I SA/Ol 45/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. T. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. T. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 8 lutego 2016r. skarżąca D. T. R. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 2.637 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.403 zł netto i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej położonej w obrębie "[...]", gm. "[...]" o powierzchni 2,45 ha i szacunkowej wartości 1.000.000,00 zł, która wykorzystywana jest pod uprawę trawy z koniczyną. Posiada również samochód osobowy marki "[...]" rok produkcji 2009 o wartości około 10.000 zł. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawczyni wskazała, iż opłaty za media wynoszą 400 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż nie stać ją na uiszczenie opłaty od skargi. Wyjaśniła, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 1403 zł miesięcznie z czego Urząd Skarbowy potrąca jej 25%. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że w niniejszej sprawie ciężar ekonomiczny kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi tj. wpisu w wysokości 2.637 zł jest znaczący w porównaniu z wysokością dochodów skarżącej. Niemniej jednak wysokość wpisu przekraczająca wysokość miesięcznych dochodów skarżącej nie stanowi w jej sytuacji obligatoryjnej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Zwrócić bowiem należy uwagę na posiadanie przez skarżącą znacznego majątku nieruchomego. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 2,45 ha położonej w obrębie dużego miasta, której wartość określiła na kwotę 1.000.000,00 zł. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego położenie oraz powierzchnia posiadanych przez skarżącą gruntów wskazuje na możliwość uzyskania z nieruchomości rolnej znacznych środków finansowych. Wnioskodawczyni posiada tym samym potencjalne możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa, płatności obszarowe. Nieruchomość może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; publ. CBOiS). Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; publ. CBOiS). Wnioskodawczyni uzyskuje także niewysoki, ale stały dochód z tytułu emerytury, którego wysokość nie wymaga interwencji socjalnej znajdującej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 634 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tj. Dz.U.z 2015., poz. 163 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Okoliczność, na którą powołuje się wnioskodawczyni argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. niskie dochody, które nie pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych, nie stanowi automatycznie przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać bowiem należy, że pomimo wyżej podnoszonych okoliczności wnioskodawczyni posiada stałe i regularne dochody oraz znaczny majątek, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu w niniejszej sprawie. Uznając, że posiadany przez skarżącą znaczny majątek nieruchomy może stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również kosztów opłat sądowych w postępowaniu wszczętym wniesioną skargą, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawczyni do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowych skarżącej, udokumentowania kosztów utrzymania, deklaracji podatkowych, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącej. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.