I SA/Ol 486/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. C. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 września 2016r. odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: zmienić postanowienie z dnia 2 września 2016r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w pozostałym zakresie oddalić wniosek skarżącego. WSA/post. 1 – sentencja postanowienia R. C. (dalej jako: skarżący, wnioskodawca, strona), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia “[...]", w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wnioskiem z dnia 11 lipca 2016r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu zasiłku chorobowego, przy czym zaznaczył "że w obecnej chwili nie jest wypłacany". Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynikało, iż skarżący nie posiada majątku. Wyjaśnił, że na chwilę obecną nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie. Stwierdził, że nie posiada wykształcenia prawniczego oraz środków pieniężnych na opłacenie samodzielnie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo wyjaśnił, że w związku z prowadzonym postępowaniem kontrolnym przez ZUS nie otrzymuje świadczenia w postaci zasiłku chorobowego, utrzymuje się z pomocy świadczonej przez osoby najbliższe. Pismem z dnia 13 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia1 sierpnia 2016 r. wyjaśnił, że jest zatrudniony, jednakże nie uzyskuje dochodów z uwagi na fakt, iż przebywa na zasiłku chorobowym, który to jest wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po potrąceniu alimentów na rzecz małoletniego syna. Wyjaśnił, że pierwszy zasiłek chorobowy został mu wypłacony po złożeniu oświadczenia majątkowego. Oświadczył także, że lokal mieszkalny przy ulicy "[...]" w O., zajmuje na podstawie umowy najmu. Stanowi on własność A., aktualnie posiada wyrok nakazujący opróżnienie i wydanie przedmiotowego lokalu w związku z zaległościami czynszowymi. Wskazał, że nie posiada jakichkolwiek pojazdów mechanicznych jak i rzeczy ruchomych, których wartość przekraczałaby kwotę 5.000 zł. Nadto wnioskodawca stwierdził, że z uwagi na złożone oświadczenia wniosek o udzielenie pomocy jest w pełni zasadny i zasługuje na uwzględnienie w całości. Do pisma załączył: dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29.07.2016 r.: z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej oraz o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27,30b,30c i 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, historię rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 1.04.2016 r. do 29.07.2016 r., historię rachunku bankowego nr "[...]’ za okres 1.04.2016 r.do 29.07.2016 r., historię rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 29.07.2015 r. do 29.07.2016 r. Nadto wnioskodawca przedłożył kopię dokumentów: potwierdzających przebywanie na zwolnieniu lekarskim i korzystanie z usług jednostek leczniczych oraz wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. Postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 września 2016r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniesiono, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a.. Wskazano, że skarżący nie przedstawił oświadczeń wystarczających do oceny jego sytuacji materialnej i życiowej w oparciu o obowiązujące przesłanki do przyznania prawa pomocy, a dotyczących: wysokości uzyskiwanych rzeczywiście dochodów, możliwości opłacenia z nich kosztów związanych z utrzymaniem skarżącego. Nadto nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania w zakresie określenia sytuacji materialnej jego najbliższych tj. żony, rodziców ewentualnie rodzeństwa. Poprzestając na stwierdzeniu, że utrzymuje się z pomocy od najbliższej rodziny. Za niepełne uznano również oświadczenia skarżącego o jego stanie majątkowym w okresie trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślono bowiem, że oświadczenie wnioskodawcy ograniczyło się wyłącznie do przedstawienia aktualnej sytuacji skarżącego i to tylko do posiadanych ruchomości. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podniósł, że uzupełnił wszystkie dokumenty jak i braki, do których był wezwany. Ponadto podkreślił, że dokumenty te przygotowało mu biuro rachunkowe, z którego usług wnioskodawca korzysta. Niemniej jednak wnioskodawca oświadczył, że obecnie utrzymuje się z zasiłku chorobowego, z którego musi opłacić alimenty na syna w kwocie 400 zł oraz na córkę w kwocie 400 zł miesięcznie. Dodatkowo ponosi koszty utrzymania mieszkania oraz koszty leczenia, co powoduje, że z pozostających środków nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie wspominając o opłaceniu kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii prowadzenia działalności gospodarczej zauważył, że obecnie nie jest w stanie prowadzić jej, tym samym nie osiąga z tego tytułu jakichkolwiek dochodów. W związku ze złożonym sprzeciwem, zarządzeniem z dnia 22 września 2016 r. tut. Sąd postanowił ponownie wezwać skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a do przedstawienia swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i całkowity, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, wnioskodawca pismem z dnia 11.10.2016 r. wyjaśnił, że: - opłaca alimenty na dwoje dzieci po 400 zł na każde, - czynsz za lokal mieszalny przy ul "[...]" w O. wynosi 800 zł. W tej chwili nie jest opłacany z uwagi na brak środków, - posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, - posiada zaległości z tytułu opłat do A., na kwotę 40.000 zł, - posiada prawomocny wyrok eksmisyjny z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. "[...]", w O., - otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 1.400 zł, przy czym po dokonaniu potrąceń komorniczych na poczet zaległych alimentów do wypłaty pozostaje kwota 400 zł, - w lokalu mieszkalnym przy ul. "[...]" zamieszkuje wspólnie z córką, która nie ponosi w związku z tym żadnych opłat, natomiast wnioskodawca nie musi opłacać alimentów na nią. Do przedstawionych wyjaśnień wnioskodawca załączył kopie: siedmiu przekazów pocztowych potwierdzających wypłatę zasiłku chorobowego z ZUS za okresy od 1.04. do 28.04.2016 r. oraz za okres od 18.05. do 25.09.2016 r., rozliczenie kosztów zużycia ciepłej i zimnej wody za okres od 04.2016 r. do 06.2016 r., wezwanie przed egzekucyjne z dnia 15.01.2016 r., postanowienie ZUS z dnia 29.03.2016 r., wezwanie dłużnika do stawiennictwa w celu wysłuchania z dnia 11.05.2016 r., pismo Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 20.05.2016 r., zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 6.06.2016 r., tytuł wykonawczy z dnia 3.06.2016 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 22.07.2016 r., pismo zB. z dnia 6.07.2016 r., zawiadomienie o rozpoczęciu działań windykacyjnych z dnia 23.06.2016 r. oraz dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Rozpoznając sprzeciw, zgodnie z art. 260 § 1p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie zaś z § 2 art. 260 p.p.s.a. sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.). Oceniając postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw w pierwszej kolejności podkreślić należy, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy był brak udzielenia przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd w całej rozciągłości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu dotyczącą samej zasadności wezwania wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień i skutków niezastosowania się do wezwania. Braki te zostały przez wnioskodawcę częściowo uzupełnione przy wniesieniu sprzeciwu, do którego załączono szereg dokumentów potwierdzających stan zadłużenia wnioskodawcy, wysokość uzyskiwanych dochodów z zasiłku chorobowego. Dlatego, też Sąd doszedł do przekonania, że skarżący wykazał zasadność przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zawarte w złożonych oświadczeniach informacje wskazują, że skarżący obecnie utrzymuje się z zasiłku chorobowego wypłacanego przez ZUS w wysokości ok. 400 zł, po potrąceniach komorniczych. Wnioskodawca zamieszkuje w lokalu mieszkalnym z córką, dzięki czemu nie płaci jej alimentów. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i wysokość ciążących na skarżącym kosztów sądowych (wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł) Sąd doszedł do wniosku, że wykazał on, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Niemniej jednak pomimo wskazywanych trudności finansowych skarżącego nie sposób uwzględnić wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Po pierwsze obecny brak środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych nie oznacza, że wnioskodawca nie mógł samodzielnie zgromadzić środków na opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli uznaje, że pomoc taka jest mu niezbędna. Bowiem z oświadczenia skarżącego wynika, że wciąż jest czynnym przedsiębiorcą, zaś okoliczność nieuzyskiwania z niej dochodów pozostaje nieuprawdopodobniona dokumentami źródłowymi. Milczeniem pomija wnioskodawca także kwestię posiadanego przez niego majątku w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że złożone oświadczenie odnosi się wyłącznie do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Nadto niewyjaśniona pozostaje nadal kwestia wysokości ponoszonych przez skarżącego opłat za media. Z przedstawionych dokumentów źródłowych nie wynika bowiem, aby zalegał z opłatami za energię elektryczną, wodę czy też ścieki. Wręcz przeciwnie z przedstawionego rozliczenia kosztów zużycia ciepłej i zimnej wody oraz zaliczkowych opłat dla lokali opomiarowanych za okres od 04.2016 r. do 06.2016 r. z dnia 18.07.2016 r. wynika, że z tego tytułu skarżący miał nadpłatę na kwotę 591,05 zł i to pomimo twierdzeń, iż nie płaci czynszu za lokal, w którym zamieszkuje. Wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się także do możliwości udzielenia mu pomocy przez najbliższą rodzinę i to pomimo, że na formularzu PPF oświadczył, że "utrzymuje się dzięki pomocy ze strony najbliższej rodziny". Stwierdzając powyższe Sąd wziął pod uwagę również fakt, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku posiadania profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym możliwość wszczęcia postępowania przed sądem nie jest uzależniona od sporządzenia pisma przez profesjonalistę. Sąd pierwszej instancji orzeknie po przeanalizowaniu akt sprawy, po zapoznaniu się ze skargą skarżącego i odpowiedzią na skargę organu. Dodać przy tym należy, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi. Zatem nawet jeżeli skarżący nie podniósł czegoś w sporządzonej przez siebie skardze, to sąd pierwszej instancji i tak zwróci na to uwagę, jeżeli jest to okoliczność istotna i znajduje się w aktach sprawy. Reasumując Sąd uznał, że z uwagi na brak przedstawienia przez skarżącego wszystkich niezbędnych oświadczeń i dokumentów źródłowych przerzucenie wszystkich kosztów postępowania wszczętego przez wnioskodawcę byłoby odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które składając oświadczenie uprawdopodobnią, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Mając na uwadze powyższe, uwzględniając częściowo sprzeciw skarżącego, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.