I SA/Ol 352/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ryszard Maliszewski (spr.) Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka Asesor WSA - Wojciech Czajkowski Protokolant - Anna Fic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 XII 2004r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 sierpnia 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania B. M. z dnia 7.6.2004 r. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28.05.2004 r., Nr "[...]", odmawiającej umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów ewidencjonowanych za 2002 rok w łącznej kwocie 5.307,56 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z dnia 29.04.2004 r. zwróciła się podatniczka z prośbą o umorzenie pozostałej kwoty zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów ewidencjonowanych za 2002 rok, wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowej z dnia 21.01.2004 r., znak: "[...]". W dalszej części wniosku zaznaczyła, iż wnosi o umorzenie kwoty zaległości, odsetek oraz opłaty prolongacyjnej począwszy do trzeciej raty, której termin upłynął w dniu 16.04.2004 r. Prośbę swą uzasadniła trudną sytuacją materialno-bytową. Wskazała na ważny interes podatnika, jakim jest zapewnienie Jej rodzinie środków do życia. Podniosła, że od dnia 07.04.2004 r. zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Może podjąć tylko pracę nie wymagającą wysiłku fizycznego, ze względu na stan zdrowia. Ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci. Mąż z dniem 03.04.2004 r. stracił pracę, a od miesiąca stycznia b.r. nie otrzymywał wynagrodzenia z firmy w której pracował, obecnie poszukuje pracy. Podkreśliła, że poza kosztami utrzymania mieszkania ponosi wydatki na wyżywienie rodziny, naukę dzieci oraz zakup lekarstw. Zaznaczyła, iż w chwili obecnej jest na utrzymaniu rodziny. Decyzją z dnia 28.05.2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia zaległości W zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów ewidencjonowanych za 2002 rok w łącznej kwocie 5.307,56 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną. W odwołaniu od ww. decyzji zarzuciła podatniczka organowi podatkowemu I instancji, iż w przedmiotowej decyzji nieprawidłowo rozeznał stan faktyczny w zakresie- sytuacji materialnej podatnika oraz wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie pozostałej zaległości podatkowej w wysokości 5.307,56 zł, wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowej z dnia 21.01.2004 r., znak: "[...]" wraz z odsetkami i opłatą prolongacyjną. Podniosła, iż nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia, nawet po jego rozłożeniu na raty. W uzasadnieniu odwołania opisała sytuację finansową i rodzinną w jakiej się obecnie znajduje. Podkreśliła, iż w okresie od 20.02.1992r. do 31.05.2000r. oraz od 17.09.2001r. do 30.07.2003r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu, z której musiała zrezygnować ze względu na stan zdrowia. Od 1999 roku zaczęła poważnie chorować, nasiliły się stany depresji, astma, problemy z kręgosłupem, w związku z czym lekarz zalecił oszczędny tryb życia. W dniu 07.04.2004r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, uzyskując z dniem 16.04.2004 r. prawo do zasiłku w wysokości 605,10 zł brutto. W dalszej części uzasadnienia, opisała trudną sytuację społeczno-gospodarczą jaka panuje na obszarze miasta w którym zamieszkuje i jego okolic. Ponadto podkreśliła, iż dwie pierwsze raty, wynikające z decyzji rozkładającej zaległość na raty uregulowała, uzyskując nadpłatę z zeznania rocznego. Ponadto nie miała innej możliwości spłaty rat, ponieważ uzyskiwała tylko zasiłek chorobowy, a mąż pomimo, iż pracował nie otrzymał do chwili obecnej od pracodawcy zaległych wypłat. Mąż obecnie nie osiąga żadnych dochodów, jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto podniosła, iż jej mąż nie powinien odpowiadać za zaległości, ponieważ nie osiągał żadnych korzyści z prowadzonej działalności. Podkreśliła, iż ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci, z związku z czym koszty utrzymania są bardzo wysokie (m.in. opłata akademika, wyżywienie, zakup książek, przyborów szkolnych). Ponadto ponosi zwykłe koszty utrzymania, takie jak: opłata za energię, opłata za wodę, gaz, telefon, ogrzewanie, spłata kredytu, jak również zakup lekarstw. Sprawuje opiekę