I SA/Ol 480/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 sierpnia 2014 r. wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia I SA/Ol 480/14 Uzasadnienie K. O. (dalej jako "skarżący") reprezentowany przez radcę prawnego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wraz ze skargą, pismem z dnia 25 kwietnia 2014 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał w nim, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla niego i jego rodziny. Podniósł, iż jest po leczeniu szpitalnym, poddaje się rehabilitacji. Ma na utrzymaniu troje dzieci w wieku 9 lat, 12 lat, 1 miesiąc. Ze względów zdrowotnych podejmuje jedynie kroki prawne mające na celu wyegzekwowanie należnych środków od kontrahentów. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza upadła, przyniosła straty i zadłużenie. Skarżący wykonuje drobne prace dorywcze z zakresu naprawy sprzętu komputerowego, z których osiąga dochód wysokości 1.500 zł miesięcznie. W razie potrzeby pożycza drobne kwoty od ojca. Majątek jaki posiada to działka rolna o wartości 50.000 zł zabezpieczona hipoteką w kwocie 100.000 zł. Innego majątku nie posiada. Zamieszkuje w wynajętym pokoju. Skarżący ma zaciągnięte dwa kredyty: hipoteczny w kwocie 330.000 zł oraz gotówkowy w wysokości 40.000 zł, a także pożyczkę w wysokości 100.000 zł, które zostały zaciągnięte na ratowanie działalności gospodarczej. Podniósł, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi przeciwko niemu egzekucję na kwotę co najmniej 500.000 zł tytułem zaległości podatkowych za okres od stycznia 2008 do grudnia 2009. Nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu. Do pisma załączono dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego, zajęć egzekucyjnych. Z przedłożonego przy piśmie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podpisanego na dzień 26 kwietnia 2014 r. wynika ponadto, iż wysokość rat kredytu wynosi 1.000 zł natomiast wydatki na dzieci wynoszą około 600 zł. Z przedłożonego formularza wniosku PPF z dnia 10 czerwca 2014r., do którego złożenia skarżący został wezwany, wynikają tożsame dane co we wcześniejszych wnioskach o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w oświadczeniu z dnia 2 lipca 2014 r., złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), wyjaśnił iż jego stałe wydatki wynoszą miesięcznie 1.500 – 1.600 zł i dotyczą składki ZUS 1060 zł i wyżywienia 500 zł. Wskazał, iż korzysta z symbolicznej i sporadycznej finansowej pomocy ojca w wysokości 50-100 zł. Wyjaśnił, iż prowadzi działalność w zakresie usług informatycznych. Nie posiada żadnych środków trwałych, wyposażenia jak również towarów. Wskazał, iż posiada nieruchomość rolną położoną w miejscowości P. o powierzchni 6.000m2. Nie posiada ruchomości i przedmiotów wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł. Nie posiada oszczędności. Skarżący wyjaśnił ponadto, że wartość odziedziczonego po matce spadku (udział wnioskodawcy) wynosiła 15.000,00 zł. Kwotę odziedziczonego udziału obejmuje wskazana kwota 356.250 zł, albowiem udziały, które odziedziczył 3/24 domu jednorodzinnego darował bratu wraz z pozostałymi udziałami o wartości 356.250 zł ponieważ nie był w stanie uiszczać rat kredytu obciążającego nieruchomość. W dniu 4 grudnia 2013 r. zawarł umowę pożyczki z L. J. której zabezpieczeniem jest działka o pow. 6.000m2 w miejscowości P. z uwagi na zadłużenie i brak możliwości zaciągnięcia pożyczki czy kredytu bankowego po wszczęciu przez Urząd Skarbowy postępowania zabezpieczającego. Środki te posłużyły na spłatę zobowiązań w tym zamknięcie odnawialnej linii kredytowej na działalność gospodarczą. Podniósł, iż aktualnie blokada Urzędu Skarbowego na rachunkach za sporne należności z tytułu VAT i podatku dochodowego wynosi 720.000 zł. Oświadczył, iż jego najmłodszy syn w wieku trzech miesięcy zamieszkuje z nim na stałe. Matka sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem. Brak jest między nimi rozliczeń ściśle finansowych. Dwoje dzieci z poprzedniego związku zamieszkują z wnioskodawcą średnio przez 6 miesięcy w roku (wszystkie piątki, soboty i niedziele, wszystkie ferie i całe wakacje). Pozostałe 6 miesięcy w roku zamieszkują z matką. Brak jest między nim, a matką dzieci rozliczeń ściśle finansowych. Wyjaśnił, iż nie pozostaje w związku małżeńskim. Dodał, iż posiada kredyt hipoteczny zaciągnięty na nieruchomość w kwocie 330.000 zł w roku 2006. Kredyt zaciągnięty został na okres 30 lat. Nieruchomość obciążoną kredytem darował bratu J. O., albowiem nie był w stanie spłacać rat kredytu. Nie jest w posiadaniu nieruchomości obciążonej wskazanym kredytem hipotecznym i nie spłaca rat kredytu, które obecnie według jego wiedzy wynoszą około 2.000 zł. Na wskazane raty nie byłoby go stać, jednakże kredyt ten widnieje na wnioskodawcę. Wskazał, iż nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych. Oświadczył, iż za sporządzenie skargi uiścił na rzecz pełnomocnika kwotę 500 zł. Fakturę opłacono w marcu bieżącego roku. Z oświadczenia pełnomocnika wynika, iż pełnomocnik otrzymała wynagrodzenie od skarżącego w wysokości 500 zł, natomiast rozliczenie końcowe, z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową klienta, odbędzie się po zakończeniu postępowania sądowego. Do złożonych oświadczeń załączono wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy, z którego wynika brak operacji wykonanych w okresie od 1 marca 2014r. do 31 maja 2014r. Z wyciągu z rachunku "[...]" wynika zablokowanie środków na kwotę 235.699,39 zł. Z przedłożonej ewidencji środków trwałych wynika brak środków trwałych. Przedłożono również dokumenty potwierdzające wpłatę składek na konto ZUS za trzy miesiące. Zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2014r. do akt niniejszej sprawy włączono komputerowy wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą A.. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 480/14 Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem Referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw podnosząc, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swoich najbliższych. Następnie pełnomocnik ponownie przedstawił wskazaną wcześniej sytuację materialną skarżącego, zwracając przy tym uwagę, że skarżący nie ma żadnej możliwości nie tylko spłaty lecz również zaciągnięcia kolejnego kredytu bankowego po wszczęciu przez Urząd Skarbowy postępowania zabezpieczającego. Zdaniem skarżącego należy odróżnić prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu dochodu od sytuacji gdy osoba ma jedynie "zarejestrowaną" działalność gospodarczą. Skarżący nie wyrejestrował działalności, gdyż jest w trakcie sporów sądowych z byłym kontrahentem oraz w trakcie postępowania egzekucyjnego (obecnie bezskutecznego) z byłą współpracownicą i do czasu zakończenia tych postępowań nie będzie wyrejestrowywać działalności. Odnosząc się do ponoszonych przez skarżącego wydatków na ZUS i wyżywienie skarżący wskazał, że funkcjonuje obecnie na poziomie minimum egzystencji i nie wydatkuje środków na odzież. Na środki czystości wydatkuje natomiast minimalne kwoty łącznie z wydatkami na wyżywienie i nie jest w stanie wskazać proporcji tych wydatków. Skarżący nie ponosi kosztów wynajmu pokoju albowiem mieszkanie stanowi własność matki jego najmłodszego dziecka. Jednakże skarżący nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnił również, że nie odniósł się do kwestii posiadanego majątku w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 24 kwietnia 2014 r., gdyż informacje te, zostały przekazane przez Izbę Skarbową i skarżący odniósł się do nich w odrębnym punkcie. Natomiast w zakresie zaciągniętych kredytów i pożyczek, skarżący zgodnie z wezwaniem odniósł się pismem z dnia 2 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Jednakże ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Oceniając przedstawioną wcześniej sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Oceniając bowiem sytuację rodzinną, majątkową i finansową wnioskodawcy na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia oraz wskazaną we wcześniejszych pismach, jak i udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 czerwca 2014 r., Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przede wszystkim należy, że przepisy p.p.s.a. nakładają na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź przedstawienie ich w sposób nierzetelny musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak podkreślano już w dotychczasowym orzecznictwie, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca pomimo wezwania z dnia 25 czerwca 2014 r. nie przedstawił dokumentów z których wynikałaby wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za 2013 r. Tymczasem informacje, do przedstawienia których skarżący był wzywany były niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku. Rozpoznając wniosek skarżącego Sąd zwrócił także uwagę na rozbieżności w oświadczeniach skarżącego, które uniemożliwiają zweryfikowanie wskazanej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy. Z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika bowiem, że wnioskodawca utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. 1.500 zł. Jako tytuł, z którego jest uzyskiwany dochód skarżący wskazał "prace dorywcze" , polegające na naprawie sprzętu komputerowego. Z kolei, z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą A. (k. 90). W wyjaśnieniach złożonych na wezwanie skarżący potwierdził, iż prowadzi działalność gospodarczą. Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w wysokościach i tytułach składek ZUS. W świetle powyższego wynika, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody. Nie znalazły zatem potwierdzenia jego pierwotne wyjaśnienia, iż utrzymuje się z drobnych prac dorywczych. Samo zaś powoływanie się na okoliczność, iż skarżący nie wyrejestrował działalności gospodarczej z uwagi na trwające spory sądowe, nie jest wystarczające dla wyjaśnienia występujących w tym zakresie rozbieżności. Sąd zwrócił również uwagę na występujące wątpliwości w oświadczeniach skarżącego dotyczących obciążenia go kredytami i pożyczkami. Wnioskodawca wskazał, że ma zaciągnięty kredyt hipoteczny w wysokości 330.000 zł, kredyt gotówkowy w kwocie 40.000 zł oraz pożyczkę w wysokości 100.000 zł. We wniosku z dnia 26 kwietnia 2014 r. podnosił również, iż wydatki związane z kredytem wynoszą 1.000 zł. Z kolei w wyjaśnieniach z dnia 2 lipca 2014r. wnioskodawca nie wykazał rat spłacanych pożyczek, czy kredytów, ich wysokości i częstotliwości, wyjaśnia również, że kredyt hipoteczny spłaca jego brat w związku z darowaniem na jego rzecz własności nieruchomości. Wskazać należy, iż Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W tym zakresie, za niewiarygodne należało uznać oświadczenia skarżącego w zakresie ponoszonych przez niego wydatków dotyczących chociażby kosztów utrzymania, wydatków na środki czystości, czy też odzież. Jakkolwiek skarżący wyjaśnił, iż zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność matki jego najmłodszego dziecka (choć pierwotnie twierdził, iż "wynajmuje pokój na "[...]"), to nie zmienia to wątpliwości w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżący posiada na utrzymaniu troje dzieci, a w związku z tym musi ponosić również koszty związane z ich utrzymaniem. Podsumowując, Sąd zauważa, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca, tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie, nie przedstawiła pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, czym skarżący utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić należy, że dane i oświadczenie zawarte w formularzu PPF oraz części dokumentów rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe dane nie mogą stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Postawa wnioskodawcy, nie pozwala zatem ustalić, jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.