I SA/Ol 392/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do września 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 10 maja 2013 r. złożonym wraz ze skargą, W. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu w wysokości 2.000 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową od marca 2004r. Wnioskodawca i jego żona prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący utrzymuje się z emerytury wojskowej w wysokości 691,75 zł netto miesięcznie. Uzyskiwane dochody w całości wydatkuje na wyżywienie i leki. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi majątek odrębny żony. Ponadto ze skargi wynika, iż z emerytury skarżącego w wysokości 2.558,21 zł (przed potrąceniami) - 55% przekazywane jest w postaci alimentów dla żony skarżącego, a część wynagrodzenia zajęta jest przez komornika. Argumentując wniosek wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności, a z uzyskiwanego dochodu nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Pismem z dnia 12.07.2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny - żony (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.01.2013 r. do 12.07.2013r., oświadczenia o korzystaniu z czyjejś pomocy finansowej (rzeczowej), - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę i jego współmałżonkę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (1 stycznia 2013r.- 30 czerwca 2013r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wysokości uzyskiwanych przez współmałżonkę dochodów, - przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dokonywanych potrąceń z dochodów wnioskodawcy wraz z określeniem podstaw prawnych dokonywanych potrąceń, przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających zarówno wysokość jak i tytuł egzekucyjny, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy małżonkowie spłacili kredyt zaciągnięty w dniu 8 grudnia 2006r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy G. B. zgodnie z oświadczeniem z 03.01.2007r. dokonał spłaty długu( informacje na podstawie materiałów zgromadzonych do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 227/12), - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącego lub jego współmałżonkę wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy. W odpowiedzi na wezwanie W. R. wyjaśnił, iż otrzymuje emeryturę wojskową, która po potrąceniach wynosi 691,75 zł. Otrzymywane świadczenie przeznacza w całości na leki, wyżywienie i środki czystości. Podał, iż mieszka w lokalu mieszkalnym będącym własnością jego żony, która pomimo rozdzielności majątkowej pozwala mu w tym mieszkaniu zamieszkiwać. Skarżący nie ponosi żadnych opłat związanych z utrzymaniem. Wskazał, iż nie posiadał ani nie posiada żadnej nieruchomości. Nie posiada rachunku bankowego. Żona posiada rachunek bankowy, na który wpływają alimenty w wysokości 1.400 zł. miesięcznie. Żona wnioskodawcy uzyskuje dochód z tytułu alimentów w kwocie 1.400 zł oraz renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wysokości 1500 zł. Z tych dochodów pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłaty za prąd, wodę, gaz, telefon, ogrzewanie, RTV, koszty swojego wyżywienia, opłaty za badania lekarskie i rehabilitację. Wyjaśnił także, że żona choruje na chorobę nowotworową. Wnioskodawca wyjaśnił, iż kredyt zaciągnięty w dniu 08.12.2006r. został przez żonę spłacony. Oświadczył również, iż G. B. nie wywiązał się ze swoich zobowiązań wobec wnioskodawcy i nie spłaca żadnych rat długu. Skarżący nie posiada polisy ubezpieczeniowej. Podniósł, iż stan zdrowia żony i jej leczenie wymaga ponoszenia dużych kosztów miesięcznie, gdyż nie wszystkie badania i rehabilitacja refundowana jest przez NFZ. Do złożonego oświadczenia wnioskujący załączył decyzję o waloryzacji emerytury wojskowej, z której wynika, iż do wypłaty miesięcznie przysługuje skarżącemu kwota 691,75 zł. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym nie zgodziła się z argumentacją Referendarza sądowego, że jej sytuacja materialna pozwala na pokrycie kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zdaniem skarżącego, złożył on wyjaśnienia odnoszące się m.in. do wysokości osiąganych przez niego dochodów oraz na jakie cele są one przeznaczane. Z jego wyjaśnień jednoznacznie wynikało, że sytuacja materialna nie pozwala na partycypację w kosztach postępowania. Skarżący zwrócił uwagę, że wnosił już skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wraz z wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W sprawach o sygn. akt I SA/Ol 412/09, I SA/Ol 434/09 oraz I SA/Ol 227/12 przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Zaznaczył jednocześnie, że w porównaniu do lat poprzednich jego sytuacja finansowa nie uległa poprawie. W jego ocenie, rozbieżna kwalifikacja kondycji finansowej skarżącego w poszczególnych sprawach narusza