I SA/Ol 377/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 25 maja 2015r., złożonym wraz ze skargą, skarżąca E. J., reprezentowana przez adwokat M. L., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł ( zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem. Skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, z którego nie wykazała wysokości uzyskiwanego dochodu. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 145 ha. Argumentując wniosek skarżąca wskazała na szereg zobowiązań finansowych w tym koszty utrzymania rodziny, domu i gospodarstwa, a także "konieczność wybudowania i wyposażenia ubojni dla krów na skutek otrzymanych dotacji. Jeżeli ubojnia nie zostanie wybudowana to skarżąca będzie zobowiązana do zwrotu otrzymanych dotacji". Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie wskazała co prawda wysokości uzyskiwanego dochodu z prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego, nie wykazała także wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, domu i gospodarstwa, niemniej jednak biorąc pod uwagę jej stan majątkowy, stwierdzić należy, że nie uzasadnia on przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa. Nie można bowiem przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych w wyżej wskazanej wysokości (200 zł) spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie wnioskodawczyni i jej rodzinie minimum warunków socjalnych. Wskazać należy, że skarżąca jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 145 ha. W sytuacji gdy wnioskodawczyni prowadzi duże gospodarstwo rolne, prawie 15 krotnie przekraczające średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r., nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku. Prowadzenie dużego gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje wysokie koszty, ale również wiąże się z uzyskiwaniem wysokich przychodów, z których to wnioskodawczyni jest w stanie zapłacić niezbędne koszty. W tej sytuacji, okoliczność na którą powołuje się skarżąca tj. koszty utrzymania domu, rodziny i gospodarstwa rolnego nie przemawia za skutecznym ubieganiem się o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się do braku wykazania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, wskazać należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Stosownie do wydanego na podstawie powołanego unormowania obwieszczenia Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz. 827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Skarżąca nie podała co prawda, czy powierzchnia posiadanego przez niego gruntu rolnego określona została w ha przeliczeniowych, czy też w ha fizycznych, jednakże biorąc pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego, 145 ha, przyjąć należy, iż dochód ten powinien być bardzo wysoki ( około 400.000,00 zł rocznie). Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania znacznego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego. Nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży całości czy części majątku. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego otrzymuje, jak wynika z zaskarżonej decyzji z dnia 24 kwietnia 2015r., płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a więc dodatkowy dochód poza dochodem, który może osiągnąć z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Za rok 2013r. wnioskodawczyni przyznana została kwota w wysokości 96.567,35 zł. Zwrócić również należy uwagę, że skarżąca nie wykazała żadnych nadzwyczajnych i szczególnych wydatków obciążających ją oraz jej rodzinę, takich jak np. zajęcia komornicze, egzekucja majątku, zły stan zdrowia, inwalidztwo. Koszty utrzymania domu i rodziny nie są czymś wyjątkowym, odbiegającym od typowych sytuacji rodzinnych. Tego rodzaju wydatki ponoszone są przez ogół społeczeństwa. Powoływanie się natomiast na konieczność wybudowania i wyposażenia ubojni dla krów nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, czy powoływania się na trudną sytuację finansową. Skarżąca nie została bowiem zobligowana wbrew swojej woli do wzięcia udziału w takim przedsięwzięciu. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego musiała sama wystąpić z wnioskiem o otrzymanie dotacji na wybudowanie ubojni i takie preferencje w postaci środków finansowych na ten cel otrzymała. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącej został zwiększony o uzyskane kwoty dotacji, które posłużyły na inwestycje i rozwój jej gospodarstwa rolnego. Innymi słowy składniki majątkowe wnioskodawczyni zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. Trudno zatem przyjąć argumentację skarżącej, że zobowiązana jest do wybudowania ubojni, ponieważ w przeciwnym razie konieczny będzie zwrot dopłat. O trudnej sytuacji materialnej skarżącej nie świadczy również fakt ustanowienia przez nią pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Jednakże okoliczność powyższa wskazuje, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie jest na tyle zagrożona, aby niemożliwe było poniesienie tego rodzaju kosztów, które nie służą zaspokojeniu elementarnych potrzeb wnioskodawczyni bądź jej rodziny. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc zatem pod uwagę znaczny majątek nieruchomy skarżącej stwierdzić należy, że wnioskodawczyni będzie w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego oraz ewentualne przyszłe koszty postępowania sądowego, które mogą, ale nie muszą wystąpić. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.