I SA/Ol 348/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 6 maja 2014r. skarżący A. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czterema synami. Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje dochód roczny w wysokości 35.000 zł. Wnioskodawca wskazał, iż jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 50 ha. Innego majątku nie posiada. Nie posiada także oszczędności. Argumentując wniosek skarżący wskazał na bardzo złą sytuację materialną rodziny, pozostawanie na utrzymaniu czworga dzieci, złą sytuację w rolnictwie, brak środków do produkcji rolnej oraz chorobę członków rodziny. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego, ponownie na formularzu wniosku PPF, skarżący wyjaśnił, iż ponosi następujące wydatki: obsługa kredytów 23.552,76 zł, energia 1.223,19 zł, telefon 244,22 zł, podatek rolny 1.871,00 zł, koszty utrzymania rodziny 7.500 zł, koszty edukacji 1.200 zł, leczenie 900 zł, utrzymanie samochodu 3.000 zł, środki czystości 300 zł, koszty utrzymania maszyn rolniczych 10.000 zł. W rubryce stan rodzinny skarżący wpisał żonę oraz dwóch synów. Wskazał również, iż jego dochód roczny z gospodarstwa rolnego według wyliczeń gminy i dopłat bezpośrednich wynosi 82.562,31 zł. Do złożonych wyjaśnień załączono kserokopie następujących dokumentów: faktury VAT na zakup części na kwotę 2.280 zł, dowody wpłaty tytułem spłaty kapitału oraz odsetek na konto "[...]" w wysokości 5.000 zł z dnia 18.04.2014r., w wysokości 3.000 zł z dnia 05.05.2014r., w wysokości 996 zł z dnia 23.02.2014r., w wysokości 1.000 zł z dnia 12.05.2014r., w wysokości 630 zł z dnia 14.05.2014r. polecenie przelewu tytułem spłaty odsetek i kapitału na konto "[...]" na kwotę 2.000 zł z dnia 14.05.2014r., na kwotę 1.657,87 zł z dnia 30.01.2014r. oraz na kwotę 9.268,89 zł, pokwitowania zapłaty za energię elektryczną na kwotę 425,68 zł z dnia 20.03.2014r., na kwotę 395,34 zł z dnia 09.05.2014r., na kwotę 402,17 zł z dnia 02.06.2014r., potwierdzenie zapłaty za telefon na kwotę 138,92 zł z dnia 09.05.2014r., na kwotę 105,30 zł z dnia 20.03.2014r., decyzję Wójta Gminy "[...]" z dnia 11.02.2014r. w przedmiocie wymiaru podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości w łącznej wysokości 7.483 zł., harmonogram spłat kredytu w wysokości 200.000 zł, zaciągniętego na 15 lat, ostatnia spłata w dniu 28.05.2029 r., harmonogram spłat kredytu w wysokości 150.000 zł zaciągniętego na 5 lat, pierwsza rata w dniu 26.04.2013r. ostatnia rata w dniu 26.03.2018r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy w zakresie całkowitym, tak jak w warunkach niniejszej sprawy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Rozpoznając niniejszy wniosek zwrócono uwagę na dwa aspekty, które były podstawą rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Po pierwsze istotnym było to, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna pomimo dodatkowego wezwania do uzupełnienia danych, nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący, jasny i przejrzysty. Ponadto dane wynikające z dodatkowego oświadczenia są częściowo inne od tych podanych we wniosku z dnia 6 maja 2014r. Po drugie pomimo braku pełnego i czytelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej uznano, że sytuacja materialna, finansowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc Skarbu Państwa w poniesieniu za skarżącego kosztów niniejszego postępowania sądowego w postaci kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Odnosząc się do kwestii niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku wskazać należy, że skarżący wskazując na wydatki oraz koszty związane z utrzymaniem rodziny, prowadzeniem gospodarstwa nie określił jakiego okresu dotyczą wykazane wydatki. Wezwaniem z dnia 21 maja 2014r. skarżący został zobowiązany do szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił koszty bez podawania czy są to koszty miesięczne, kwartalne, roczne