I SA/Ol 434/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł Wnioskiem z dnia 8 maja 2009r., złożonym wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]"., nr "[...]", skarżący W. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury wojskowej w wysokości 2.708,43zł brutto miesięcznie. Z załączonego do formularza wniosku zaświadczenia z dnia 07.05.2009r. (k. 23 - akt sądowych) wynika, iż z uzyskiwanego dochodu po potrąceniach ( podatek – 231 zł, składki NFZ – 243,76 zł, alimenty dla żony – 1.228,52 zł, zajęcie komornicze – 396,54 zł) skarżącemu zostaje wypłacana kwota 608,61 zł. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi majątek odrębny żony. Małżonkowie ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący sam ponosi koszty codziennego utrzymania tj. wyżywienie, leki, środki czystości. Argumentując ciężką sytuację materialną wnioskodawca podniósł, iż otrzymywana emerytura, z której znaczna część jest potrącana, stanowi jego jedyne źródło utrzymania. Nie uzyskuje on żadnych dodatkowych dochodów, nie posiada żadnego majątku, jak również oszczędności, które pozwoliły by mu na opłacenie należnych kosztów sądowych. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 26.06.2008r. W. R. został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: szczegółowego przedstawienia miesięcznych wydatków, posiadania polis ubezpieczeniowych, przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych osobistych za okres 6 ostatnich miesięcy, posiadanych nieruchomości, ruchomości większej wartości, zasobach pieniężnych w okresie od 01.01.2006r. do 20.05.2009r., wysokości i źródła dochodów, majątku współmałżonka w przypadku pozostawania w zawiązku małżeńskim, ewentualnie nadesłania odpisu orzeczenia w przedmiocie orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami, przedłożenia odpisu wyroku Sądu w przedmiocie zasądzenia alimentów na rzecz małżonki. W wykonaniu wezwania wnioskodawca wskazał, iż zamieszkuje w mieszkaniu swojej żony, która ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, koszty remontowe i inne naliczane przez S.M. "[...]"). Żona skarżącego ponosi również, koszty kredytu zaciągniętego w grudniu 2006r. wspólnie przez małżonków w wysokości 35.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż jest to forma pomocy, którą otrzymuje od współmałżonki pomimo pozostawania w rozdzielności majątkowej. Natomiast wydatki związane z zakupem bielizny i odzieży pokrywa matka skarżącego. Wnioskodawca wyjaśnił również, iż nigdy nie był właścicielem żadnej nieruchomości. W okresie od września 2003 do stycznia 2007r, był natomiast współwłaścicielem samochodu marki "[...]", który umową darowizny z dnia 19.01.2007r. przekazał na rzecz drugiego współwłaściciela. Dodał, że nie posiadał w okresie od 01.01. 2006r. do 20.05.2009r. żadnych zasobów pieniężnych w formie oszczędności. Jest właścicielem weksla in blanco wystawionego przez G. B., który zgodnie z deklaracją wekslową ( k. 58-59 k. sądowych) i oświadczeniem (k. 60 – akt sądowych) z dnia 03.01.2007r. zobowiązany jest spłacić W. R. kwotę zadłużenia w wysokości 233.160, 82 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż weksel złożony jest obecnie u komornika, jednakże przedmiotowa egzekucja jest bezskuteczna. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył także, iż pozostaje w związku małżeńskim, w ustroju rozdzielności majątkowej (od marca 2004r.). Żona wnioskodawcy otrzymuje rentę w wysokości 1.300 zł z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy do dnia 31.08.2009r. Współmałżonka posiada mieszkanie o powierzchni 60,4 m 2, które nabyła do majątku odrębnego w drodze darowizny od siostry w 1997r. Współmałżonka nie posiada żadnych zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, lokat, papierów wartościowych. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nie posiada rachunków bankowych jak również polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń, zgodnie z wezwaniem, załączył odpis wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 22 września 2008r. sygn. akt IIIRC 612/08 w przedmiocie podwyższenia alimentów na rzecz małżonki z 33% na 55 % miesięcznego wynagrodzenia emerytalnego W. R. , nie mniej niż 1.000 zł miesięcznie. Skarżący przedłożył również odpis umowy kredytowej z dnia 8 grudnia 2006r. (k. 50 – 55 akt sądowych), wraz z harmonogramem spłat, z których wynika, iż kredyt zaciągnięto na 6 lat, a miesięczna rata spłacanego kredytu wynosi 722,87zł miesięcznie. Dodatkowo przedłożył paragon fiskalny z apteki na kwotę 94,98 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, iż wnioskodawca uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Posiada stałe miejsce zamieszkania oraz korzysta z pomocy żony oraz matki. Wnioskodawca podnosi, iż uzyskiwany przez niego dochód jest w znacznej części potrącany z tytułu alimentów oraz zajęcia komorniczego. Wskazać należy, iż zasądzone wyrokiem sądu na rzecz małżonki skarżącego alimenty w wysokości 1.228,52 zł, mają w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, wyłącznie charakter formalny. W sytuacji bowiem wykazanej przez skarżącego tj. pozostawania w związku małżeńskim, wspólnego zamieszkiwania małżonków, braku orzeczenia separacji między nimi czy chociażby złożenia pozwu w tym zakresie oraz znacznej pomocy finansowej ze strony współmałżonki, trudno jest mówić o konieczności alimentowania żony przez skarżącego czy o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez współmałżonków. Z pewnością złożony wniosek oraz złożone dodatkowe dokumenty źródłowe nie wyjaśniły przyczyn takiego stanu rzeczy. Wręcz przeciwnie, przedstawiona sytuacja wskazuje, iż małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w którym łączny dochód wynosi: 3.136 zł. Skoro bowiem żona uzyskuje alimenty od męża w wysokości 1.228 zł, po czym w ramach pomocy mężowi - ponosi koszty rat kredytu zaciągniętego wspólnie z nim ( rata – 722 zł) oraz ponosi wszystkie koszty utrzymania mieszkania, trudno mówić o nie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Z całą pewnością można natomiast stwierdzić, iż zamieszkujący razem małżonkowie wspomagają się finansowo. Niezależnie od rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego wskazać należy, iż okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej z małżonką nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA, 1(4)2005). Dlatego też, nie ma przeszkód, aby uzyskująca dochody z dwóch źródeł żona (renta i alimenty) wspomogła w razie potrzeby męża. Powyższe stwierdzenie znajduje zwłaszcza uzasadnienie w świetle przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji rodzinnej i finansowej. Podkreślenia wymaga również, iż spłacanie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym, jakim jest zaciągnięty przez małżonków kredyt nie oznacza jeszcze braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie okoliczność ta świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Z całą pewnością zobowiązania tego rodzaju nie mają pierwszeństwa przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Rozpoznającemu wniosek nie są co prawda znane koszty utrzymania mieszkania i wydatki wnioskodawcy oraz jego żony, jednakże mając na uwadze możliwość spłacania miesięcznych rat kredytu w wysokości 722zł, oraz łączną wysokość miesięcznych dochodów skarżącego i jego małżonki uznano, iż skarżący będzie w stanie uiścić część wpisu sądowego ( który, zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221,poz. 2193/ wynosi 2026 zł) w wysokości 500 zł. Dodatkowo wspomnieć należy, iż skarżący korzysta także z pomocy matki, a także posiada niezaspokojoną wierzytelność. Uznano, zatem, iż sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w części tj. w wysokości 500 zł. Całość podanych okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, nie uprawnia bowiem do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tutejszym sądem, a także wysokość tych wpisów. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.