I SA/Ol 355/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: określenia należnego podatku od towarów i usług podlegającego wpłacie na rachunek urzędu skarbowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 18 lipca 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący W. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną I. M., 12-letnią córką i 10-letnim synem. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Nie uzyskuje żadnego dochodu, jego małżonka również nie uzyskuje żadnego dochodu. Argumentując wniosek wskazał na ciężką sytuację materialną. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 20.07.2012 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym skarżący zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, budynek ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu i wysokości, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków), przedłożenia odpowiednich decyzji w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący się utrzymuje, w związku z wypełnieniem rubryki nr 10 formularza wniosku PPF " Dochody" w sposób wskazujący, iż ani on, ani jego małżonka nie uzyskują żadnych dochodów, w sytuacji korzystania z pomocy finansowej innych osób ( np. rodziny), należy wskazać stopień pokrewieństwa oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać rodzinie skarżącego, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiada(ją) rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych ( firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo z wnioskodawcą, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń - czerwiec 2012 r.), - oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 18.07.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub jego małżonka prowadzą nadal działalność gospodarczą, w przypadku odpowiedzi pozytywnej proszę o nadesłanie zeznań podatkowych za lata 2010, 2011, wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za okres 01.01.2012 r. do 30.06.2012 r. , deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, – oświadczenia czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiada(ją) polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 30 lipca 2012r. skarżący wyjaśnił, iż zamieszkuje nieodpłatnie u rodziców, ponosi koszty eksploatacyjne w związku z zamieszkiwaniem w domu rodziców w wysokości 1.200 zł, nie korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. Wskazał, że utrzymuje się z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada konto w "[...]", zajęte na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych ruchomości czy też nieruchomości. Wskazał, że jego małżonka również prowadzi działalność gospodarczą, działalność ta nie przynosi dochodów. Wskazał również, ze zarówno on jak i jego żona nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania i w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Analizując przedłożone przez skarżącego dokumenty i informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie można uznać, aby skarżący przekonał rozpoznającego wniosek o niemożliwości uiszczenia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. W złożonym formularzu wniosku PPF z dnia 18 lipca 2012r. skarżący nie wykazał uzyskiwania jakichkolwiek dochodów przez siebie jak i swoją żonę. Tym samym uzasadnione było wezwanie wnioskodawcy do wyjaśnienia z czego utrzymuje siebie i swoją rodzinę. Jednocześnie wezwano skarżącego do wyjaśnień czy on lub jego małżonka prowadzą nadal działalność gospodarczą i przedłożenia w przypadku odpowiedzi pozytywnej zeznań podatkowych za lata 2010, 2011, wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za okres 01.01.2012 r. do 30.06.2012 r. , deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011. Odnosząc się w tym zakresie do wezwania skarżący wyjaśnił, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał również, że małżonka także prowadzi działalność gospodarczą jednakże nie uzyskuje z niej dochodów. Wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów źródłowych, do których przedłożenia został zobowiązany. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż oświadczenie wnioskodawcy, w którym początkowo nie wykazuje uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, a następnie wyjaśnia, że utrzymuje się z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności, nie może zostać uznane za wiarygodne. Ponadto nie zostało w żaden sposób wyjaśnione jakiej wysokości dochody skarżący osiąga, a taka informacja jest niezbędna dla ustalenia czy ma on możliwość poniesienia kosztów sądowych czy też nie. W związku z lakonicznymi wyjaśnieniami w tym zakresie stwierdzić należy, że nie sposób ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Nie przedstawiając dokumentów źródłowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uniemożliwił wyjaśnienie kwestii dochodów oraz ocenę jego możliwości finansowych. Żądane informacje i dokumenty były bowiem niezbędne do stwierdzenia, czy skarżącego można było zwolnić od kosztów sądowych. Istotna dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy była aktualna kondycja finansowa prowadzonej przez niego działalności, którą to można było ustalić na podstawie odpisu z księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych czy też na podstawie złożonych deklaracji podatkowych. Uchylanie się od przedłożenia wymaganych dokumentów powoduje z jednej strony brak możliwości dokonania rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a z drugiej strony powoduje powstanie wątpliwości, czy sytuacja ta jest aż tak zła oraz czy potwierdza sytuację wykazaną w formularzu wniosku. W przypadku braku określonych dokumentów należało wyjaśnić lub uprawdopodobnić przyczyny ich nieposiadania. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do skarżącego pytań zauważyć należy, iż nie przedłożył on również dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego i rodziny, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż ponosi koszty eksploatacyjne związane z zamieszkiwaniem u rodziców w wysokości 1.200 zł. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Wnioskodawca nie przedstawił również wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że jego konto jest zajęte na rzecz ZUS. Wskazując na powyższe dodać również należy, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04), bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). W tej sytuacji należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, czym uniemożliwił rozpoznającemu wniosek ocenę, czy faktycznie nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie można bowiem wykluczyć, że może on zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Powoływanie się natomiast na trudną sytuację materialną, uniemożliwiającą poniesienie kosztów sądowych, w sytuacji nie wykazania wysokości dochodów, jest niewystarczające dla pozytywnego rozpoznania wniosku. Dodać również należy, iż nie znając wysokości uzyskiwanych dochodów nie jest możliwe porównanie możliwości finansowych wnioskodawcy z wysokością obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w konkretnym postępowaniu. Brak uwiarygodnienia przedstawionych oświadczeń, ich lakoniczność nie pozwoliły na przyjęcie, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z powyższym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.