I SA/Ol 446/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zmiany ostatecznej decyzji w sprawie podatku rolnego na 2008r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 22.11.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący D. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku czy to ruchomości czy też nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że z uwagi na brak środków finansowych nie jest w stanie opłacić należnych kosztów sądowych. Jest osobą bezrobotną, poszukuje pracy. Jest na etapie zdawania egzaminów w celu przyjęcia do zawodowej służby wojskowej. W ostatnim okresie wszystkie środki wydatkował na zdobycie zawodowego prawa jazdy. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia o źródłach dochodów i ich wysokości, z których opłaca wszelkie niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, wykazanie wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania oraz przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów i poniesionych wydatków, oświadczenia czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów jak i posiadany majątek, określić inne dodatkowe informacje o ich stanie majątkowym, określić tytuł prawny bądź faktyczny na podstawie, którego skarżący zamieszkuje w miejscowości K. w T, przedłożenie odpisów wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 06 grudnia 2008r. wyjaśnił, że nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Na niezbędne wydatki w minimalnym zakresie pożycza środki od najbliższej rodziny. Wskazał, że rodzice okresowo mieszkają w Niemczech. Nie prowadzi gospodarstwa domowego z rodzicami. Nadto wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, którym się opiekuje. Podkreślił, że nie posiada żadnych lokat i rachunków ze środkami finansowymi. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała wyłącznie na brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. Nie ustosunkowała się do wezwania Sądu i nie wyjaśniła w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. W sposób bardzo lakoniczny skarżący wskazał wyłącznie, iż na niezbędne wydatki w minimalnym zakresie pożycza od najbliższej rodziny. Przy czym nie wskazał, jakie kwoty i jakie wydatki ponosi i też od kogo pożycza. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych poprzestając również i w tym zakresie na stwierdzeniu, że "żadnych lokat bankowych i rachunków ze środkami finansowymi" nie posiada. Zauważyć przy tym należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bakowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków referendarz sądowy mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Pomimo wezwania skarżący nie określił także uzyskiwanych dochodów jak i ewentualnie posiadanego majątku przez rodziców, wyjaśniając, że nie prowadzi z mini gospodarstwa domowego. Wskazał przy tym, że zamieszkuje w ich mieszkaniu, którym się opiekuje. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego należy stwierdzić, że strona nie ma obowiązku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Kierując się jednakże doświadczeniem życiowym należy uznać, że w sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się strona, brak pracy, brak jakichkolwiek dochodów przy tym zamieszkiwanie w domu rodziców jak i kierując się treścią art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U z 1964r., Nr 9, poz. 59 ze zm.) na podstawie, którego rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnego się wspierania trudno uznać wyjaśnienia skarżącego za wiarygodne. Skarżący odmawiając wyjaśnienia sytuacji materialnej rodziców pozbawił również referendarza sądowego możliwości oceny, czy ewentualnie rodzice skarżącego są w stanie udzielić niezbędnej pomocy w celu opłacenia należnych kosztów sądowych. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.