I SA/Ol 376/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2009r. skarżący S. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 24.781 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca jest zatrudniony w spółce A i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.276 zł brutto miesięcznie ( zaświadczenie – k. 66 akt sądowych). Ponadto ze złożonego formularza wynika, iż skarżący zamieszkuje w mieszkaniu żony, jednakże nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż na dzień dzisiejszy nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 24.781 zł. Wskazał, iż pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z małżonką, żyją w faktycznej separacji. Dodał, iż w stosunku do niego toczy się postępowanie egzekucyjne do kwoty 2.500.121,48 zł ( zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego – k. 65 akt sądowych). Podkreślił również, powołując się na orzeczenie SN z dnia 11.01.1995r, sygn. akt III ARN 75/94, iż jako osoba fizyczna nie ma ani prawnego, ani zwyczajowego obowiązku zabezpieczenia się na wypadek konieczności pokrycia kosztów. Prawo skarżącego do Sądu nie może być prawem papierowym. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: szczegółowego przedstawienia miesięcznych wydatków, posiadania polis ubezpieczeniowych, przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych osobistych za okres 6 ostatnich miesięcy, posiadanych nieruchomości, ruchomości większej wartości, zasobach pieniężnych w okresie od 01.01.2005r. do 02.06.2009r., wysokości i źródła dochodów, majątku współmałżonka (nieruchomościach, zasobach pieniężnych) w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2005 – 2008r. Termin uzupełnienia wniosku został zakreślony na 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Ponieważ przesyłka zawierająca wezwanie nie została odebrana przez skarżącego z uwagi na jego nieobecność w miejscu zamieszkania, została ona awizowana i złożona w dniu 12 czerwca 2009 r. we właściwej placówce pocztowej (UP "[...]"). Mimo jej ponownego awizowania w dniu 22 czerwca 2009 r., przesyłka nie została podjęta. Po zwrocie przesyłki do Sądu została ona wysłana powtórnie na adres skarżącego. Przesyłka ponownie nie została odebrana przez skarżącego z uwagi na jego nieobecność w miejscu zamieszkania, została ona awizowana i złożona w dniu 6 lipca 2009 r. we właściwej placówce pocztowej (UP "[...]"). Mimo jej ponownego awizowania w dniu 14 lipca 2009 r., nie została także podjęta w 14 dniowym okresie liczonym od dnia pierwszego zawiadomienia, co jednak wywołuje zastępczy skutek doręczenia z upływem ostatniego dnia tego okresu tj. 20 lipca 2009 r. - stosownie do art. 73 p.p.s.a., (dowód -zwrócona do tutejszego sądu przesyłka – k. 73-74 akt sądowych). Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 10 czerwca 2009 r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Oceniając sytuację finansową S. J. na podstawie zawartych w formularzu wniosku PPF oświadczeń, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Mając na uwadze wysokość wpisu w niniejszej sprawie oraz wysokość dochodów skarżącego, można by uznać, iż nie jest on w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Jednakże, aby dojść do takiego przekonania rozpoznający wniosek, musi ocenić całokształt sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego na podstawie również dodatkowych dokumentów i oświadczeń, i jak wskazano wyżej osiągnąć stan pewności, że sytuacja wnioskodawcy uprawnia do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od całości kosztów sądowych lub od ich części. Określenie i ocena w jakiej części skarżący mógłby partycypować w uiszczeniu kosztów należnych Skarbowi Państwa możliwe byłoby również - na podstawie wyczerpujących danych obrazujących sytuację wnioskodawcy. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Nie zostało również wyjaśnione czy skarżący posiada rachunki bankowe, czy posiada (bądź posiadał) zgromadzone na nich środki finansowe, czy posiada polisy ubezpieczeniowe. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez skarżącego w okresie trzyletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy skarżący w tym okresie posiadał ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez potencjalnego wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w pewnym przedziale czasu poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Wreszcie nie ustalono sytuacji majątkowej małżonki skarżącego, z którą pomimo nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, zamieszkuje. Skarżący oświadczył co prawda, iż pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, jednakże okoliczność ta nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych i poprzestaniem na wykazaniu wyłącznie jego sytuacji majątkowej. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA, 1(4)2005). Dlatego też próbowano ustalić dochody oraz majątek małżonki wnioskodawcy. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i oświadczeń, do których złożenia skarżący został wezwany spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.