I SA/Ol 459/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2006r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 zł Wnioskiem z dnia 14 lipca 2009r. skarżący D. F. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 46.252 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca uzyskuje dochód w postaci renty chorobowej w wysokości 921,83 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i dwojgiem dzieci. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, z tego też powodu nie orientuje się o wysokości uzyskiwanych dochodów przez współmałżonkę z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, iż żona nie posiada żadnych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek skarżący podkreślił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Wskazał, iż jego dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Dodał też, iż ciężko choruje, jest całkowicie niezdolny do pracy, otrzymuje rentę chorobową, a także, że na lekarstwa wydaje około 200 zł miesięcznie. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 21.07.2009r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: nadesłania odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje bądź odpowiednich oświadczeń w tym zakresie, szczegółowego przedstawienia miesięcznych wydatków, posiadania polis ubezpieczeniowych, przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych osobistych za okres 6 ostatnich miesięcy, posiadanych nieruchomości, ruchomości większej wartości, zasobach pieniężnych w okresie od 01.01.2005r. do 14.07.2009r., wysokości i źródła dochodów, majątku współmałżonka (nieruchomościach, zasobach pieniężnych) w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, ewentualnie nadesłania odpisu orzeczenia w przedmiocie orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2005 – 2008. W wykonaniu wezwania wnioskodawca złożył oświadczenie, iż wraz z rodziną tj. żoną i synami zamieszkuje nieodpłatnie w domu jego matki. Przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków rodziny: opłata za gaz okres letni – około 170 zł, w okresie zimowym - około 600 zł, opłata za energię elektryczną - około 170 zł, opłata za wodę około - 130 zł, opłata za telefon około 215 zł, opłata za TV – około 88 zł, opłata za wywóz śmieci – około 28 zł, wydatki na wyżywienie około 1.500 zł, wydatki na odzież, środki czystości – około 250 zł, wydatki na leczenie – około 300 zł. Skarżący udokumentował część ponoszonych wydatków odpowiednimi fakturami ( k. 35 – 43 akt sądowych). Oświadczył również, iż rodzina nie korzysta z żadnej pomocy finansowej. Złożył oświadczenie, iż nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych zarówno w oszczędnościach jak i w papierach wartościowych. Posiada wspólnie z żoną samochód "[...]", który jest zabezpieczony komorniczo. Na okoliczność zajęcia przedłożył protokół zajęcia i odbioru ruchomości ( k. 44 – akt sądowych). Wyjaśnił, iż dochody żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zeszłym roku wynosiły 2.707 zł – przed opodatkowaniem, w tym roku wynoszą około 1.800 zł. Przedłożył PITy – 36, z których wynika, iż osiągnięty dochód przez małżonkę skarżącego w roku 2007 wynosił 56.155 zł, natomiast w roku 2008 – 34.270,48 zł. Skarżący podał, iż żona nie posiada żadnych nieruchomości jak również zasobów pieniężnych, posiada zabezpieczony komorniczo samochód "[...]" oraz łódź żaglową – majątek odrębny – do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, iż posiada dwa rachunki bankowe zajęte przez komornika. Przedłożył zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego – do wysokości 9.893.789,93 zł. Ze złożonych przez skarżącego zeznań podatkowych wynika, iż w 2006r. osiągnął on dochód w wysokości 163.936,80 zł, w 2007r. : 44.697 zł, natomiast w 2008 : 3.475,32 zł. Wskazał również, iż ani on ani żaden z członków jego rodziny nie posiada polisy ubezpieczeniowej. W wykonaniu wezwania skarżący nie ustosunkował się do kwestii posiadania nieruchomości ruchomości oraz zasobów pieniężnych w okresie od 01.01.2005r. do 14.07.2009r. (do dnia