I SA/Ol 405/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 sierpnia 2014 r. wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 ( słownie dwa tysiące) zł. WSA/post.1 - sentencja postanowienia I SA/Ol 405/14 Uzasadnienie P. B. (dalej jako "skarżący") reprezentowany przez doradcę podatkowego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. Następnie wnioskiem z dnia 16 maja 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną R. B. i małoletnim synem. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy w wysokości 3.690,72 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego na syna w kwocie 153 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 68 m2 oraz oszczędności w kwocie 3100 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że od 2010 r. nie uzyskuje dochodów, zajmuje się bowiem niepełnosprawnym synem. Ponosi koszty leczenia i rehabilitacji syna w wysokości ok. 700 zł miesięcznie. Podkreślił, że ciężar utrzymania rodziny ponosi żona. Wskazał, że nie posiadają rezerw finansowych pozwalających na opłacenie "nawet ułamka żądanego wpisu". Nie posiadają ruchomości, jak i nieruchomości, które można byłoby spieniężyć w celu uzyskania środków na opłacenie należnego wpisu od skargi. Nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu, czy pożyczki. Nadto oświadczył, że w bieżącym roku żona, z którą jest w rozdzielności majątkowej od 2007 r. nabyła lokal mieszkalny do majątku odrębnego. W ocenie wnioskodawcy, nie ma możliwości uiszczenia wpisu od skargi w całości lub w części bez uszczerbku dla zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Dodał, że wynikająca z zaskarżonej decyzji wartość przedmiotu sporu nie ma żadnego związku z osiąganymi dochodami z działalności gospodarczej. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."), pismem z dnia 26 maja 2014 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 16 czerwca 2014 r. stwierdził, że wezwanie nie zawierało przyczyn, dla których uznano, że przedstawione we wniosku informacje uznano za niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Podkreślił, że z treści złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu PPF wynikała obiektywna niemożliwość poniesienia kosztów wpisu sądowego, który wynosi blisko 60.000 zł. Wyjaśnił, że syn, od momentu urodzenia podlega leczeniu specjalistycznemu i rehabilitacji m.in. w Centrum Zdrowia Dziecka. Mając na uwadze stan zdrowia dziecka i związane z tym zaangażowanie skarżącego w opiekę nad nim jak i wynikające z zeznania podatkowego dochody małżonki za ubiegły rok uznał, że nie ma możliwości opłacenia tak znacznego wpisu od skargi. Wskazał, że przedstawione dane wskazują także, że zapłata nawet części wpisu będzie wiązała się również z ograniczeniem możliwości prowadzenia działań leczniczo-rehabilitacyjnych syna. Odnosząc się do ponoszonych kosztów utrzymania wskazał, że po opłaceniu kosztów zamieszkania, wyżywienia, leczenia i zakupu niezbędnej odzieży oraz po spłacie rat kredytów, na pozostałe koszty bytowe żona wnioskodawcy może przeznaczyć tylko to, co pozostaje z osiągniętego z działalności gospodarczej dochodu. Nie ma możliwości zaoszczędzenia jakichkolwiek środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, że z powodu braku możliwości spłaty zaciągniętej od rodziny pożyczki zmuszony został do sprzedaży samochodu, za dopłatą, którą wykorzystano na zakup podstawowego wyposażenia mieszkania. Mając na uwadze fakt sprzedaży samochodu podkreślił, że okoliczność ta wskazuje, że nie ma możliwości gromadzenia oszczędności, z których mógłby uiścić wpis od skargi. Wyjaśnił również, że prowadzony przez żonę warsztat samochodowy nie ma na wyposażeniu żadnych wartościowych narzędzi, które można byłoby sprzedać uzyskując "jakiekolwiek poważniejsze" wpływy. Posiadane narzędzia są przy tym niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący, powołując się na treść art. 71 Konstytucji RP, stwierdził, że na podstawie przedstawionej sytuacji rodzinnej, nie ma podstaw do uznania, że żona skarżącego mogłaby i powinna sfinansować wpis od skargi. Odnosząc się do kwestii "obowiązku przyczynienia się do zaspokojenia potrzeb rodziny" wynikającego z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżący odniósł się do odpowiadającego mu treścią obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 ww. ustawy. Analizując treść ww. przepisów uznał, że koszty sądowe męża nie mieszczą się w kategorii niezbędnych kosztów utrzymania. Dodatkowo skarżący przestawił oświadczenie, w którym stwierdził, że bieżący dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę wynosi około 4.500 zł przed odliczeniem ZUS i opodatkowaniem. Podkreślił, że uzyskiwane dochody nie są stałe, w zależności od miesiąca przychód jest większy lub też mniejszy. Ponosi miesięczne koszty z tytułu opłat za mieszkanie, ogrzewanie