I SA/Ol 479/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 28.11.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżąca M. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że nie posiada żadnego majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia o posiadanych nieruchomościach w okresie od 01.01.2005r. do 28.11.2008r., oświadczenia w zakresie jaki tytuł prawny ewentualnie faktyczny posiada skarżąca do lokalu mieszkalnego (domu) w którym obecnie zamieszkuje, oświadczenia o źródłach własnego utrzymania, w związku z brakiem jakichkolwiek informacji na temat z kim skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jak i brakiem informacji z jakich dochodów pokrywane są wydatki, wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów przez dzieci skarżącej, w związku ze złożonym oświadczeniem w piśmie z dnia 21.11.2008r. o pozostawaniu "na utrzymaniu dzieci", jak i z uwagi na treść art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy , wyciągów i wykazów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy albo oświadczenia o braku takowych, odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 15 grudnia 2008r. wyjaśnił, że od 01.01.2005r. do 28.11.2008r. nie posiadała żadnych nieruchomości. Do obecnie zajmowanego lokalu (pokoju) posiada "dożywotnie prawo korzystania". Nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego jak i nie posiada źródeł dochodów i utrzymania. Wyjaśniła, że nie posiada informacji na temat wysokości dochodów uzyskiwanych przez dzieci, zaś z mężem jest rozwiedziona. Nie posiada kont, rachunków bakowych, nie ponosi kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała wyłącznie na brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, brak jakiegokolwiek majątku i w związku z tym nie ponoszenie żadnych wydatków. Nie sposób uznać za wiarygodne twierdzeń skarżącej, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie ponosi żadnych wydatków, a pomimo to nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z kimkolwiek. Znając warunki życia współczesnego społeczeństwa za nierealne należy uznać wyjaśnienia skarżącej. Każdy obywatel (wyjątkowo przebywający w zakładzie zamkniętym, szpitalu itp. placówce) ponosi jakieś wydatki, koszty bez względu na fakt czy uzyskuje dochody czy też nie. W sytuacji braku dochodów wydatki te pokrywane są przez członków rodziny, czy też przyjaciół itp. Ewentualnie pomocy udzielona mu państwo m.in. w postaci zasiłków. Skarżąca poprzestając na tak lakonicznym określeniu swojej sytuacji materialnej i życiowej spowodowała, że brak było możliwości obiektywnego ocenienia jej aktualnej sytuacji materialnej i ewentualnie stwierdzenia czy spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto kierując się treścią art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U z 1964r., Nr 9, poz. 59 ze zm.) na podstawie, którego rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnego się wspierania, stwierdzić należy, iż skarżąca odmawiając wyjaśnienia sytuacji materialnej dzieci pozbawiła również referendarza sądowego możliwości oceny, czy ewentualnie dzieci skarżącej są w stanie udzielić niezbędnej pomocy w celu opłacenia należnych kosztów sądowych. Jedynie z informacji zawartych w uzasadnieniu decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" . (znajdującej się w aktach administracyjnych) można przypuszczać, że sytuacja materialna dzieci skarżącej jest na tyle dobra, że mogą one udzielić niezbędnej pomocy w opłaceniu należnych kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak bowiem wskazał to Dyrektor Izby Skarbowej syn skarżącej w roku 2007 osiągnął dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 8.493.837,82 zł. Natomiast córka wnioskodawczyni rozpoczęła dopiero działalność gospodarcza, przy czym w dniu 15.05.2007r. nabyła samochód osobowy za kwotę 77.120 zł. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącą informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.