złożenia wniosku), oświadczył jedynie, iż nie posiada (obecnie) żadnych składników majątkowych. Dodatkowo pojawiła się informacja, iż żona jest właścicielką (majątek odrębny) łodzi żaglowej, z której uzyskuje dochód (czartery). W związku z tym ponownie wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień. Pismem z dnia 07.08.2009r. wezwano zatem skarżącego do dodatkowych oświadczeń w zakresie: posiadanych w okresie od 01.01.2005r. do 14.07.2009r. nieruchomościach podania ich rodzaju, powierzchni, miejsca położenia, posiadanych w tym okresie ruchomościach o wartości powyżej 3.000 euro, w przypadku zbycia majątku – określenia formy zbycia, daty oraz kwoty uzyskanej z ewentualnej sprzedaży. Ponadto o posiadanych w przedmiotowym okresie zasobach pieniężnych. Dodatkowo wezwano do wyjaśnień w kwestii posiadanego w okresie od 01.01.2005r. do 14.07.2009r majątku współmałżonka (nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych), wartości szacunkowej łodzi żaglowej oraz wysokości dochodu z działalności gospodarczej uzyskiwanego z tytułu czarterów ( w skali roku), oraz wyjaśnień w zakresie ewentualnego zwrotu różnicy ( w podatku VAT) podatku naliczonego nad należnym i jego wysokości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż w okresie od 01.01.2005r. do 14.07.2009r nie posiadał żadnych nieruchomości. We wrześniu 2004r. zakupił samochód "[...]" za kwotę 22.500 zł, sprzedany w lutym 2009r. za kwotę 5.000 zł, pieniądze uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na pokrycie należności za czynności adwokackie. W październiku 2006r. skarżący nabył samochód "[...]" za kwotę 23.400 zł, który uległ spaleniu na początku 2009r. – obecna wartość pojazdu jako wartość pozostałości wynosi 3.000 zł. Obecnie skarżący posiada samochód "[...]" o wartości około 20.000 zł. Pojazdy te są zabezpieczone komorniczo. Wnioskodawca podał również, iż w przedmiotowym okresie nie posiadał znaczących zasobów pieniężnych, wszelkie dochody były bowiem konsumowane na bieżąco. Wyjaśnił również, iż wartość szacunkowa posiadanej przez żonę żaglówki wynosi około 50.000 zł. Oczekiwany dochód z tytułu czarteru, z uwagi na pierwszy rok prowadzonej w tym zakresie działalności gospodarczej, powinien wynieść 6.000 zł w skali roku. Podał, iż małżonka w zakreślonym wezwaniem okresie nie posiadała żadnych nieruchomości, natomiast ruchomości (wspólność małżeńska) pokrywały się ze wskazanymi wyżej ruchomościami skarżącego. Ponadto małżonka wnioskodawcy posiadała pod koniec roku 2008 środki pieniężne, które przeznaczyła na zakup łodzi (środek trwały w firmie) celem poszerzenia działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył również, iż nie otrzymał ( od 01.01.2005r.) zwrotów pieniężnych podatku VAT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie całości kosztów sądowych w niniejszej sprawie jak i w pozostałych zawisłych przed tut. Sądem. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskuje dochód jedynie z tytułu renty w wysokości jak wyżej. Wykazał, iż dochody rodziny bilansują się z jej wydatkami. O trudnej sytuacji finansowej skarżącego świadczy przede wszystkim zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego – do wysokości 9.893.789,93 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala jednakże na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Po pierwsze wskazać należy, iż skarżący jak i jego małżonka osiągają stałe i regularne dochody w łącznej wysokości około 2.700 zł miesięcznie. Skarżący argumentując swój wniosek wskazywał na fakt pozostawania małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność ta nie skutkuje jednakże automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA, 1(4)2005). Dlatego też, nie ma przeszkód, aby uzyskująca dochody żona wspomogła w razie potrzeby męża. Małżonkowie zamieszkują razem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają orzeczonej separacji, jak również nie pozostają w tzw. separacji faktycznej. Wskazać również należy, iż małżonka skarżącego posiada majątek ruchomy w postaci łodzi żaglowej