czy inne. Powyższe ustalenie jest istotne dla określenia jakiej wysokości wydatki skarżący ponosi w odniesieniu do swoich dochodów i w jakim okresie. Kwestia ta ma znaczenie dla oceny czy będzie on w stanie ponieść dodatkowe koszty związane z wniesieniem skargi do sądu. Na podstawie złożonych oświadczeń odnośnie ponoszonych kosztów trudno stwierdzić, co do niektórych z nich, czy są to wydatki w skali miesiąca, czy też dłuższego okresu czasu. Odnośnie kwoty kosztów związanych z obsługą kredytów w wysokości 23.552,76 zł można stwierdzić, że są to wydatki poniesione na przestrzeni pięciu miesięcy. Wnioskodawca przedłożył bowiem w tym zakresie dokumenty, z których wynika dokonywanie spłat rat kredytów w okresie styczeń – maj 2014r. Podobnie koszty związane z energią elektryczną w wysokości 1.223,19 zł dotyczą trzech miesięcy ( luty-kwiecień 2014r.). Koszty telefonu wykazane są za dwa miesiące (marzec, kwiecień 2014r.), podatek rolny 1871 zł za kwartał. Nie można natomiast określić jakiego okresu dotyczą pozostałe wydatki wykazane przez skarżącego, np. koszty utrzymania rodziny w wysokości 7.500 zł, koszty edukacji 1.200 zł, leczenia 900 zł, utrzymania samochodu 3.000 zł, środków czystości 300 zł, utrzymania maszyn rolniczych 10.000 zł. Trudno przy wykazanych kwotach oraz rodzajach wydatków ferować czy są to koszty miesięczne, dwumiesięczne, kwartalne, roczne czy inne. Tym samym nie można obiektywnie stwierdzić jakiej wysokości koszty obciążają wnioskodawcę. Inaczej bowiem przedstawia się sytuacja materialna w przypadku ponoszenia comiesięcznych kosztów leczenia w wysokości 900 zł, a inaczej gdy kwota ta dotyczy np. trzech miesięcy. Inaczej należy ocenić sytuację, w której ponoszone są koszty utrzymania rodziny w wysokości 7.500 zł, w okresie pięciomiesięcznym, trzymiesięcznym, dwumiesięcznym czy nawet jednomiesięcznym. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Należy nadmienić, iż nie wszystkie z wykazywanych kosztów zostały uprawdopodobnione jak np. koszty leczenia, koszty utrzymania samochodu. Wskazać również należy na rozbieżności dotyczące wysokości uzyskiwanych dochodów. We wniosku z dnia 6 maja 2014r. skarżący wykazywał dochód roczny z rolnictwa w wysokości 35.000 zł. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie wyjaśnił, iż dochód roczny z wyliczeń gminy i dopłat bezpośrednich wynosi 82.562,31 zł. Powyższe czyni uprawnionym wniosek, iż wnioskodawca zaniżył swój dochód w pierwszym oświadczeniu o blisko 50.000 zł. Dopiero na wezwanie do uzupełnienia danych w zakresie całkowitego dochodu z gospodarstwa rolnego, potwierdzonego również zaświadczeniem z urzędu gminy oraz dokumentów potwierdzających otrzymywanie dopłat bezpośrednich, skarżący wskazał na dochód w wysokości 82.562,31. Zauważyć należy, iż pomimo wezwania skarżącego o przedłożenie zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego, wnioskodawca takiego zaświadczenia nie przedłożył. Ograniczył się jedynie do oświadczenia w tym przedmiocie. Jak wynika z przedstawionej decyzji z dnia 11.02.2014r. w przedmiocie wymiaru podatku rolnego, skarżący wraz z żoną posiada 45,5791 ha przeliczeniowych. Zauważyć należy, iż zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012r. (MP z 2013 r. poz. 774), dochód ten wynosił 2.431 zł z 1 ha przeliczeniowego. Biorąc zatem pod uwagę powierzchnię posiadanych gruntów, dochód obliczony zgodnie z wyżej wskazanym obwieszczeniem wynosi 110.780,67 zł rocznie, tj. 9.231 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że dochód osiągany z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 45 ha musi być wyższy aniżeli dochód wykazany w formularzu wniosku PPF. Dodatkowo, pomimo wyraźnego sformułowania w wezwaniu, skarżący nie wyjaśnił, czy wskazywany w rubryce nr 10 formularza dochód należy rozumieć jako osiągany przez każdego z małżonków, z uwagi na wpisywanie przez każdego z małżonków, w indywidualnych formularzach PPF, dochodu w takiej samej wysokości, czy też jest to dochód wspólny. Powyższe wątpliwości również nie pozwalają na obiektywną ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy. Odnośnie rozbieżności w składanych oświadczeniach, które powodują powstanie wątpliwości, co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę wyjaśnień, wskazać należy na podawany przez skarżącego stan rodzinny. We wniosku z dnia 06.05.2014r. wnioskodawca wskazuje na czworo dzieci pozostających na jego utrzymaniu, czym argumentuje również bardzo trudną sytuację materialną rodziny. Następnie w odpowiedzi na wezwanie, które zobowiązywało skarżącego do złożenia wyjaśnień czy dorośli synowie uczą się, pozostają bez pracy bądź osiągają dochody, skarżący zmienił swoje oświadczenie wykazując na swoim utrzymaniu dwoje dzieci. Powyższe niewątpliwie wpływa na ocenę zarówno sytuacji materialnej rodziny, jak i rzetelności składanych oświadczeń. Wnioskujący nie przedstawił również wyciągów z rachunków bankowych do których przedłożenia był wezwany. Wezwanie obligowało skarżącego do przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, nie wyjaśnił przy tym dlaczego nie może ich przedstawić, nie złożył również oświadczenia że takowych nie posiada. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Uchylanie się od przedłożenia wymaganych dokumentów powoduje z jednej strony brak możliwości dokonania rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a z drugiej strony powoduje powstanie wątpliwości, czy sytuacja ta jest aż tak trudna oraz czy potwierdza sytuację wykazaną w formularzu wniosku. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy zobligowana jest przedstawić nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W przypadku braku określonych dokumentów należało wyjaśnić lub uprawdopodobnić przyczyny ich nieposiadania. Uzyskanie powyższych danych było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów, wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Z drugiej strony należy wskazać, iż dane, w których posiadaniu był rozpoznający niniejszy wniosek, uniemożliwiają stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów postępowania sądowego. Należy mieć na uwadze, iż wnioskodawca posiada znaczny majątek nieruchomy. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 50 ha. Powyższe wskazuje, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów. Nie wykazał przy tym żadnych obciążeń posiadanego majątku nieruchomego. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dla oceny niniejszego wniosku istotna również jest kwestia ponoszenia przez wnioskodawcę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Zauważyć należy, iż okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Wysokość miesięcznych rat kredytowych obciążających skarżącego nie została co prawda ustalona. Stwierdzono jedynie, iż w okresie styczeń – maj 2014r. skarżący dokonał spłaty kredytów w łącznej wysokości 23.552,76 zł. W ocenie Referendarza sądowego kwota uregulowanych zobowiązań w tak krótkim okresie jest znacząca i pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca posiada środki na ich regulowanie. Ponadto z analizy harmonogramu spłat dwóch kredytów wynika, iż wnioskodawca przez cały okres kredytowania będzie spłacał raty kredytów w podobnej wysokości. Zauważyć również należy, iż posiadane przez skarżącego kredyty w łącznej wysokości 350.000 zł zostały udzielone na stosunkowo niedługie okresy kredytowania 5 i 15 lat. Wskazać w tym miejscu należy, iż wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu wnioskodawcy kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, przyjmując, iż jest to średnio miesięczny koszt w wysokości 4.710 zł, a jednocześnie żądał, aby koszty sądowe pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej argumenty uznano, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w związku z czym postanowiono jak w sentencji.