domu, zużycie wody i wywozu odpadów w wysokości 504,36 zł, za internet, telewizję kablową – 92,50 zł, zużycie energii elektrycznej około 90 zł, z tytułu spłaty rat kredytów 2000 zł. Wskazał, że po opłaceniu ww. kosztów utrzymania ponosi koszty wyżywienia, ubrania, zakupu środków czystości, kosztów leczenia czy rehabilitacji, których wysokości nie jest w stanie określić. W celu ustabilizowania sytuacji mieszkaniowej w miesiącu marcu br. żona skarżącego nabyła lokal mieszkalny, na który zaciągnęła kredyt. W kwietniu br. żona wnioskodawcy sprzedała samochód osobowy marki Seat Toledo za kwotę 16.300 zł , z uzyskanego przychodu spłaciła pożyczkę zaciągniętą u brata w wysokości 10.000 zł, resztę przychodu wydatkowała na zakup podstawowych składników wyposażenia mieszkania takich jak pralka, lodówka itp. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że posiada wraz z żoną rachunek bankowy w banku A. – saldo na dzień 12 czerwca 2014 r. wynosiło 42,21 zł, a na rachunku żony saldo na ten dzień wynosiło 3,82 zł. Dodatkowo w związku z obsługą kredytów żona posiada dwa rachunki bankowe w Banku B. i C.. Nadto w D. posiada konto firmowe. Podkreślił, że nie lokują środków pieniężnych na lokatach bankowych, gdyż uzyskiwane dochody przeznaczają na bieżące wydatki. Odnosząc się do prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej w postaci warsztatu samochodowego wskazał, że posiadany sprzęt był gromadzony przez długi czas i jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania firmy. Nie jest w stanie określić wartości posiadanego sprzętu, gdyż jest on używany. Nadto w formie tabeli przedstawił posiadany sprzęt i wyposażenie mieszkania wraz z określeniem jego przybliżonej wartości. Do oświadczeń załączył: wypis aktu notarialnego z dnia 14 grudnia 2007 r. – umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, wypis z aktu notarialnego z dnia 10 marca 2014 r. – umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży na rzecz R. B., dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia syna K. B., zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie od marca 2014 r., polecenie zapłaty na rzecz E. SC, pokwitowanie zapłaty za energię, harmonogram spłaty kredytu gotówkowego zaciągniętego w BANKU B. w wysokości 60.771,83 zł, zawiadomienie o wysokości rat z tytułu kredytu zaciągniętego w C. w wysokości 129.533,68 zł, zaświadczenie o wysokości salda na rachunku z dnia 13 czerwca 2014 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 R. B., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za cztery miesiące 2014 r., fakturę VAT NR "[...]" - za usługę doradczą. Postanowieniem z dnia "[...]’ sygn. akt I SA/Ol 405/14 Referendarz sądowy przyznał prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 5.000 zł. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw podnosząc, iż poprawne zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymaga uwzględnienia zarówno obowiązku ponoszenia kosztów procesu, jak też wynikających z ustrojowych podstaw Państwa i ratyfikowanych umów międzynarodowych standardów socjalnych, które wyznaczają granicę, poza którą finansowe roszczenia Państwa powyższe standardy naruszają. W jego ocenie, dla rodziny odpowiadającej sytuacji skarżącego, minimum egzystencji to środki pozostawione do dyspozycji na podstawowe wydatki miesięczne w kwocie 1.319,04 zł. Natomiast miesięczna wysokość minimum socjalnego wynosi 2620,22 zł. Kwota ta nie obejmuje kosztów obsługi kredytów mieszkaniowych, czy też zwiększonych kosztów opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżący opiekuje się niepełnosprawnym synem, który prawdopodobnie nigdy nie będzie zdolny do samodzielnego utrzymania. W związku z tym, nie zgodził się z sytuacją, w której reprezentowane przez WSA w Olsztynie Państwo konkuruje o środki pieniężne konieczne do zapewnienia opieki i bezpieczeństwa socjalnego dla trwale niepełnosprawnego dziecka. Jego zdaniem, podnoszone w postanowieniu argumenty o braku pierwszeństwa zobowiązań cywilnoprawnych nad obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych nie uwzględniają specyfiki konkretnej sytuacji. Następnie pełnomocnik podkreślił, że w warunkach trwalej niepełnosprawności dziecka, nabycie mieszkania ma strategiczne znaczenie, gdyż zabezpiecza dziecko na przyszłość, również na wypadek śmierci rodziców. W tym celu został zaciągnięty kredyt i pożyczka. Dla sfinansowania jej spłaty posłużyły środki ze sprzedaży samochodu. Nie można w związku z tym porównać zaciągnięcia przez R. B. zobowiązania wobec banku, celem sfinansowania jedynego mieszkania z sytuacją, gdy zaciągnięte kredyty związane były z zakupem dodatkowych nieruchomości. Zwrócił również uwagę, że skarżący przedstawił niepełny materiał z systemu bankowego ze względu na krótki, 7 dniowy termin realizacji wezwania. Skarżący wolał złożyć materiał niepełny niż naruszyć wyznaczony termin. Pełnomocnik nie zgodził się również ze stanowiskiem w kwestii wpływu rozliczeń miedzy skarżącym, a jego pełnomocnikiem. Z przedłożonej przez wnioskodawcę faktury z dnia "[...]" wynika bowiem, że wskazana w niej kwota została poniesiona w chwili wystawienia dokumentu. Poniesiony jednorazowy wydatek nie może w związku z tym być rozważany pod kątem jego związku z prawem pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa natomiast na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Oceniając przedstawioną wcześniej sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 zł. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd miał na uwadze wysokość należnego wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 58.875 zł (stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Sąd uwzględnił również sytuację osobistą, majątkową i dochodową wnioskodawcy, a także przedłożone dokumenty potwierdzające okoliczności zaprezentowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności wynika z nich, że wnioskodawca nie pracuje gdyż zajmuje się niepełnosprawnym synem. Ciężar utrzymania trzyosobowej rodziny spoczywa w całości na jego małżonce prowadzącej działalność gospodarczą. Z przedstawionych Sądowi informacji wynika także, że rodzina skarżącego ponosi miesięcznie wydatki w wysokości ok. 3.387 zł (opłata za mieszkanie wraz z mediami 504 zł, energia elektryczna ok. 90 zł, internet, TV- 92,50 zł raty kredytów 2.000 zł, leczenie i rehabilitacja syna 700 zł). Pozostałą kwotę wnioskodawca przeznacza na wydatki na żywność i odzież. Dodatkowo w kwietniu br. żona skarżącego uzyskała dochód ze sprzedaży samochodu w wysokości 16.300 zł, z którego spłaciła pożyczkę w kwocie 10.000 zł. W świetle przedstawionych okoliczności należało zatem uznać, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść w całości kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 zł. Przede wszystkim należy podkreślić, że z formularza wniosku o przyznania prawa pomocy wynika, że skarżący posiada oszczędności w kwocie 3.100 zł. Nadto z przedstawionych przez wnioskodawcę danych wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej żona skarżącego za okres 1 stycznia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 16.684,49 zł tj. średnio 4.171,12 zł miesięcznie. Natomiast fakt spłaty prywatnoprawnych zobowiązań w postaci pożyczki zaciągniętej od rodziny, czy też nawet fakt spłaty rat kredytu nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnymi kosztami sądowymi, które stanowią zobowiązania publicznoprawne. Wskazać należy, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów mogących potwierdzić fakt spłaty pożyczki. Nadto na podstawie przedstawionych oświadczeń nie sposób ustalić, czy zaciągnięte przez stronę kredyty zostały wydatkowane na zakup lokalu mieszkalnego, czy też na inne cele. Z umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży z dnia 10 marca 2014 r. wynika, że cała cena sprzedaży (175.000 zł) została zapłacona przez kupującą. Sąd nie neguje samego faktu, że nabycie mieszkania miało na celu ustabilizowanie sytuacji mieszkaniowej i zabezpieczenie niepełnosprawnego dziecka na przyszłość, również na wypadek śmierci rodziców. Jednakże spłata zobowiązań cywilnoprawnych jest istotną okolicznością, którą Sąd musi uwzględnić rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając niniejszy wniosek, Sąd uwzględnił również, że wnioskodawca nadesłał potwierdzenie salda na posiadanych przez niego i żonę rachunkach bankowych, obrazującym stan na dzień 13 czerwca 2014 r. Tymczasem brak w aktach sprawy wyciągów, obrazujących wszelkie operacje, dokonywane na tych rachunkach bankowych z okresu od 1 stycznia 2014 r. do 26 maja 2014 r. (taka bowiem była treść wezwania z dnia 26 maja 2014 r.). Wnioskodawca nie przedstawił, nawet składając opisany sprzeciw, wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia, czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Składane w tym zakresie wyjaśnienia skarżącego nie mogą być natomiast uznane za wystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już bowiem wcześniej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Zatem w interesie wnioskodawcy leży złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. W ocenie Sądu, również podnoszona przez skarżącego okoliczność rozdzielności majątkowej nie ma istotnego znaczenia dla rozpoznania niniejszego wniosku. Wskazać bowiem należy, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, współmałżonek zobowiązany jest do udzielenia drugiemu małżonkowi pomocy finansowej, zakres tej pomocy nie został w żaden sposób ograniczony przez ustawodawcę, zatem nie sposób podzielić poglądów skarżącego, iż obowiązek pomocy współmałżonkowi nie obejmuje kosztów sądowych. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.