się w granicach 1.000 zł ) stwierdzić należy, że złożone oświadczenie o posiadaniu wyłącznie kwoty 1.000 zł oszczędności – tj. kwoty która odpowiada wyłącznie kosztom utrzymania za jeden miesiąc, jest niewiarygodne. Wypada jeszcze w tym miejscu ponownie zaakcentować, że obowiązek udowodnienia, iż w konkretnym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy ciąży na osobie, która o takie dobrodziejstwo procesowe się ubiega. Sąd, ani referendarz sądowy nie mają obowiązku prowadzenia czynności o charakterze dochodzeniowym, zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę cechujących się przy tym sporą dysproporcją. Wezwanie wystosowane do wnioskodawcy w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi jedynie wskazówkę co do charakteru dokumentów wymaganych przez Sąd (referendarza sądowego). Zatem wnioskodawca przedkładając powyższe oświadczenie winien uwiarygodnić je poprzez przedstawienie odpowiednich dokumentów, dowodów tak jak miało to miejsce w przypadku przedstawienia odpisów rachunków ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania. Dodatkowo wskazać należy, że o zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie o tym, iż wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (posiadanie źródeł dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy (czy też najbliższych członków rodziny) przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania strony wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to wpis od skargi w wysokości 500 zł). Pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest przy tym tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. orz. NSA z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt I OZ 657/06). Zauważyć należy, że z pisma skarżącego wynika, że zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność rodziców, natomiast rodzice wnioskodawcy zamieszkują w swoim domu w N.. Zgodnie zaś z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący w pierwszej kolejności winien zwrócić się o pomoc do najbliższych członków rodziny (rodziców) i dopiero w przypadku uznania, iż ich sytuacja nie pozwala i wykazania tego na udzielenie jakiejkolwiek pomocy w opłaceniu należnych kosztów sądowych zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać bowiem trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi nie mającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). Powyższe uwagi natomiast prowadzą do konstatacji, że na urzędowym formularzu wniosku czy też przedkładając dodatkowe oświadczenie na podstawie art. 255 p.p.s.a. należało podać również dane dotyczące rodziców wnioskodawcy. Z przedstawionych bowiem informacji należy wnioskować, że rodzice skarżącego posiadają majątek w postaci mieszkania, w którym skarżący obecnie zamieszkuje jak i dom. Zatem w ocenie orzekającego z majątku tego są w stanie opłacić należne koszty sądowe skarżącego i ewentualne koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nadto skarżący nie złożył oświadczenia o posiadanych ruchomościach (powyżej 3.000 euro) i nieruchomościach w okresie od 01.01.2005 r. do 05.05.2009 r., poprzestając wyłącznie na stwierdzeniu "że w chwili obecnej nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości powyżej 3.000 euro". W sytuacji zatem gdy sytuacja materialna i życiowa przedstawiona przez wnioskodawcę budzi w ocenie orzekającego uzasadnione wątpliwości, brak było podstaw do stwierdzenia, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.