I SA/Ol 477/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata sprawie ze skargi S.K., J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia 1. przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych 2. odmówić ustanowienia adwokata WSA/post.1-sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 13 lipca 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący J.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną S.K.. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty żony skarżącego w wysokości "[...]" zł netto oraz dopłat unijnych w wysokości ok. 10.000 zł rocznie. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem domu o powierzchni 52 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 12,12 ha. Nadto małżonkowie posiadają ciągnik "[...]", brony, kultywator, kosiarkę rotacyjną, opryskiwacz i pług oraz inwentarz żywy w postaci 2 jałówek, 1 maciory i 5 tuczników. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazała na straty poniesione w związku ze spaleniem siana – 3.000 zł, suszą w roku 2015 r. Dodatkowo oświadczył, że leczy się od 10 lat , natomiast żona od 10 lat. Podkreślił, iż wraz z żona ponoszą następujące koszty utrzymania: leczenie 500 zł, prąd 100 zł, woda 40 zł, gaz 57 zł, paliwo 500 zł, podatki rolne 1.600 zł rocznie. Nadto oświadczył, że wspólnie z żoną zaciągnęli kredyty na kwotę ok. 35.000 zł. Nadto na podstawie akt ustalono, że na dzień 30 marca 2016 r. skarżący i jego żona posiadali poza tym co wskazała w formularzu wniosku PPF – 11 tuczników. Nadto ustalono, że rocznie z tytułu zaciągniętych kredytów spłacają kwotę 6.000 zł plus odsetki. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku sygn. akt FZ 478/04, (niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżących z obowiązku ich ponoszenia. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe strony utrzymuje się z kwoty w wysokości ok."[...]" miesięcznie (licząc, że średnie dochody z dopłat wynoszą ok. 833 zł miesięcznie – tj. 10.000 zł dzielone na 12 miesięcy). Z tego małżonkowie K. ponoszą stałe wydatki miesięczne w wysokości ok. 1330 zł. Fakt ten świadczyłby, że sytuacja strony nie pozwala zatem na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, to oznaczałoby, że strona nie jest w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym jak i związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. Pomimo jednak tych oświadczeń, jak ustalono na podstawie akt administracyjnych, skarżący wraz z żoną są w stanie spłacać dodatkowo rocznie z tytułu zaciągniętych kredytów kwotę – 6000 zł plus odsetki. Powyższe, w ocenie rozpoznającego wniosek, świadczy, że skarżący i jego żona muszą posiadać jeszcze dodatkowe źródło dochodu, z którego są w stanie spłacać zobowiązania kredytowe. Ponoszenie zaś wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie do przyjęcia jest sytuacja, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie odnosząc się do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu z uwagi na konieczność zapewnienia obrony swoich praw, należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawcę skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku decyzji z dnia 23 maja 2016 r.) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącego czy ustanowionego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 p.p.s.a.). Uwzględniając zatem fakt, iż niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego i jego żony jest trudna postanowiono przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast okoliczność, że skarżący wraz z żoną jest w stanie spłacać rocznie zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu w przedstawionej ww. kwocie, świadczy zdaniem rozpoznającego wniosek, iż jest również w stanie zgromadzić środki na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w ustalonym stanie faktycznym stanowiłoby naruszenie zarówno art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny (jednostki) jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami(por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). np. w sytuacji gdy osoba wykorzystała wszelkie możliwe sposoby aby opłacić koszty sądowe samodzielnie a pomimo podjętych działań nie udało jej się to. Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.