I SA/Ol 425/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Czajkowski,, Sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 8 lipca 2010r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku z wnioskiem E. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy należnych z tytułu prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 26 marca 2010 r., odmawiającą umorzenia należności. Z akt motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2006r. ZUS stwierdził, że E. W. w okresie od 16 listopada 1999r. do 22 kwietnia 2003r. oraz od 25 stycznia 2005r do nadal podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 10 maja 2007r. sygn. "[...]", oddalił odwołanie skarżącej od tej decyzji. E. W. została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 30 listopada 2007r. Dnia 10 grudnia 2008r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek. Decyzją z dnia 15 lipca 2009 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, z dnia 28.10.2009 r. sygn. akt I SA/Ol 569/09 oddalił skargę E. W. na tę decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd zauważył, że "okolicznością przemawiającą za umorzeniem składek nie jest okresowe pozostawanie bez oficjalnego zatrudnienia osoby młodej i zdrowej, nie figurującej w ewidencji osób bezrobotnych, która w szczególności posiada zdolność regulowania zobowiązań." E. W. w dniu 14 grudnia kwietnia 2009r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. ponowny wniosek o umorzenie ciążących na niej zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na: – ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 36.782,70 zł, – ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 7.525,41 zł, – Fundusz Pracy . w łącznej kwocie 2.575,97 zł. W decyzji z dnia 26 marca 2010r. organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach określonych w ust. 3 art. 28 przedmiotowej ustawy. Organ ustalił, że wnioskodawczyni nie prowadziła działalności gospodarczej, nie wykazywała dochodów i zobowiązań. Ponadto, wskazał, iż w myśl art. 28 ust 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś art. 32 ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego mającego na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni, przyjął, iż brak było podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności jej zadłużenia i podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oceniając wniosek pod kątem zastosowania umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust 3a ustawy organ uznał, iż nie zaistniały przesłanki przemawiające za ich umorzeniem. Przedmiotowe należności mogłyby być umorzone, gdyby wnioskodawczyni wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności, gdyż pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny, co oznacza, że to na wnioskodawczyni ciążył obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Wnioskodawczyni nie przedstawiła jednakże żadnych dowodów, które przemawiałyby za umorzeniem wobec niej należności. Ponadto organ wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności trwale pozbawiającą w istocie zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych fundusze możliwości odzyskania swoich należności. E. W. złożyła w dniu 6 kwietnia 2010r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na niej należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wskazała argumenty tożsame z podniesionymi w uzasadnieniu pierwotnego wniosku o umorzenie należności, kierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia 26 marca 2010r. W uzasadnieniu decyzji Organ rentowy ponownie wskazał, iż w przypadku wnioskodawczyni brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzą również przesłanki do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy, gdyż nie przedstawiła ona dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej rodzinnej uniemożliwiającej uregulowania zadłużenia. Nie można też jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia zagraża egzystencji wnioskodawczyni. Ponadto wnioskodawczyni nie wskazała żadnych nowych, istotnych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę rozstrzygnięcia. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ uznał więc, iż niewystarczającym jest dążenie strony do innej oceny przez Organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był przedmiotem rozpoznawania przez ten Organ w postępowaniu zakończonym decyzją. W kwestionariuszu skarżąca podała, że nie osiąga żadnych dochodów. Wskazała ona, że nie posiada żadnych zobowiązań, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Nie figuruje jako prowadząca działalność gospodarczą. Nie jest również zarejestrowana jako osoba bezrobotna, gdyż została wyłączona z ewidencji w związku z wyjazdem za granicę. W związku z tym, że wnioskodawczyni podnosiła, że nie jest w stanie opłacić należności bez uszczerbku dla siebie i najbliższej rodziny. Pomimo wezwań nie przedstawiła ona żadnych dokumentów, na podstawie których można byłoby ustalić wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny , mieszkania , czy też związanych z innymi nadzwyczajnymi, nieprzewidzianymi wydatkami. Wskazała ona tylko, że utrzymuje się z prac dorywczych i pomocy najbliższej rodziny Dodatkowo ZUS wskazał, iż rolą państwa jest zapewnienie równych dla wszystkich warunków i zasad prowadzenia działalności gospodarczej, w tym równych obciążeń publicznoprawnych. O istnieniu którejkolwiek z przesłanek warunkujących umorzenie zawsze decyduje nie subiektywne przekonanie płatnika, ale kryteria obiektywne, ustalone zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. E. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniosła o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie merytoryczne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przez Sąd. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż w chwili obecnej jest ona osobą bezrobotną zarejestrowaną w Miejskim Urzędzie Pracy w O. Skarżąca wskazała jednocześnie, że zmuszona była do wyjazdu do Wielkiej Brytanii. Z uwagi na kryzys udało się znaleźć zatrudnienie, które pozwala jej jedynie na opłacenie stancji oraz zakup podstawowej żywności i środków czystości. W najbliższym czasie będzie zmuszona wrócić do kraju i ukończyć studia podyplomowe. Dzięki temu będzie miała wyższe kwalifikacje i większe możliwości uzyskania pracy w Polsce. Zdaniem skarżącej ZUS nie uwzględnił faktycznych przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, co spowodowało powstanie zobowiązania w takiej wysokości. Skarżąca podniosła, że jej obecna sytuacja materialna w żaden sposób nie pozwala na spłatę zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez uszczerbku dla niej. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Skarżąca nie podważyła stanu faktycznego ustalonego w zaskarżonej decyzji. W aktach administracyjnych znajduje się uwierzytelniony odpis wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 maja 2007r. sygn. "[...]". Ten Sąd oddalił odwołanie skarżącej od decyzji ZUS z dnia 7 sierpnia 2006r. o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym. W tym postępowaniu, które dotyczy umorzenia należności, skarżąca nie może kwestionować wysokości zadłużenia. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270, ze zm., dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Przedmiotem rozstrzygnięcia jest umorzenie należności. Natomiast spór odnośnie ustalenia okresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym był rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu. Należy wskazać na zakres kognicji sądu administracyjnego polegającej na badaniu legalności zaskarżonego aktu lub czynności wedle stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie ich podjęcia. Sąd jest zawsze związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Sąd administracyjny nie może ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydanych w nim decyzji administracyjnych. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ błędnie ocenił jej sytuacje osobistą i materialną. Skarżąca podała w skardze, że przebywa w Wielkiej Brytanii i tam pracuje i osiąga dochody. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie jednej z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych wart. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta wart. 28 ust. 2 cyt ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W postępowaniu administracyjnym skarżąca uchyliła się od ujawnienia okoliczności dotyczących jej zatrudnienia i osiąganych dochodów. W tej sytuacji zasadnie organ uznał, że skarżąca nie wykazała, iż zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U.03.141.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Art. 28 ust. 3a powołanej ustawy dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będących jednocześnie płatnikami tych składek. Zwrot w szczególności zawarty w § 3 ust. 1 powołanego oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Na podstawie analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Organ prawidłowo bowiem przyjął, że skarżąca, biorąc pod uwagę jej wiek, wykształcenie, ma możliwości uzyskiwania dochodów i w konsekwencji spłaty zadłużenia. Nie ma ona natomiast nikogo na utrzymaniu. W związku z tym należy stwierdzić, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie z dnia 28.10.2009 r. sygn. akt I SA/Ol 569/09 oddalił skargę E. W. na decyzję ZUS z dnia 15 lipca 2009r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Należy wskazać, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do zmiany stanu faktycznego, która to zmiana pozwoliłaby na stwierdzenie, że nie ma możliwości uregulowania zaległych należności w przyszłości. W takich okolicznościach - podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uznane za dowolne. Ustalony stan faktyczny został zastosowany do prawidłowo wybranych i interpretowanych norm prawa materialnego. W takich okolicznościach organ, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek nie naruszył powołanych wcześniej przepisów prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.