nad schorowaną teściową, która ukończyła 89 lat. W związku z powyższym wnosiła o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując przedmiotowe odwołanie, stwierdził co następuje. Zgodnie z art. 67 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997r. Nr 137, poz. 926 z póź. zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja wydana na podstawie ww. przepisów ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie szczególnych okoliczności uzasadniających żądanie podatnika, nie tworzy po stronie organu obowiązku jego spełnienia. Organ podatkowy może bowiem, ale nie musi skorzystać z przysługującego mu uprawnienia do zastosowania ulgi podatkowej, nawet jeśli w sprawie zachodzi przesłanka jej zastosowania, tj. ważny interes podatnika. W rozpatrywanej sprawie wnioskując o udzielenie ulgi podatkowej upatruje podatniczka "ważnego interesu podatnika" w tym, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Trudna sytuacja finansowa nie może stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi podatkowej. Umorzenia nie może uzasadniać również stan zdrowia, bowiem z kserokopii zaświadczenia lekarskiego wynika, iż może ona podjąć pracę, jednak musi być to praca nie wymagająca wysiłku fizycznego. Z przedłożonego zaświadczenia nie wynika natomiast, by nie mogła ona wykonywać pracy o innym charakterze. W związku z powyższym, aktualny stan zdrowia, jak również trudna sytuacja finansowa nie mogą stanowić przesłanki do zastosowania tak szerokiej ulgi, jaką jest umorzenie zaległości podatkowej wraz z- odsetkami i opłatą prolongacyjną. Podkreślić należy, że instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana przez organy podatkowe tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Udzielenie ulgi powoduje zawsze uszczerbek w dochodach budżetowych, a dochody te służą przecież finansowaniu potrzeb ogólnospołecznych. Ważąc zatem słuszny interes podatnika, organ podatkowy musi mieć na uwadze zarówno interes fiskalny Państwa, interes publiczny, ale także interes innych podatników, szczególnie tych, którzy terminowo i prawidłowo wywiązują się ze swoich obowiązków wobec Skarbu Państwa. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych stanowią istotne odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Za ich stosowaniem przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. W skardze skierowanej do Sądu skarżąca zarzuciła organom skarbowym nieprawidłowe rozpoznanie stanu faktycznego w zakresie jej sytuacji materialnej oraz powielając zarzuty podniesione w odwołaniu, wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie przedmiotowej zaległości. Podkreśla iż rozłożenie na raty zaległości podatkowej nie jest dla niej rozwiązaniem, gdyż nie jest w stanie spłacać ustalonych rat. Szczegółowo opisała sytuację materialną w jakiej się obecnie znajduje. Podkreśla, iż w okresie od 20.02. 1992r. do 31.05.2000r. oraz od 17.09.2001 do 30.07.2003r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu, z której mu zrezygnować ze względu na stan zdrowia. Od 1999 roku zaczęła poważnie chorować, nasiliły się stany depresji, astma, problemy z kręgosłupem, w związku z czym lekarz zalecił oszczędny tryb życia. W dniu 07.04.2004r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, uzyskując z dniem 16.04.2004 r. prawo do zasiłku wysokości 605,10 zł brutto. W dalszej części skargi wskazała na trudną sytuację społeczno- gospodarczą jaka panuje na obszarze miasta w którym zamieszkuje i jego okolic. Podkreśla, iż na dzień wydania decyzji rozkładającej na raty przedmiotową zaległość miała możliwości spłaty ustalonych rat, ponieważ otrzymywała zasiłek chorobowy w kwocie 700 zł, a mąż pomimo, iż pracował i miał ustalone wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto to otrzymywał je w zaniżonej wysokości i z dużymi opóźnieniem. Ponadto w miesiącu grudniu otrzymał aneks do umowy, którym obniżono mu wynagrodzenie do kwoty 800 zł brutto. Podkreśliła, iż mąż obecnie nie osiąga żadnych dochodów, jest zarejestrowany w jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zaznaczyła, iż dwie pierwsze raty, wynikające z decyzji rozkładającej zaległość na raty uregulowała, uzyskując nadpłatę z zeznania rocznego. Ponadto w złożonej skardze podniosła, iż mąż zgodnie z art. 111 § l Ordynacji podatkowej nie powinien odpowiadać za zaległości, ponieważ nie