do prowadzenia działalności gospodarczej (czartery). Jak ustalono w trybie art. 255 p.p.s.a. wartość szacunkowa łodzi wynosi około 50.000 zł. Okoliczność zakup przedmiotowej ruchomości stoi w sprzeczności z wykazywaną ciężką sytuacją majątkową rodziny, w sytuacji bowiem bilansowania się w budżecie rodziny dochodów i wydatków, jak również uzyskania przez współmałżonkę za rok 2008 dochodu w wysokości 34.270,48 zł., wątpliwości budzi możliwość zgromadzenia (posiadania) oraz przeznaczenia środków finansowych na zakup łodzi żaglowej. Dodatkowo należy zauważyć, iż małżonka skarżącego poprzez zakup przedmiotowej ruchomości poszerzyła swoją działalność gospodarczą w celu uzyskiwania dodatkowego dochodu. Wskazać należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony, ma znaczenie nie tylko uzyskiwany dochód ale również przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, które świadczą o rozmiarze na jaką jest ona prowadzona. Dlatego też, nie jest bez znaczenia, iż przychód skarżącego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wyniósł za rok 2006 - 21.154.725,80 zł, następnie za rok 2007 - 6.465.144,77 zł. Natomiast prowadzona przez małżonkę skarżącego działalność gospodarcza przyniosła przychód w wysokości 259.805,83 zł za rok 2007, oraz 464.035,00 zł za rok 2008. Bilans przychodów i kosztów, z którego wynika, jaki dochód osiągnął podatnik, lub jaką poniósł stratę, tworzony jest na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Skarżący korzysta również ze znacznej pomocy matki w postaci nieodpłatnego zamieszkiwania w jej domu. Tym samym znajduje się, w tym zakresie, w sytuacji dogodniejszej od części obywateli, którzy w związku z nieposiadaniem własnej nieruchomości (domu, mieszkania) zobowiązani są do ponoszenia dodatkowych kosztów z tytułu wynajmu. Nie będąc zatem zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych z wynajęciem domu, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na opłacenie części kosztów sądowych. Reasumując należy stwierdzić, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania, uzyskuje stałe dochody w postaci renty, małżonka prowadzi działalność gospodarczą także uzyskując stałe dochody, które mogą dodatkowo wzrosnąć, zwłaszcza w sytuacji poszerzenia zakresu prowadzonej działalności – przewidywany jest dodatkowy dochód w kwocie 6.000 zł ( z tytułu czarterów łodzi). Nie bez znaczenia, dla oceny całościowej sytuacji majątkowej rodziny, jest także okoliczność, iż pod koniec ubiegłego roku małżonka skarżącego była w stanie wygospodarować środki finansowe umożliwiające jej zakup łodzi żaglowej do majątku odrębnego. Ponadto wskazać należy, iż skarżący był w stanie na początku br. wydatkować środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży samochodu w kwocie 5.000 zł na należności adwokata. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Ponadto zwrócić również należy uwagę, iż skarżący zostaje zwolniony z większej części kosztów sądowych, w takiej aby nie zamykać mu prawa do sądu. Wnioskodawca musi mieć bowiem na uwadze, iż prowadząc działalność gospodarczą, winien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, jaką są również m.in. właśnie koszty sądowe. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania osoby prowadzącej działalność gospodarczą, polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Biorąc zatem pod uwagę stałe i regularne dochody małżonków, stan majątkowy rodziny, rozmiar prowadzonej przez skarżącego do 2007r działalności gospodarczej, a także okoliczność, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, gdyż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa, stwierdzić należy, iż skarżący może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, koszty sądowe w wysokości 2.000 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem, łączną wysokość wymaganych wpisów sądowych oraz wysokość zwolnienia uzyskanego na podstawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na względzie powyższe, na podstawie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji