I SA/Ol 347/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]". Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. "A" Sp. z o.o. (dalej; Spółka, skarżąca, strona), zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. W załączonym do skargi formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej PPPr Spółka oświadczyła, że nie posiada środków na opłacenie kosztów postępowania, gdyż cały majątek Spółki został zajęty przez organy podatkowe. W rezultacie Spółka nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Posiadane zaś nieruchomości obciążone są hipotekami przymusowymi. Nadto z formularza wniosku PPPr. wynika, że wartość kapitału zakładowego Spółki wynosi 577.500 zł, wartość środków trwałych 221.575 zł . Strona oświadczyła także, że z uwagi na zabezpieczenie dokumentacji przez prokuraturę nie jest w stanie podać wysokości zysku jak i straty za ostatni rok obrotowy. Na dwóch rachunkach bankowych saldo wynosi 0 zł. Dodatkowo Spółka oświadczyła, że nie posiada poza działkami budowlanymi innych środków trwałych. Wyjaśniła, że wartość towarów handlowych (działek) wynosi 1.140.000 zł. Nadto posiada zobowiązania o wartości 1.349.293 zł na dzień 31.12.2012 r. Do wniosku załączyła kopię bilansu sporządzonego na dzień 31.12.2012 r. i rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31.12.2012r. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r, poz. 718.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 14.06.2016 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę o nadesłanie (w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W wyznaczonym terminie Spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów jak i oświadczeń, do których była wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. Na wstępie należy stwierdzić, że generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 .p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8 niepublikowane). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez stronę oświadczenia, w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że dane i wyjaśnienia przedstawione przez Spółkę w formularzu PPPr. nie pozwoliły na dokonanie obiektywnej oceny czy spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Spółka została wezwana do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących zarówno sytuacji finansowej Spółki. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi koniecznymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez wyraźnego uszczerbku dla jej funkcjonowania. Skarżąca nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 14.06.2016 r. nie wykazała tym samym zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Strona bowiem nie wykazała jaki jest jej rzeczywisty, aktualny, stan majątkowy. Podkreślić należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia stosownych działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika ponadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14: opubl: https://cbois.nsa.gov.pl). Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05 - nieopublikowane). W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżąca była zobowiązania do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych odnoszących się także do sytuacji finansowej, dokumentujących okoliczności, które wskazałyby na to, że bez przyznania prawa pomocy, spółka pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, czego nie dokonała. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.