osiągał żadnych korzyści z prowadzonej działalności. Podkreśla, iż ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci związku z czym koszty utrzymania są bardzo wysokie (m.in. opłata akademika, wyżywienie, zakup książek, przyborów szkolnych). Ponadto ponosi zwykłe koszty utrzymania, takie jak opłata za energię, opłata za wodę, gaz, telefon, ogrzewanie, spłata kredytu, jak również zakup lekarstw. Pomimo, iż sama ma problemy ze zdrowiem, sprawuje opiekę schorowaną teściową, która ukończyła 89 lat i jest osobą wymagającą stałej opieki. Dyrektor Izby Skarbowej, odpowiadając na skargę, podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że skarżąca nie wskazała w skardze żadnych nowych okoliczności, ani dowodów, które mogłyby mieć wpływ na inne, niż podjęte rozstrzygnięcie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania podatkowego. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 67 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej. Decyzje wydane w oparciu o ten przepis są decyzjami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustalenie przez organy podatkowe okoliczności stanowiących ważny interes podatnika uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej, stanowi konieczną przesłankę dla wydania decyzji, ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej. W zakresie uznaniowym decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 122, art. 187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 210 par. 1 i 4 Ordynacji. W toku postępowania podatkowego organy podatkowe z naruszeniem art. 122, art. 187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej nie dokonały prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie decyzji sporządzono z naruszeniem art. 210 par. 1 i 4 Ordynacji. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, że instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana przez organy podatkowe tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami. Skarżąca zarówno w odwołaniu jak i skardze skierowanej do Sądu wskazywała na to, że jest w dramatycznie trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Wskazywała, że uwagi na stan zdrowia zmuszona była zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. W skazywała, że ze względu na stan zdrowia nie ma szans na znalezienie pracy. Jej mąż także utracił pracę. Organy skarbowe nie ustosunkowały się do podstawowej kwestii czy ten stan rzeczy ma charakter trwały, czy też przejściowy. W szczególności nie odniosły się do jej twierdzeń o całkowitej utracie możliwości zarobkowania i osiągania dochodów. Nie ustosunkowały się również do zarzutów skarżącej, że z uwagi na przedstawioną sytuację nie jest ona w stanie uregulować zaległości podatkowej. Wskazywała ona, że zagrożony jest biologiczny byt jej rodziny, gdyż nie posiada środków pozwalających na zapewnieniu minimum egzystencji. Ma ona utrzymaniu czworo dzieci. Twierdziła, że nie jest w chwili obecnej zapewnić im elementarnych potrzeb. Bez weryfikacji jej twierdzeń i rozważenia tych kwestii nie da się odeprzeć zarzutu, że zaskarżona decyzja jest dowolna. Bez prawidłowo ustalonego stanu faktycznego nie da się zweryfikować stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej, który w zaskarżonej decyzji podkreślił, że instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana przez organy podatkowe tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami. Ta konkluzja nie została bowiem powiązana z twierdzeniami skarżącej w przedmiocie jej sytuacji życiowej, w której się znalazła jak wykazywała nie ze swej winy. Nie ma oparcia w materiale dowodowym twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej, że powstanie zaległości podatkowej jest konsekwencją świadomego działania B. M. Tej okoliczność nie potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Art. 67 § l ordynacji podatkowej, podobnie jak obowiązujący uprzednio w tym przedmiocie art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 108 z 1993 r., poz. 486 ze zm.), oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że pozostawia on do uznania organu podatkowego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. (1999.09.03 wyrok NSA I SA/Lu 478/98 Biul. Skarb. 1999/6/30 w Lublinie. Zgodnie z treścią art. 145 par l pkt c P. p. s. a Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.