I SA/Ol 360/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 3 listopada 2009 r. skarżący S. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości 939,12 zł miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada majątku. Wyjaśnił, że ponosi stałe miesięczne wydatki w postaci: czynszu za mieszkanie w wysokości 457,62 zł, energii eklektycznej ok. 50 zł miesięcznie oraz opłaty za telefon ok. 30 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w kwocie 517 zł, gdyż obecnie sam zamieszkuje i utrzymuje się z renty w kwocie 939,12 zł. Nadto oświadczył, że wydatki na utrzymanie mieszkania, energię i telefon przekraczają kwotę 500 zł miesięcznie, zatem na wyżywienie pozostaje mu kwota ok. 400 zł miesięcznie. Do wniosku załączył odpis decyzji ZUS w zakresie wysokości świadczenia rentowego, zawiadomienie o zmianie wysokości opłat za użytkowanie mieszkania od dnia 1.07.2011 r. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 30.05.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim z B. P., która nie uzyskuje dochodów. Zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym współwłasność synów. Korzysta z niego na podstawie umowy użyczenia. Ponosi stałe koszty utrzymania w kwocie ok. 600 zł. Ponadto wskazał, że nie posiadał majątku w okresie od 01.01.2009 r. do 30.05.2011 r. jak i nie poniósł kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo podniósł, że posiada stałe obciążenia w postaci: spłaty kredytu studenckiego za syna w kwocie 230 zł miesięcznie, spłaty do "A" odszkodowania za wypadek samochodowy w kwocie 120 zł miesięcznie oraz ponosi koszty leczenia w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Do oświadczenia załączył odpis faktury za energię elektryczną na łączną kwotę 237,55 zł za okres 6 miesięcy, odpisy pokwitowań składek do "B", z których wynika, że S. P. miesięcznie opłaca składkę w wysokości 32,40 zł, natomiast B. P. w kwocie 35 zł miesięcznie, dwie faktury opłat za telefon na kwotę 28,29 zł każda, oraz odpisy wyciągów z banku za okres od 19.10.2010 r. do 17.11.2010 r., od dnia 01.01.2011 r. do 13.01.2011 r. , od dnia 22.01.2011 do dnia 22.02.2011 r., od dnia 04.03.20011 r. do 04.04.2011 r., od dnia 06.04.2011 r. do 05.05.2011 r., od dnia 01.05.2011 r. do 31.05.2011 r. i od dnia 05.05.2011 r. do 03.06.2011 r. oraz odpis umowy zlecenia zawartej z profesjonalnym pełnomocnikiem. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 30.05.2011 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samy dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ze złożonych bowiem oświadczeń wynika, że na koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj. czynsz, spłatę raty kredytu studenckiego, regresu z tytułu odszkodowania dla "A", opłatę rachunków za energię (39,59 zł – średnio miesięcznie), opłatę składek do "B" za siebie i współmałżonkę, opłatę za telefon oraz opłatę stałą za prowadzenie rachunku bankowego, skarżący wydatkuję miesięcznie kwotę ok. 980 zł. Przy czym zaznaczyć należy, że wydatki te nie obejmują wydatków na leczenie, które zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy wynoszą ok. 100 zł miesięcznie, nadto wydatków na żywność czy też innych niezbędnych dla normalnego funkcjonowania kosztów (na zakup odzieży, obuwia oraz środków czystości). Przy czym należy wskazać, że w oświadczeniu złożonym na formularzu wniosku wyjaśniał, że stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 500 zł, natomiast na wyżywienie pozostaje mu kwota 400 zł. Podkreślić należy, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że uzyskuje dochody wyłącznie z renty w kwocie 939,12 zł, małżonka zaś nie uzyskuje żadnych dochodów. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie referendarza sądowego złożone oświadczenie jest niewiarygodne i w związku z tym brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji bowiem gdy wykazywane przez wnioskodawcę wydatki przekraczają uzyskiwane dochody miesięczne, nadto wykazane stałe wydatki nie uwzględniają kosztów zakupu podstawowych produktów żywnościowych, bez których normalne funkcjonowanie jest niemożliwe, nie można było uznać, że złożone oświadczenie było pełne i odzwierciedlało rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że oceny tej nie zmienia fakt, iż wysokość czynszu określona przez wnioskodawcę jest na dzień 01.07.2011 r. Niewątpliwie bowiem wysokość wskazywanych stałych wydatków przekracza wysokość uzyskiwanych dochodów wykazanych w oświadczeniu. Przy czym zauważyć należy, że jak wynika z przedłożonych odpisów wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy od miesiąca maja br. wysokość świadczenia rentowego wpływająca na konto skarżącego wynosi 662,72 zł. Nadto na podstawie tytułu egzekucyjnego z rachunku bankowego wnioskodawcy pobrano w dniu 18.05.2011 r. kwotę 330,03 zł. Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo wezwania do przedłożenia także innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić jego rzeczywistą sytuację finansową, skarżący nie wyjaśnił relacji pomiędzy nim a współmałżonką. Wnioskodawca poprzestał wyłącznie na lakonicznym oświadczeniu, iż pozostaje w związku małżeńskim z B. P., która zgodnie z oświadczeniem nie uzyskuje żadnych dochodów. Okoliczność ta niewątpliwie nie pozostaje bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku i ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym dla oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącego konieczna jest wiedza o sytuacji majątkowej żony, gdzie zamieszkuje (skoro jak twierdzi prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe), jaki posiada majątek, z jakich dochodów się utrzymuje. Referendarz sądowy jak i Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinni posiadać pełną wiedzę na temat sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy, który winien przedstawić wszelkie okoliczności składające się na jego aktualną sytuację życiową i materialną. Zatem niemożliwe jest rozpatrzenie wniosku skarżącego w aspekcie jego możliwości finansowych w oparciu o przedstawione oświadczenia. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny (referendarz sądowy) orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego (referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). W tak ustalonym stanie faktycznym, brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.