I SA/Ol 401/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń-czerwiec 2012r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 27 maja 2015r., skarżący P.G. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B. G. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około "[...]" brutto. Żona skarżącego nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni "[...]" budynku gospodarczego, warsztatu i garażu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Wnioskodawca wskazał na następujące wydatki: prąd "[...]"zł, leczenie żony, dojazdy, lekarstwa - "[...]"zł, ogrzewanie "[...]" zł, woda "[...]" zł, wywóz nieczystości- "[...]" zł, wydatki na żywność "[...]" zł. Łączną kwotę wydatków określił na kwotę "[...]" zł. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący ponownie wyjaśnił, iż jego dochód wynosi około "[...]" zł, a wydatki kształtują się na poziomie "[...]"zł. Wyjaśnił, iż posiadanej nieruchomości rolnej nie wykorzystuje w żaden sposób, nie przynosi ona żadnych dochodów. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Wskazał, iż dom który zamieszkuje ma powierzchnię "[...]" m2, jest to dom bliźniak w starym budownictwie. Podniósł, iż posiada dwa samochody osobowe "[...]" z 1994r. i "[...]" z 1992r.. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej w związku z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Wskazał, iż w okresie 01.01.2012r do 16.07.2015 r. posiadał: dom jednorodzinny o powierzchni "[...]" m2, budynek gospodarczy o powierzchni "{...]"m2, garaż/warsztat o powierzchni "[...]" m2 oraz dom jednorodzinny o powierzchni "[...]"m2. wszystkie budynki położone są na terenie miejscowości "[...]". Dodał, iż poza ruchomościami związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą nie posiada innych ruchomości o wartości ponad 3.000 euro oraz żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Wskazał, iż wysokość opłat za usługi pełnomocników to wynagrodzenie podstawowe w wysokości "[...]" zł oraz wynagrodzenie podstawowe stanowiące 5% netto kwoty o jakie pomniejszone zostaną zobowiązania. Do złożonych oświadczeń wnioskodawca przedłożył dokumenty źródłowe do których złożenia został wezwany: kserokopie faktur potwierdzających ponoszenie opłat za energię elektryczną, wodę, kserokopie wyciągów z rachunków bankowych z "[...]" kserokopie wykazu środków trwałych, kserokopie z Księgi Przychodów i Rozchodów za poszczególne miesiące styczeń- czerwiec 2015r. oraz zestawienie roczne księgi za rok 2014, kserokopie deklaracji VAT – 7 wraz z kserokopiami urzędowego poświadczenia odbioru za miesiące kwiecień - czerwiec 2015r i kserokopię umowy w zakresie pełnomocnictwa i opłat za usługę prawną. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż rozpoznającemu wniosek z urzędu znany jest fakt, iż przed tut. Sądem skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów sądowych łącznie w sześciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. "[...]", w których łączny wpis sądowy od skarg wynosi "[...]". Podkreślić przy tym należy, że na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. akt "[...]", w których łączna wartość wpisów od skarg wynosi "[...]’ zł wydane zostały cztery postanowienia z dnia "[...]" r., na mocy których tut. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym zasadnym jest rozważenie czy wnioskodawca, w jego sytuacji materialnej i finansowej, jest w stanie ponieść opłaty sądowe w wyżej wskazanej wysokości. Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Jak wynika z przedłożonej przez niego księgi przychodów i rozchodów miesięczne dochody w okresie od kwietnia do czerwca 2015r. kształtowały się w wysokości od "[...]" (czerwiec 2015r.) do ( "[...]" zł za kwiecień 2015r.). Łączny dochód za sześć miesięcy bieżącego roku wyniósł "[...]" zł. Natomiast dochód za rok 2014 wyniósł "[...]"zł. Uwzględniając wyjaśnienia skarżącego, iż jego konta bankowe są zablokowane, a jego dochód miesięczny wynosi około "[...]" zł, nie można tracić z pola widzenia wysokości obrotów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, wysokości przychodów oraz uzyskiwanego dochodu. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika, iż strona skarżąca prowadzi działalność o dużych rozmiarach, przychody z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2014r. wyniosły bowiem "[...]" zł, natomiast w okresie styczeń – czerwiec 2015r. wyniosły "[...]" zł. Należy również mieć na uwadze iż prowadzona działalność nie przynosi strat, przeciwnie jak wskazano wyżej przynosi zyski i to dość znaczne za wyjątkiem miesiąca czerwca 2015 r. Przy czym stwierdzić należy, że pomimo dość znacznego spadku dochodu za ten miesiąc, przychody w tym okresie wyniosły "[...]"zł, zaś koszty wyniosły "[...]" zł. Powyższe w ocenie rozpoznającego wniosek wskazuje, że skarżący posiada środki na opłacenie kosztów działalności gospodarczej. Podkreślić bowiem należy, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", skarżący może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach, co potwierdzają m.in. wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy przedstawione na wezwanie. Co więcej istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Odnośnie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej kreujących niski dochód czy nawet stratę, za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego o wartościach wykazanych w dokumentach źródłowych oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić, a co za tym idzie, że dostarcza i może dostarczyć środki umożliwiające poniesienie również kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenie potwierdza również okoliczność posiadania środków trwałych w postaci "[...]" samochodów ciężarowych, których wartość jak podał skarżący wynosi "[...]" zł. Z przedłożonego natomiast wykazu środków trwałych wynika, iż wnioskodawca systematycznie zwiększa wartość posiadanego przez siebie majątku poprzez zakup nowych pojazdów, co oznacza, że rozwija swoją działalność i w nią inwestuje. Wskazać należy, iż w ubiegłym roku skarżący dokonał zakupu kolejnych środków trwałych do prowadzenia swojej działalności gospodarczej za kwotę "[...]" zł. Powyższe okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Nie można również, w tym stanie rzeczy, uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. W dalszej części uzasadnienia stanowiska, co do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, wskazać należy na wydatki, które skarżący ponosi w związku z posiadaniem kredytów. Jak wynika z wyciągów bankowych wnioskodawca z tego tytułu ponosi wysokie koszty oscylujące w granicach średnio ponad "[...]" zł miesięcznie. Z powyższych danych wynika, iż skarżący spłaca zaciągnięte zobowiązania. Dane te potwierdzają, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonych kredytów w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na inwestycje i rozwój jego firmy. Tym samym składniki majątkowe wnioskodawcy zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 4,1 ha. Jak wynika z przedstawionej polisy ubezpieczeniowej wartość ww. majątku wnioskodawca wycenił na kwotę "[...]"zł – budynek mieszkalny – "[...]" zł, budynek gospodarczy – "[...]" zł zaś garaż na kwotę "[...]"zł. Wartość ww. majątku znacząco przekracza zatem wartość należnych kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada tym samym potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa, płatności obszarowe. Nieruchomości mogą być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Wnioskodawca wyjaśnił jednak, że nie wykorzystuje posiadanej nieruchomości i nie uzyskuje z niej jakichkolwiek dochodów. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Ponadto okoliczność ustanowienia przez wnioskodawcę pełnomocnika, nie wskazuje na jego trudną sytuację materialną i finansową, która wymagałaby interwencji ze strony państwa w zakresie uiszczania za niego kosztów sądowych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów podstawowe wynagrodzenie pełnomocników skarżącego to kwota "[...]" zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniono również, iż będzie on zobowiązany do poniesienia wpisów sądowych w sześciu sprawach. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy uzyskuje przychody, których wysokość umożliwia również poniesienie kosztów sądowych, posiada także majątek nieruchomy, który może służyć pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza funkcjonuje prawidłowo osiągając zyski, a jej byt nie jest zagrożony. Rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków nie wskazuje natomiast, aby niemożliwe było poniesienie przez niego kosztów sądowych związanych z wniesionymi skargami. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.