zasadę zaufania obywatela do Państwa. Skarżący podkreślił również, że wniósł do Sądu dwie skargi wraz z wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych w całości ( sygn. akt I SA/Ol 392/13 oraz I SA/Ol 476/13). W ocenie Skarżącego, przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, w tym uiścić jednorazowo kwoty w łącznej wysokości 3 880 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a"., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23 grudnia 2008 r., II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zaznaczyć przy tym trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W badanej bowiem sprawie, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący otrzymuje emeryturę wojskową w wysokości 691,75 zł. Uzyskiwane dochody w całości wydatkuje na wyżywienie i leki. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi majątek odrębny żony. Ponadto ze skargi wynika, iż z emerytury skarżącego w wysokości 2.558,21 zł (przed potrąceniami) - 55% przekazywane jest w postaci alimentów dla żony skarżącego, a część wynagrodzenia zajęta jest przez komornika. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a z uzyskiwanego dochodu nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W związku z przedstawioną sytuacją skarżący został wezwany do przedstawienia sytuacji majątkowej swojej żony. W tym miejscu wskazać należy, że wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca mieszka w lokalu mieszkalnym będącym własnością jego żony, która pomimo rozdzielności majątkowej pozwala mu w tym mieszkaniu zamieszkiwać, to dochody i wydatki tej osoby bezsprzecznie kształtują również jego status majątkowy, wskazując również o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). W niniejszej sprawie, obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zatem do sytuacji, w której o zwolnienie z kosztów wnosi osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 09.07.2013r. sygn. akt I OZ 567/13 publ. CBOIS). Rozpoznając niniejszy wniosek Sąd uznał, iż przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa małżonki nie stanowiła wystarczającej podstawy do oceny, czy strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości lub w części. Orzekanie zaś na podstawie niekompletnych danych jest niedopuszczalne. Z przedstawionych przez skarżącego okoliczności faktycznych wynika jedynie, że płaci on małżonce alimenty w wysokości 1.400 zł miesięcznie, natomiast ona ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłaty za gaz, wodę, energię telefon ogrzewanie itp. Skarżący nie określił jednak jakiej wysokości są to koszty, jakie koszty związane są z leczeniem i rehabilitacją żony oraz jego leczeniem. Wnioskodawca podnosi, iż są to znaczące koszty, jednak nie wyjaśnia jakie są to kwoty w miesięcznym budżecie. Ponadto skarżący nie uwiarygodnił ponoszenia jakichkolwiek kosztów utrzymania finansowanych przez niego czy przez jego małżonkę. W sytuacji znacznej pomocy finansowej ze strony współmałżonki istotnym było również zestawienie miesięcznych wydatków skarżącego i jego żony. Na ocenę sytuacji finansowej skarżącego ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Z przedstawionych zaś okoliczności faktycznych wynika, że skarżący dysponuje miesięcznie kwotą 691,75 zł, natomiast jego małżonka kwotą 2.900 zł. Przedłożone przez Skarżącego oświadczenia w tym zakresie są jednak zbyt ogólnikowe, aby można było dokonać miesięcznego zestawienia wydatków małżonków oraz gospodarstwa domowego w którym zamieszkują. Rozpoznając niniejszy wniosek Sąd uwzględnił również, że skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez jego żonę. Skarżący wyjaśnił, iż sam nie posiada rachunków bankowych, jednak jego żona takowe posiada. Stwierdzenie, ze żona posiada rachunek bankowy na który wpływają alimenty w wysokości 1.400 zł jest niewystarczające dla oceny, czy mogłaby ona wspomóc finansowo współmałżonka. Analiza dokumentów bankowych pozwoliłaby natomiast ocenić, czy małżonka skarżącego mogła zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Podnoszony natomiast w sprzeciwie argument, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 392/13 oraz I SA/Ol 476/13 wynoszą łącznie 3 880 zł nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że przedłożone oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach budzą wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Również przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym ( poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad określoną kwotę) w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 412/09, I SA/Ol 434/09 oraz I SA/Ol 227/12 nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazuje natomiast, że skarżący nie powinien być zaskoczony koniecznością wyczerpującego wypełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.