I SA/Ol 352/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. – S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. P. – S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł Wnioskiem złożonym w dniu 29 kwietnia 2014r. skarżąca Z. P. – S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 221,poz. 2193]). Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem i dorosłym synem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej oraz jej męża, odpowiednio w kwotach 1.176 zł oraz 1.284 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 2.460 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką dwóch mieszkań o powierzchni 40,42 m2 oraz 51 m2. Mieszkanie o powierzchni 40,42 m2 stanowi współwłasność małżeńską. Innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro skarżąca nie posiada. Wyjaśniła, iż jej mąż oraz syn nie posiadają innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek skarżąca wskazała na trudną sytuację finansową, która spowodowana jest niskim dochodem (netto 2080,03 zł) trzyosobowej rodziny. Podniosła iż jej syn poważnie choruje, od 2010r. przeszedł 14 operacji. Pozostaje bez pracy, na utrzymaniu matki. Wskazała również, iż jest osobą starszą i schorowaną. Ma 73 lata i leczy się na nadciśnienie , alergię, osteoporozę, miażdżycę, zwyrodnienie kręgosłupa, żylaki. Jej mąż ma 74 lata i jest inwalidą, miał orzeczoną II grupę inwalidzką, obecnie na emeryturze. Wnioskodawczyni podniosła, iż po opłaceniu wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania pozostaje na wyżywienie i odzież 19 zł na dzień dla trzech osób. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy umorzenia zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono dodatkowo, iż nieruchomości posiadane przez skarżącą nie są obciążone hipotecznie. Bezrobotny syn wnioskodawczyni, pozostający na jej utrzymaniu zamieszkuje zarówno w mieszkaniu przy ul. "[...]" (51m2) jak i okresowo z matką w mieszkaniu przy ul. "[...]" (40,42 m2). Sytuacja spowodowana jest chorobami syna, który w okresach rekonwalescencji przebywa pod opieką matki. Zgodnie z wyjaśnieniami strony, złożonymi w toku postępowania podatkowego, na wydatki rodziny składają się : opłaty bieżące i fundusz remontowy - 399,47; energia elektryczna - 70.00 zł, woda ze ściekami- 4,60 zł; gaz - 68,00 zł; śmieci – 43,50 zł; telewizja - 27,00 zł; podatek od nieruchomości oraz oplata za użytkowanie wieczyste - 2.16 zł ( 25.90 zł rocznie), wyżywienie - 750,00 zł: ubranie - 50,00 zł; leczenie wnioskodawczyni - 86,00 zł; leczenie syna - 30.00 zł; środki czystości - 70,00 zł: prowadzenie rachunku bankowego- 15.00 zł: ubezpieczenie skarżącej i jej męża w PZU - 25,00 zł (75,00 zł za trzy miesiące); telefon - 44,94 zł; spłata pożyczki w Banku "[...]" - 147,59 zł. Suma wydatków wynosi 1.883,26 zł. Dodatkowo przedłożone dokumenty wskazują na miesięczny koszt utrzymania mieszkania przy ul. "[...]" w wysokości 102,31 zł. Skarżąca wyjaśniła, iż obecnie opłaty te obciążają ją, jako właścicielkę mieszkania, ponieważ syn jest bezrobotny i nie posiada środków na ten cel. Zaległości w opłatach za to mieszkanie wynoszą 981,29 zł. Ustalono również, ze wnioskodawczyni w dniu 08.02.2013r. zaciągnęła pożyczkę w Banku "[...]" w kwocie 2.947,37 zł z przeznaczeniem na uregulowanie zaległości syna R. P. w opłatach za mieszkanie przy ul. "[...]". W dniu 28.08.2013r. zaciągnięta została kolejna pożyczka w Banku "[...]" w kwocie 6.066.91 zł. okres spłaty 60 miesięcy. Kwota 2.824,23 zł została przeznaczona na spłatę pierwszej pożyczki, a pozostałe środki przeznaczone zostały na spłatę zaległości w opłatach za mieszkanie przy ul. "[...]" w kwocie 2.049,48 zł. Ponadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca w dniu 16.09.2010r. sprzedała lokal mieszkalny, otrzymany wcześniej w drodze darowizny od syna R. P., położony w "[...]" przy ul. "[...]" za cenę 86.000,00 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a.., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego tj. zwolnienia ponad kwotę 250 zł. Przyznać należy, iż sytuacja finansowa skarżącej nie należy do łatwych z uwagi na wysokość dochodów, pozostawanie na jej utrzymaniu dorosłego syna, stan zdrowia członków rodziny oraz wiek wnioskodawczyni. Zauważenia jednak wymaga, iż skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego, który umożliwia jej zdobycie niezbędnych środków finansowych. Aktualnie skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 51m2 oraz współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 40,42 m2. Posiadane nieruchomości nie są obciążone hipotecznie. Wskazać zatem należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). W warunkach niniejszej sprawy wykorzystanie jednej z nieruchomości mieszkalnych posiadanych przez wnioskodawczynię, w celu pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, np. przez jej wynajęcie, wydaje się uzasadnione w sytuacji finansowej skarżącej. Zwłaszcza, że jak wynika z akt sprawy bezrobotny syn okresowo, w okresach rekonwalescencji lub zaostrzenia choroby zamieszkuje z matką. Niewykorzystywanie w ten sposób jednego z mieszkań generuje dodatkowe koszty, co powoduje narastające zadłużenie wnioskodawczyni, a w konsekwencji trudną sytuację finansową. Dodatkowo wskazać należy, iż pod koniec 2010r. (k. nr 13 akt administracyjnych) skarżąca dokonała sprzedaży mieszkania w "[...]" za kwotę 86.000 zł, tym samym była w posiadaniu znacznych środków finansowych, które przy racjonalnym wykorzystaniu mogłyby służyć na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego aktualnie posiadane nieruchomości umożliwiają zdobycie środków finansowych oraz poprawę trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Rozpoznający niniejszy wniosek nie kwestionuje, iż dochody skarżącej i jej męża nie są wysokie i muszą wystarczyć na utrzymanie trzech osób. Nie kwestionuje także stanu zdrowia członków rodziny i związanych z tym dodatkowych kosztów, a także faktu iż skarżąca jest osobą starszą, jednakże okoliczności niniejszej sprawy tj. stan majątkowy wnioskodawczyni, nie pozwalają uznać, iż spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Dlatego też uznano, iż spełnia ona przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.