I SA/Ol 406/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Asesor WSA - Renata Kantecka (spr.) Protokolant - Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2005r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 czerwca 2004r. odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2003r. w kwocie 736 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 55,80 zł i opłatą prolongacyjną w kwocie 24,70 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 67 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997r. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja wydana na podstawie wymienionego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie szczególnych okoliczności uzasadniających żądanie podatnika, nie tworzy po stronie organu obowiązku jego spełnienia. Organ podatkowy może bowiem, ale nie musi skorzystać z przysługującego mu uprawnienia do zastosowania ulgi podatkowej, nawet jeśli w sprawie zachodzi przesłanka jej zastosowania, tj. ważny interes podatnika. W rozpatrywanej sprawie wnioskując o udzielenie ulgi podatkowej upatruje podatniczka "ważnego interesu podatnika" w tym, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Organ podkreślił, że podatniczka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu od dnia 22 września 2001r. do dnia 30 lipca 2003r., a zaległość będąca przedmiotem postępowania jest konsekwencją świadomego naruszenia przepisów prawa podatkowego – powstała w wyniku decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 stycznia 2004r. nr "[...]". Z protokołu o stanie majątkowym podatniczki wynika, iż podatniczka nie pracuje, jest zarejestrowana jako bezrobotna z prawem do zasiłku w wysokości około 605 zł miesięcznie. Mąż R. M. jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Strona wraz z rodziną (mąż, czworo dzieci i teściowa) mieszka w budynku jednorodzinnym o powierzchni 67 m2 , który jest własnością teściowej. Wyposażenie mieszkania jest standardowe, bez większej wartości handlowej. W utrzymaniu rodziny pomaga teściowa J. M. Organ przyznał, iż sytuacja finansowa strony jest trudna, jednakże nie może stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości. Zaznaczył, iż mając na względzie trudną sytuację finansową i rodzinną podatniczki zastosował już wobec niej preferencje w spłacie przedmiotowej zaległości, gdyż decyzją z dnia 16 kwietnia 2004r. rozłożył ją na 10 miesięcznych rat. Podkreślił, iż ważąc słuszny interes podatnika, organ podatkowy musi mieć na uwadze zarówno interes fiskalny Państwa, interes publiczny, ale także interes innych podatników, szczególnie tych, którzy terminowo i prawidłowo wywiązują się ze swoich obowiązków wobec Skarbu Państwa. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych stanowią istotne odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Za ich stosowaniem przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. W skardze B. M. zarzuciła organom skarbowym nieprawidłowe rozpoznanie stanu faktycznego w zakresie jej sytuacji materialnej wnosząc o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie przedmiotowej zaległości. Podkreśliła, iż rozłożenie na raty zaległości podatkowej nie jest dla niej rozwiązaniem, gdyż nie jest w stanie spłacać ustalonych rat. Szczegółowo opisała sytuację materialną w jakiej się obecnie znajduje. Podniosła, iż w okresie od 20 lutego 1992r. do 31 maja 2000r. oraz od 17 września 2001r. do 30 lipca 2003r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu, z której musiała zrezygnować ze względu na stan zdrowia. Od 1999 roku zaczęła poważnie chorować, nasiliły się stany depresji, astma, problemy z kręgosłupem, w związku z czym lekarz zalecił oszczędny tryb życia. W dniu 7 kwietnia 2004r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, uzyskując z dniem 16 kwietnia 2004r. prawo do zasiłku w wysokości 605,10 zł brutto. W dalszej części skargi wskazała na trudną sytuację społeczno - gospodarczą jaka panuje na obszarze miasta w którym zamieszkuje i jego okolic. Podkreśliła, iż mąż obecnie nie osiąga żadnych dochodów, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto w złożonej skardze podniosła, iż mąż zgodnie z art.111 §5 pkt 1 Ordynacji podatkowej nie powinien odpowiadać za zaległości, ponieważ nie osiągał żadnych korzyści z prowadzonej działalności. Podkreśliła, iż ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci w związku z czym koszty utrzymania są bardzo wysokie (m.in. opłata za akademik, wyżywienie, zakup książek, przyborów szkolnych). Ponadto ponosi zwykłe koszty utrzymania, takie jak opłata za energię, wodę, gaz, telefon, ogrzewanie, spłata kredytu, jak również zakup lekarstw. Pomimo, iż sama ma problemy ze zdrowiem, sprawuje opiekę nad schorowaną teściową, która ukończyła 89 lat i jest osobą wymagającą stałej opieki. Dyrektor Izby Skarbowej, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że skarżąca nie wskazała w skardze żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na inne, niż podjęte rozstrzygnięcie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania podatkowego. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art.67 §1 Ordynacji podatkowej. Decyzje wydane w oparciu o ten przepis są decyzjami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustalenie przez organy podatkowe okoliczności stanowiących ważny interes podatnika uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej, stanowi konieczną przesłankę dla wydania decyzji, ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej. W zakresie uznaniowych decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art.122, art.187 §1 i art.191 Ordynacji podatkowej dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego oraz czy dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. W toku postępowania podatkowego organy podatkowe z naruszeniem art.122, art.187 §1 i art.191 Ordynacji podatkowej nie dokonały prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, że instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana przez organy podatkowe tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami. Skarżąca zarówno w odwołaniu jak i skardze skierowanej do Sądu wskazywała na to, że jest w dramatycznie trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Wskazywała, że z uwagi na stan zdrowia zmuszona była zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej oraz, że z tego samego względu nie ma szans na znalezienie pracy. Jej mąż także utracił pracę, jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie ma prawa do zasiłku. Organy skarbowe nie ustosunkowały się do podstawowej kwestii czy ten stan rzeczy ma charakter trwały, czy też przejściowy. W szczególności nie odniosły się do jej twierdzeń o całkowitej utracie możliwości zarobkowania i osiągania dochodów. Nie ustosunkowały się również do zarzutów skarżącej, że z uwagi na przedstawioną sytuację nie jest ona w stanie uregulować zaległości podatkowej. Wskazywała "że zagrożony jest biologiczny byt jej rodziny, gdyż nie posiada środków pozwalających na zapewnienie minimum egzystencji". Skarżąca ma na utrzymaniu czworo dzieci. Twierdziła, że nie jest w stanie w chwili obecnej zapewnić im elementarnych potrzeb. Bez weryfikacji jej twierdzeń i rozważenia tych kwestii nie da się odeprzeć zarzutu, że zaskarżona decyzja jest dowolna. Bez prawidłowo ustalonego stanu faktycznego nie da się zweryfikować stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej, który w zaskarżonej decyzji podkreślił, że instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana przez organy podatkowe tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami. Ta konkluzja nie została bowiem powiązana z twierdzeniami skarżącej w przedmiocie jej sytuacji życiowej, w której się znalazła - jak wykazywała nie ze swej winy. Art. 67 §1 Ordynacji podatkowej oparty jest, jak już podniesiono, na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że pozostawia on do uznania organu podatkowego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości, odsetek lub opłaty prolongacyjnej, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 3 września 1999r., sygn.akt I SA/Lu 478/98) . Zgodnie z treścią art.145 §1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art.152 wymienionej ustawy stwierdzono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.