I SA/Ol 407/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.U. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 248/08, postanawia: umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. A.U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. W toku zainicjowanego w/w skargą postępowania, postanowieniem z dnia 30 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 248/08, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 248/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na w/w decyzję organu odwoławczego. Pismem z dnia 3 czerwca 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia 30 czerwca 2011 r., A.U. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego w/w wyrokiem tut. Sądu. Skarga ta została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 407/11, z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. W dniu 19 marca 2012 r. do Sądu wpłynął wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata celem złożenia skargi kasacyjnej od w/w postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego. Z dołączonego do pisma urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) wynika, iż wnioskodawca jest bezrobotny od marca 2001 r. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, tj. z zasiłku okresowego i celowego, które w 2011 r. wynosiły łącznie 392 zł miesięcznie, natomiast w 2012 r. 378,50 zł miesięcznie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem mieszkania o pow. 75,84 m², położonego w wybudowanym w 1938 r., znacznie wyeksploatowanym i nieremontowanym domu, w którym mieszczą się dwa mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie, z innych przyczyn aniżeli wymienione w art. 161 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a., stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 243 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne. Jak wskazał NSA w postanowieniach z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 1/11 i I GZ 4/11 (Lex nr 741227 i nr 741391), użytego w tym przepisie pojęcia "tok postępowania" nie należy rozumieć zawężająco. Określenie to obejmuje bowiem także np. postępowanie wszczęte przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które ma, poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia. W korelacji z powyższym poglądem pozostaje również przyjęte w orzecznictwie sądowym stanowisko, zgodnie z którym prawo pomocy udzielone w postępowaniu rozpoznawczym rozciąga się także na postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego (p. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, opubl.: Lex nr 668584, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem z treści powołanych wyżej przepisów p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że przyznane przez Sąd prawo pomocy rozciąga się na całe postępowanie sądowoadministracyjne. Możliwość jego utraty została wyraźnie wskazana w art. 249 i 251 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), albo może być przez sąd cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Jeżeli zatem nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w tych przepisach, to strona z przyznanego jej zwolnienia z kosztów sądowych lub pełnomocnika z urzędu korzysta na wszystkich etapach postępowania przed sądami administracyjnymi w ramach sprawy, w której prawo pomocy zostało jej przyznane, również w toku postępowania ze skargi o wznowienie postępowania sądowego, w ramach którego to prawo zostało jej przyznane. Wobec powyższego, przyznane stronie skarżącej w toku postępowania rozpoznawczego w dniu 30 lipca 2008 r. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, rozciąga się również na zainicjowane w niniejszej sprawie postępowanie ze skargi o wznowienie tego postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 27 maja 2009 r. Skoro zaś skarżący korzysta w niniejszym postępowaniu z przyznanego mu w toku postępowania rozpoznawczego prawa pomocy, nie ma prawnej możliwości przyznania mu prawa, które już raz w tym postępowaniu uzyskał. W tym stanie rzeczy złożony na obecnym etapie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należy uznać za bezprzedmiotowy, co skutkuje umorzeniem postępowania z tego wniosku (p. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, postanowienia NSA: z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II FZ 444/10, Lex nr 742498, z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1313/10, Lex nr 743790). Odnosząc się natomiast do zaakcentowanej w złożonym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy potrzeby ustanowienia adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej, można przypuszczać, iż skarżący w istocie domaga się ponownego wyznaczenia pełnomocnika w ramach przyznanego mu już prawa pomocy. Wniosek ten uzasadnia fakt, iż w toku wyznaczonej na dzień 1 września 2011 r. rozprawy, podczas której stawili się skarżący wraz z ustanowionym w ramach prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 248/08 adwokatem A.R., skarżący oświadczył, iż stracił zaufanie do pełnomocnika, w związku z czym wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej o zmianę pełnomocnika, ale organ samorządu odmówił dokonania tej zmiany (k. 23 akt sąd.). Również w piśmie z dnia 2 września 2011 r. (k. 24 akt sąd.) skarżący wskazał, że adwokat A.R. nie jest jego pełnomocnikiem. Dodał, że w przedmiotowej sprawie nie występował z wnioskiem o ustanowienie adwokata, a ustanowionemu w toku postępowania rozpoznawczego w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 248/08 adwokatowi A.R. złożył wypowiedzenie pełnomocnictwa w dniu 14 lipca 2009 r., o czym powiadomił zarówno Sąd, jak i Okręgową Radę Adwokacką. W związku z powyższym podkreślenia wymaga, że relacje zachodzące pomiędzy stroną a wyznaczonym dla niej adwokatem z urzędu należy oceniać jak pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem, któremu udzielone zostało pełnomocnictwo procesowe (p. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1423/98, opubl. Lex nr 738070). W konsekwencji, strona, dla której ustanowiono adwokata z urzędu, może wypowiedzieć temu adwokatowi pełnomocnictwo procesowe (p. postanowienie SN z dnia 3 czerwca 1976 r., sygn. akt III CRN 64/76, Lex nr 2017), tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Uznając zatem skuteczność wypowiedzenia przez skarżącego pełnomocnictwa ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi, Sąd zarządził doręczenie wydanego w dniu 27 lutego 2012 r. postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego bezpośrednio skarżącemu. Podobny tryb doręczenia, tj. bezpośrednio stronie skarżącej, funkcjonuje w sprawie od czasu, gdy uznała ona, że wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu adwokatowi. Również Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając w niniejszej sprawie w przedmiocie zażalenia na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów, zarządził doręczenie postanowienia samej stronie skarżącej. Co prawda stronie przysługuje w dalszym ciągu przyznane jej postanowieniem z dnia 30 lipca 2008 r. prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia adwokata, ale wobec jej wyraźnych twierdzeń, iż nie akceptuje ona osoby pełnomocnika, należało uznać, że nie jest już ona przez niego reprezentowana. Sąd nie dysponuje już jednak żadnym środkiem prawnym, by doprowadzić do zmiany osoby pełnomocnika zgodnie z życzeniem strony. Stosownie do art. 253 p.p.s.a. o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. Sąd podejmuje takie działanie jeden raz - po przyznaniu prawa pomocy w omawianym zakresie. Z unormowania tego wynika, że rolą Sądu jest wyłącznie orzekanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wystąpienie do właściwego samorządu zawodowego o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Natomiast o wskazaniu konkretnej osoby jako pełnomocnika decyduje właściwa korporacja zawodowa, która na wniosek strony może również dokonać ewentualnej zmiany pełnomocnika. Na marginesie zauważenia wymaga, że w analizowanej sprawie, w toku postępowania rozpoznawczego w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 248/08 skarżący doprowadził już do zmiany osoby pełnomocnika, którym w pierwszej kolejności został wyznaczony adwokat J.S., a następnie adwokat A.R. Obu wyznaczonym przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnikom strona wypowiedziała w toku tego postępowania pełnomocnictwo, uznając, iż nie reprezentują oni należycie jej interesów. Nie negując prawa strony do wypowiedzenia pełnomocnictwa, zauważyć należy, że przewidzianej w przepisach p.p.s.a. możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej w żadnym wypadku nie można utożsamiać z prawem swobodnego wyboru pełnomocnika przez beneficjenta tej pomocy. Dobrodziejstwa wynikające z przyznania prawa pomocy w omawianym zakresie mają swoje granice. Strona nie musi wprawdzie opłacać kosztów pomocy prawnej, ale też nie ma wpływu na to, kto tę pomoc będzie jej świadczył, tak jak to ma miejsce w sytuacji wolnego wyboru pełnomocnika przez stronę za wynagrodzeniem. Trudno w przepisach prawa doszukiwać się podstaw do żądania przez stronę, na drodze kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wyznaczenia innego adwokata w sytuacji, gdy dwóch z dotychczas wyznaczonych jej adwokatów nie spełniło jej oczekiwań w zakresie akceptacji i wykonania jej własnej koncepcji czynności procesowych. Skarżący zdaje się bowiem uznawać, że w ramach prawa pomocy ma możliwość domagania się, aby pełnomocnik, który będzie świadczył mu pomoc prawną w ramach prawa pomocy, będzie kierował się nie swoją najlepszą wiedzą, lecz będzie realizował działania zgodne z subiektywnym przekonaniem strony na temat obowiązujących przepisów prawa. Gdyby przyjąć taką koncepcję, należałoby dojść do wniosku, że rolą profesjonalnego pełnomocnika jest co najwyżej ubieranie w odpowiednie słowa tego, co strona uważa za konieczne i właściwe. W takiej zaś sytuacji w pełni uprawnione byłoby twierdzenie, że żadna pomoc prawna nie jest stronie potrzebna, a jedynie ewentualnie pomoc przy pisaniu pism procesowych, by robiły one wrażenie profesjonalnych, czy też przy pisaniu pism, przy których wymagany jest przymus adwokacko – radcowski. Tymczasem w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że podjęcie przez ustanowionego w ramach prawa pomocy czynności procesowych, w tym w postaci sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, tak jak to miało miejsce w toku postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 248/08, stanowi wykonanie wydanego w danej sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt II OZ 262/05). Jedynie w sytuacji, gdy opinia ta nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, istnieją podstawy do wyznaczenia przez organ samorządu zawodowego innego pełnomocnika. Końcowo zauważyć należy, że analogicznie w toku postępowania rozpoznawczego skarżący, pomimo przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 30 lipca 2008 r., złożył ponowny wniosek w tym zakresie, domagając się w istocie wyznaczenia innej osoby w charakterze pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. tut. Sąd umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaś postanowieniem z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II FZ 444/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. W świetle powyższego ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji, gdy skarżący korzysta już w niniejszej sprawie z prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznać należy za bezprzedmiotowy, a postępowanie wywołane jego wniesieniem, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało umorzyć.