I SA/Ol 415/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 11 lipca 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący J. M. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem działki o powierzchni 851 m2 i domu o powierzchni 110 m2. Nadto jest współwłaścicielem samochodu marki Mercedes Benz 312D rok produkcji 1996. Oświadczył, iż z działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 690,07 zł brutto, nadto z "rezerw pożyczkowych" 1500 zł miesięcznie brutto. Argumentując wniosek skarżący stwierdził, że z powodu działań kontrolnych prowadzonych przez Urząd Skarbowy stracił "wysokość dochodów sprzed okresu kontroli". Powyższe spowodowało, iż sytuacja materialna wnioskodawcy obecnie jest bardzo trudna. Podkreślił, iż zobowiązany jest do spłaty kredytów zaciągniętych na podtrzymanie prowadzonej działalności. Nadto wskazał, iż z uwagi na kryzys uzyskuje nieregularne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co dodatkowo zakłóca utrzymanie płynności finansowej firmy. Wskazał, że z tytułu pożyczki zaciągniętej w B. spłaca miesięcznie raty w wysokości 600,81 zł, nadto z tytułu pożyczki zaciągniętej w B. spłaca miesięcznie raty w wysokości 1.084,67 zł. Oświadczył, iż ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu: opłat za energię elektryczną, gaz, wodę w wysokości około 250 zł, z tytułu zakupu opału w kwocie ok. 220 zł, nadto ponosi wydatki na "potrzeby bytowe" w kwocie około 180 zł. Do wniosku załączył: wydruk zestawienia rocznego przychodów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą F.H.U."A". Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 18.07.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń –czerwiec 2011r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż jest współwłaścicielem domu o pow. 110 m2, działki pod budynkiem oraz samochodu osobowego, kim jest (są) pozostali współwłaściciele i jaki stosunek łączy lub łączył go z tą (tymi) osobą(-ami), - przedłożenie odpisu umowy o świadczenie usług przez doradcę podatkowego M. Z. oraz wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, iż ponosi następujące średnie miesięczne wydatki związane z własnym utrzymaniem: energia elektryczna- 75,70 zł, gaz- 33,80 zł, woda i kanalizacja 149,16 zł, telefon- 33,43 zł, wywóz odpadów 41,90 zł, podatek od nieruchomości 48 zł, potrzeby bytowe 260 zł, opał 102,50 zł. Nadto spłaca raty dwóch pożyczek w kwocie łącznej 1764,15 zł. Wyjaśnił także, iż w pierwszym półroczu 2011 r. uzyskał pomoc od rodzeństwa w kwocie 15.000 zł. Kwotę tę wydatkował na spłatę zaległości "prywatnych", częściowo na ZUS, nadto na opłacenie ubezpieczenia pojazdów oraz zakup opału. Przy czym podkreślił, iż uzyskaną pomoc musi zwrócić. Odnosząc się do kwestii tytułu prawnego do posiadanej nieruchomości oświadczył, iż współwłaścicielką nieruchomości jest siostra, która pomaga w utrzymaniu obejścia i niezbędnych remontach, nie ponosi jednak wykazanych w oświadczeniu wydatków. Do oświadczenia załączył : kserokopię odcinków wpłat za energię elektryczną, potwierdzenie opłaty za gaz, KP wystawione przez PWIK Sp. zo.o. na kwotę 508,77 zł z dnia 28.07.2011 r. oraz na kwotę 106,50 zł z dnia 28.01.2011 r., dowody wpłat do PWIK z okresu od 17.02.2011 r. do 11.06.2011 r., cztery faktury za telefon, zawiadomienie o wysokości opłat miesięcznych za wywóz nieczystości stałych, potwierdzenie zapłaty podatku od nieruchomości z dnia 13.06.2011 r. , odpis aktu notarialnego – umowy darowizny i działu spodku z dnia 26.09.1996 r., odpisy wyciągów bankowych z BS, umowę o prowadzeniu podatkowej księgi przychodów i rozchodów z dnia 27.09.2005 r. obowiązującą do dnia 31.12.2005 r., wyciągi z rachunków bakowych posiadanych w "B", potwierdzenie wpłaty gotówkowej, zestawienie operacji z "B" z okresu od 01.01.2011 r. do 04.08.2011 r. Mając na uwadze powyższe zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację materialną i życiową skarżącego w świetle przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe warunki do skorzystania z tego uprawnienia. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, wnioskodawca miesięcznie dysponuje dochodem w wysokości łącznej 2.190,07 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowego, w związku z czym ponosi miesięcznie wydatki w kwocie ok. 740 zł, dodatkowo spłaca dwie pożyczki bankowe w łącznej kwocie ok. 1760 zł, zatem łącznie wydatkuje miesięcznie ok. 2.500 zł. Powyższe zestawienie wskazuje, iż wydatki skarżącego znacząco przewyższają uzyskiwane dochody. Wskazać przy tym należy, że składając oświadczenie wnioskodawca nie wykazał, iż posiada oszczędności, jedynie w rubryce 10 "Dochody" oświadczył, iż z "rezerw pożyczkowych zostawionych do m-ca VIII 2011 r." posiada dochód w wysokości 1.500 zł. Jednakże powyższe oświadczenie nie rozstrzyga z jakich dochodów pokrywa część bieżących koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Analizując przedłożone oświadczenia jak i dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków miesięcznych referendarz sądowy stwierdził, iż dodatkowo skarżący opłaca miesięcznie składki ubezpieczeniowe w wysokości 141,25 zł, których nie uwzględnił w zestawieniu stałych wydatków. Nadto z analizy przepływów pieniężnych na rachunku bankowym wnioskodawcy prowadzonym przez "B" wynika, iż w dniu 12.01.2011 r. otrzymał przelew zewnętrzny od R. B. w wysokości 5.000 zł tytułem "wpłata", nadto w dniu 28.05.2011 r. otrzymał przelew wewnętrzny od W. B. tytułem "rozliczeń wewnętrznych" w kwocie 10.000 zł. Następnie w dniu 28.05.2011 r. dokonał przelewu na rzecz R. B. tytułem "częściowej spłaty pożyczki" w kwocie 3.000 zł. Przy czym w oświadczeniu z dnia 09.08.2011 r. wyjaśnił, iż w I- wszym pół. 2011 r. uzyskał pomoc od rodzeństwa w kwocie 15.000 zł. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia stwierdzić należy, z zestawienia dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w roku 2011 r. wynika, że łącznie uzyskał dochód w wysokości 18.450,37 zł brutto (15.000 zł z przelewów od rodzeństwa oraz z dochodu z działalności gospodarczej). Natomiast z tytułu spłaconych pożyczek zarówno bankowych jak i bratu wydatkował łącznie kwotę 14.962,86 zł. (co wynika z sumowania wszystkich rat i odsetek od zaciągniętych kredytów z nadesłanych wyciągów bankowych). Przy czym stwierdzić należy, iż skarżący oświadczył, iż bieżące koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 740 zł miesięcznie zatem w okresie od 1.01.2011 r. do 31.07.2011 r. z tego tytułu skarżący wydatkował około 5180 zł. Zaznaczyć przy tym należy, że kwota ta nie obejmuje płaconej przez skarżącego miesięcznej składki na ubezpieczenie w wysokości 141,25 zł. Zatem biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż wydatki skarżącego przewyższają uzyskiwane dochody, natomiast wnioskodawca nie wyjaśnił z jakich środków pokrywa różnice pomiędzy sumą uzyskiwanych dochodów a ponoszonymi wydatkami, w związku z powyższym brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie powyższych rozważań stwierdzić należy, iż oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zobowiązany jest również brać pod uwagę sposób w jaki wnioskodawca dysponuje swoim majątkiem i dochodem. W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że skarżący znajduje środki pieniężne na opłacenie swoich zobowiązań prywatnoprawnych tj. spłaca raty pożyczek bankowych, czy też zaciągniętych u rodzeństwa. Powyższe w ocenie orzekającego potwierdza stanowisko, iż winien również taką zapobiegliwością wykazać przy spłacie należności publicznoprawnych, do których zaliczają się m.in. koszty sądowe. W orzecznictwie sądowym ugruntował się bowiem pogląd, iż zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżący zobowiązany jest do opłacenia kosztów sądowych także w innej sprawie o sygn. akt I SA/Ol 416/11. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.