I SA/Ol 410/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Asesor WSA Renata Kantecka (spr.) Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 lutego 2007r. sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, III. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarbu Państwa - kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, kwotę 100 (sto) zł tytułem opłaty sądowej, IV. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz adwokata R. M. (Kancelaria Adwokacka "[...]") kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) zł tytułem wynagrodzenia za udzieloną z urzędu pomoc prawną, a ponadto 34 (trzydzieści cztery) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych, wynikającej z zeznania rocznego PIT-36 za 2005r., na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. W dniu 28 kwietnia 2005r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2004, w którym na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym PIT-36, opodatkowano łączny dochód małżonków M. i J. J. Z zeznania wynikała kwota do zapłaty 363, 80 zł. W dniu 22 czerwca 2005r. wpłynęła korekta ww. zeznania podatkowego, z której, po dokonaniu poprawek przez M. J., wynikała kwota do zapłaty 402,60 zł. Kolejna korekta zeznania dotyczącego roku 2004r., wpłynęła do organu w dniu 11 lipca 2005r. W korekcie wykazano nadpłatę w wysokości 127,40 zł. Decyzją z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego określił małżonkom J. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. w wysokości 1.266,70 zł, odmówił stwierdzenia nadpłaty i w tej sprawie umorzył postępowanie. Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia "[...]", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. i uchylił tę decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania podatkowego. W dniu 25 kwietnia 2006r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2005r., w którym na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym PIT-36, opodatkowano łączny dochód małżonków M. i J. J. Z zeznania wynikała nadpłata w wysokości 127 zł. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia "[...]", zaliczył nadpłatę wynikająca z zeznania PIT-36 za 2005r. na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. W motywach zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art.76§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005r. nr 8, poz.60 ze zm., zwanej dalej w skrócie O.p.), nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu m.in. na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. W związku z zaistnieniem zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. w wysokości 402,60 zł, organ I instancji zasadnie zaliczył nadpłatę wynikająca z zeznania PIT-36 za 2005r. na poczet zaległości oraz odsetek za zwłokę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. J., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zawiadomienie o przestępstwie przeciwko wiarygodności dokumentów organów ścigania oraz wystąpienie do sądu, na podstawie art.39 pkt 5 i 6 k.k. o naprawienie szkody wraz z nawiązką. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organy podatkowe uznały go winnym wyłudzenia od Skarbu Państwa kwoty 530 zł, którą egzekwują. Podkreślił, że organy podatkowe usuwają z przesłanych dokumentów prawidłowo sporządzone zeznanie PIT-36 za rok 2004 oraz, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do nadpłaty w kwocie 127,40 zł, a jedynie odmówił jej stwierdzenia. Nadmienił, że sprawa dotycząca określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. jest przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjne w Olsztynie (sygn. akt I SA/Ol 508/05). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniosła dodatkowo zarzut naruszenia art.123 O.p., gdyż stroną postępowania powinna być także M. J. Podkreśliła również, iż nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej stwierdziła, iż postanowienie o wszczęciu postępowania nie było konieczne, a kwestię pominięcia M. J. jako strony w toku postępowania podatkowego, pozostawiła do uznania sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej wskazanych. Stosownie bowiem do art.134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Zgodnie z art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podstawowym środkiem kontroli jest, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, gdy sąd stwierdzi, że wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów sąd nie może rozstrzygać o zasadności wniosku skarżącego w przedmiocie zawiadomienia organów ścigania o przestępstwa oraz wystąpienia do sądu o naprawienie szkody wraz z nawiązką. Nadmienić również należy, iż sprawa ze skargi M. J. i J. J., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. (sygn. akt I SA/Ol 508/05), została prawomocnie zakończona. Postanowieniem z dnia 29 marca 2006r. tut. sąd skargę odrzucił . Z akt sprawy wynika, iż zarówno w 2004r., jak i w 2005r. małżonkowie M. i J. J., we wspólnych zeznaniach rocznych, wnieśli o opodatkowanie łączne ich dochodów. Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego adresowane natomiast były wyłącznie do J. J. Zgodnie z art.92§3 O.p. małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Zaznaczyć przy tym należy, iż możliwość wspólnego opodatkowania małżonków od łącznej sumy ich dochodów, przewiduje, jako wyjątek od zasady odrębnego opodatkowania, art.6 ust.2 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. nr 14, poz.176 ze zm.). W konsekwencji cytowanego przepisu stroną postępowania w sprawie zaliczenia z urzędu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005r. na poczet zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. wraz z odsetkami za zwłokę jest zarówno J. J., jak i M. J. Pominięcie w przedmiotowym postępowaniu M. J., jako strony postępowania, jest naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Niezawinione nieuczestniczenie strony w postępowaniu jest bowiem czwartą z podstaw wznowienia postępowania, wymienionych w art.240§1 O.p. Tym samym organy podatkowe obu instancji naruszyły, wyrażoną w art.123 O.p., zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. W ocenie sądu prawidłowe jest także stanowisko strony skarżącej, iż w sprawie winno zostać wydane postanowienie o wszczęciu postępowania. Zgodnie bowiem z art.165§1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia, a datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu (art.165§2 i 4 O.p.). Wyjątki od powyższej zasady określone zostały w §6 wymienionego przepisu. Nie dotyczą one jednak postępowania w sprawie zaliczenia nadpłaty z urzędu na poczet zaległości podatkowych. Żaden inny przepis odstępstwa takiego nie przewiduje. Organ podatkowy winien zatem postanowieniem wszcząć postępowanie w sprawie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej i prowadzić je w stosunku do obojga małżonków J. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O należnej Skarbowi Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie opłacie sądowej rozstrzygnięto w oparciu o art.223§2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art.200 p.p.s.a. zasądzono koszty zastępstwa procesowego oraz zwrot kosztów postępowania sądowego. Na mocy art.152 powołanej ustawy stwierdzono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.